|
پیشنه اقامتگاههای موقت در ایرانزمین و خاورمیانه قدمتی دیرینه دارد که با توجه به موقعیت ایران در راه تجاری ابریشم تصدیقکننده این موضوع است.
کاروانسراها در عصرهای مختلف جایگاهی برای آسایش و تجدید قوای کاروانیان و مکانی امن جهت سکنیگزیدن مسافران چه از خطرات انسانساز و چه مخاطرات طبیعی قلمداد میشده است. ولی با توجه به این پیشینه متاسفانه در عصر حاضر دیگر خبری از آن جلال و شکوه نیست و حتی طراحیهای هتل، امروزه در ایران با گسترش روزافزون تقلید از طراحی و سبکهای معماری غربی صورت میگیرد و هیچتوجهی به شیوه و طراحی ایرانی-اسلامی و حتی درونمایههای آن نیز نمیشود.
در جهان امروز هتلها نیز به یکی از اماکن دیدنی بدل شدهاند و معماران جهانی در پی آن هستند که هر روز هتلی جدیدتر و ویژهتر از لحاظ معماری داخلی و خارجی بسازند. این ایده چه در بافت خارجی هتل و چه در معماری داخلی آنها پدیدار میشود و به جذب توریست می پردازد.
هرچند هتلسازی در ایران پیشینهای 70 ساله دارد، اما تاکنون نتوانستهایم خود را با استانداردهای روز دنیا مطابقت دهیم و از داشتن هتلهایی با ویژگیهای متمایز کم بهرهایم.
صندوق احیا و مزایده
در روزهای اخیر با تشکیل جلسه کمیسیون مزایدات صندوق احیا و بهرهبرداری از بناهای تاریخی و فرهنگی، پاکتهای «الف و ب مزایده حمام نوبر و خانه ثقهالاسلام شهر تبریز استان آذربایجان شرقی، خانه کیوان اصفهان، خانه پدری جلالآلاحمد تهران، خانه میریانزاده قزوین، خانه زرشکین کرمانشاه، خانه صادقی شهر لاهیجان، هتل ایران شهر رشت استان گیلان، خانه نجفی شهر آمل استان مازندارن، قلعه بهاری اراک استان مرکزی، کاروانسرای تاجآباد استان همدان و خانه کاشفی یزد گشوده شد.»
گشایش پاک (ج) 12 بنای یاده شده، روز یکشنبه مورخ 8/10/98 رأس ساعت 10 در محل دفتر مرکزی صندوق انجام خواهدشد و برندگان نهایی در این تاریخ اعلام میشوند.
کاروانسرای تاجآباد، از کمیابترین کاروانسراهای مدور ایران تاجآباد کاروانسرایی است مدور در روستایی به همین نام در زیر گردنه اسدآباد و مسیر مواصلاتی همدان - کرمانشاه قرار گرفته است.
تاجآباد در حال تغییر کاربری
کاروانسرای تاجآباد، در روستای تاجآباد در همدان قرار دارد. این کاروانسرا در سال ۱۳۷۶ با شماره ثبت ۱۸۷۲ بهعنوان یک اثر ملی ایران، ثبت شد. ساخت کاروانسرا از قدیم در خطه ایرانزمین امری رایج بوده است و در جایجای سرزمین ما کاروانسراهای زیادی وجود دارد. شاید تاکنون به هتلشدن این کاروانسرای منحصربهفرد پرداخته نشدهبود. درحالحاضر معدود کاروانسراهای هتلی در ایران وجود دارد و حالا فرسفج میرود تا به زمره هتلها بپیوندد.
کاروانسرا ترکیبی است از کاروان، یا کاربان، به معنی گروهی مسافر که دستهای سفر میکنند و سرا هم که از زبان پهلوی گرفته شده است، به معنای خانه و مکان است. به زبان ساده میتوان گفت کاروانسرا ساختمانی است که یک کاروان را در خود جای میدهد. پلان کاروانسراها معمولا مربع یا مستطیل است. کاروانسراها ورودیهایی بزرگ و بدون تزئین دارند و دیوارهایی بهعنوان بادگیر در انتهای ساختمان کاروانسرا تعبیه شدهاست.
کاروانسراها در تمام دوره تاریخ ما نقش مهمی داشتهاند، کاروانسراهایی وجود داشتند که افراد از آن برای اسکان چهارپایان خود استفاده میکردند که آن را رباط میخوانند. سنت ساخت کاروانسرا چه قبل از اسلام و چه بعد از اسلام در ایران جاری بود و بعد از اسلام هم کاروانسراهای زیبایی در خاک ما ساخته شد، کاروانسرای تاجآباد هم یکی از کاروانسراهای زیبای بعد از اسلام است که در عصر صفوی در روستای تاجآباد همدان ساخته شدهاست.
تاجآباد سفلی روستایی از توابع شهرستان بهار در استان همدان است.
کاروانسرایی در راه کربلا
محل دقیق قرارگیری کاروانسرای تاجآباد در روستای تاجآباد سفلی است. این روستا در غرب استان همدان و شهرستان بهار قرار دارد و درواقع نزدیک به جاده همدان به کرمانشاه است. مردم این روستا به زبان کردی باهم صحبت میکنند. کاروانسرا در بخش مرکزی روستا قرار دارد، بنا در کنار جاده همدان-کرمانشاه و بر سر راه زائران کربلا قرار دارد.
کاروانسرای تاجآباد درواقع یک رباط بوده و برعکس بیشتر کاروانسراهای ایران که دارای پلانی مستطیل شکل هستند این کاروانسرا دارای پلان مدور است، این پلان در میان کاروانسراهای ایران بسیار کمیاب است و در منطقه غرب یکی از مهمترین کاروانسراها بهشمار میآید.
درب ورودی بنا از شرق دارای 2 طاقنما تزئینی و نمایی مدرن است که 2 لنگه درب چوبی بر روی آن قرار دارد. این قسمت محل ورود به اصطبلها و حجرههای پایین است. در جلو کاروانسرا ۲۶ حجره وجود دارد، کف حیاط کاروانسرا سنگفرش است و ۲ چاه آب داخل بنا است. مصالح اصلی که در ساخت کاروانسرای تاجآباد از آن استفاده شده، آجر قرمز و ساروج است.
این کاروانسرا، جدا از بخش رباط که ویژه نگهداری احشام بوده، کاروانسرایی زیارتی بهحساب میآید که زائران کربلا از آن استفاده میکردند. کاروانسرا به دست بانو جهان قاجار، از نوادگان فتحعلی شاه و حاج میرزاعلینقی کوثرهمدانی ساخته شدهاست. جهان خانم از بانوان پرهیزگار و خیرخواه دوران بوده و اقدامات خیرخواهانه زیادی انجام دادهاست. از دیگر خدمات او میتوان به ساخت پل روان، بقعه و صحن امامزاده یحیی اشاره کرد.
داستان دنبالهدار مرمتها
در سال ۱۳۸۸ دستور ترمیم کاروانسرای تاجآباد همدان صادر شد. براساس بررسیهای دوران این موضوع مطرح شد که کاروانسرا نسبت به بقعههای مشابه وسعت بیشتری دارد و درنتیجه ترمیم و بازسازی آن زمان بیشتری را صرف خواهدکرد. دولت بودجه ۷۰ میلیونی را به این کار اختصاص داد و ترمیمهای عظیمی در بافت آجرهای بنا صورت گرفت.
آجرهای کاروانسرا باید در 2 دوره مرمت میشد و برای تطبیق آجر مرمتشده با آجر اصلی باید آجر را در کوره میپختند.
در سال ۱۳۹۰ فصل ششم مرمت این بنای تاریخی آغاز شد و در سالهای متمادی مرمت این کاروانسرا در برنامه های میراث فرهنگی قرار داشت. جالب است بدانید تنها 3 نوع از این مدل کاروانسرا در ایران وجود دارد. نکته دیگری که در رابطه با این بنای زیبا وجود دارد این است که محدوده تقریبی زمان ساخت بنا تخمینزدهشده، ولی هیچگاه زمان دقیقی از ساخت بنا ارائه نشده و دلیل آنهم نبودن کتیبه و آجرکاری یا کاشیکاری در بنا است.
|
