|
■ مانعتراشی روسیه و پافشاری ایران بر برداشتن تحریمها، مهمترین موانع برجام هستند
توافق برجام از زمانی که در سال 1394 بین 1+5 و ایران بر سر برنامه هستهای کشورمان صورت گرفت، مراحل مختلفی را سپری کرده است؛ بهطوری که در دولت قبلی این مذاکرات در حال نهایی شدن بود که ترامپ در سال 2018 از آن خارج شد که این امر سبب پیچیدهتر شدن برجام شد. در نهایت سال گذشته و با روی کار آمدن دولت بایدن در آمریکا، روند این مذاکرات دوباره احیا شد و طرفها دوباره بر سر میز مذاکره برگشتند تا اینکه در همین اواخر دولت سیزدهم تلاش کرده با غرب و آمریکا این توافق شکل بگیرد، اما با بروز جنگ اوکراین، به موانع و نوعی توقف برخورده است.
در همین زمینه با اردشیر پشنگ، کارشناس مسائل خاورمیانه و پژوهشگر مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه از نظرتان میگذرد:
در مورد توافق برجام توضیح دهید و اینکه چرا تاکنون به سرانجام نرسیده است؟
در زمینه به سرانجام نرسیدن برجام، دلایل مختلفی وجود دارد؛ بهطوری که پس از خروج ترامپ از برجام در سال 2018 و بدعهدی آمریکاییها، این امر موجب شد اعتماد ایران خیلی متزلزلتر از قبل شود و شرایط دشوارتر شد؛ اما پیروزی بایدن در انتخابات، فرصتی را برای احیای این توافق مهیا کرد، چون او یکی از حامیان این توافق بود.
سال گذشته نیز به توافقاتی در این زمینه دست یافته بودیم، اما برخی از مسائل که مهمترین آنها تحولات و رقابتهای سیاسی در داخل کشور بود، مانع از به سرانجام رسیدن برجام بود. اما در واقع شرایط متزلزل، تحولپذیر و پویای روابط بینالملل موجب شده که شرایط کنونی با سال گذشته متفاوت باشد. در ماههای اخیر نیز شاهد گفتوگوهایی در بین ایران و 1+4 و بهصورت غیرمستقیم با آمریکاییها هستیم و تا روزهای اخیر گفته میشد که 99درصد کارها انجام شده و فقط یک گام باقی مانده است، اما از یک طرف تحولات اوکراین و مانعتراشی روسیه در زمینه برجام و از طرف دیگر، تأکید و پافشاری ایران بر روی یک گزینه که شامل خارج کردن سپاه پاسداران از لیست گروههای تروریستی مورد تحریم آمریکاست، به عنوان موانع توقف این یک گام محسوب میشود.
در مورد عوامل مؤثر بر مذاکرات برجام توضیح دهید؟
در گام نخست، اراده سیاسی در تهران و واشنگتن به عنوان مهمترین فاکتورهای مؤثر بر برجام هستند و به نظر بنده این اراده سیاسی از سوی هر 2 طرف وجود دارد و به نوعی پیشبرنده این مذاکرات تاکنون بوده است؛ اما عوامل بینالمللی و منطقهای هم بر این توافق مؤثر بودند و اینکه چقدر درخواستهای 2 طرف از نظر طرف مقابل منطقی و قابلیت انعطاف داشتهاند، دارای اهمیت هستند. به هر حال 2طرف بر اساس نیازهای متقابلی که داشتهاند، بیشترین گامها را برداشتهاند و تقریباً برجام در آستانه به سرانجام رسیدن است.
با وجود تسریع گرفتن روند مذاکرات، آیا میتوان گفت سرانجام در دولت کنونی برجام به نتیجه برسد؟
بله این احتمال وجود دارد؛ مگر اینکه مسائل عجیب و غیرقابل پیشبینی در چند روزه آینده صورت بگیرد و فکر میکنم در روزهای آینده یا در نهایت در یکی، 2 هفته دیگر این توافق انجام شود و برجام یک بار دیگر احیا شود.
در مورد تأثیرات جنگ روسیه و اوکراین بر روند مذاکرات برجام توضیحاتی ارائه دهید؟
مقامات روسیه باتوجه به تحریمها و شرایطی که در اوکراین به وجود آمده، سعی کردهاند که از برجام به عنوان یک کارت فشار بر غرب استفاده کنند و نشان دهند که در مقابل تحریمهای غرب و آمریکا، روسها نیز کارتهای فشاری در اختیار دارند، اما مسأله این بوده که برجام یک موضوع متفاوت است و روسیه فقط یکی از کشورهای عضو مذاکرات است و طرفهای اصلی برجام، ایران و آمریکا هستند و کشورهای دیگر، طرفهای ناظر و تسهیلکننده هستند. در گام نخست شاید سنگاندازی روسها بتوانند سبب ایجاد نوعی وقفه شود، اما در گام دوم اگر آنها بر این موانع تأکید کنند، این کشورها احتمالاً به شیوههای دیگر روسیه را از دور مذاکرات حذف خواهند کرد.
مسئول روابط خارجی اتحادیه اروپا به تازگی اعلام کرده که مذاکرات به دلیل عوامل خارجی به یک وقفه نیاز دارد، منظور از این عوامل خارجی چیست؟
منظور جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجه اروپا این است که باتوجه به شرایط تازهای که به وجود آمده، یعنی مانعتراشی روسها و باقی ماندن یکی، 2 مسأله در بین ایران و آمریکا که شامل برداشتن تحریمهاست، وقفهای پیش آمده است که این وقفه نیز میتواند برای برطرف شدن این موانع به عنوان فرصتی مناسب تلقی شود.
به نظر شما، میتوان بر تعهدات آمریکا و اروپا در برجام خوشبین بود و آیا ضمانتی در این زمینه وجود دارد؟
هیچ معاهده و توافقی در جهان وجود ندارد که تضمین صددرصدی داشته باشد، بنابراین این معاهدات و توافقات بستگی به شرایط، زمان و مکان و مسائل مختلف دارد و ممکن است دچار تغییراتی شود، اما به هر حال باید مسائل مختلفی از نیازهای داخلی مانند وضعیت تحت فشار بودن منطقهای و تحریمها را در نظر گرفت و از طرفی نیز باید نیاز کنونی دولت آمریکا را به مذاکرات در نظر گرفت و اگر دولتی دیگر در این کشور بر سر کار بیاید که جمهوریخواه باشد، به چنین نیازی نگاه مبرم نمیکند. به هر حال، باید این جوانب را در نظر گرفت و بر اساس شرایط کنونی تصمیم گرفت، نه بر اساس اما و اگرهایی که در آینده قرار است اتفاق بیفتد.
در پایان اگر نظر خاصی دارید، بیان کنید؟
در پایان من فکر میکنم که وقفه روی داده، موقت خواهد بود و روسیه هم اگر ببیند طرح B احتمال دارد انجام شود، دستاندازیهایش کمتر خواهد شد و خودش به اکراه به برجام بازخواهد گشت و فکر میکنم امکان به نتیجه رسیدن توافق برجام بسیار بیشتر از به نتیجه نرسیدن آن است.
عكس: همدان پیام
|
