|
فئودور داستايوفسكي اگر نه بزرگترين و تأثيرگذارترين نويسنده تاريخ ادبيات جهان كه يكي از چند نويسندهاي است كه همچنان پساز 200 سال ميتوان از او نوشت و او را خواند و از اين همه عمق و معني به شگفت آمد.
فئودور ميخاييلوويچ فرزند دوم خانواده داستايوفسكي در 11 نوامبر 1821 در مسكو بهدنيا آمد. پدرش پزشك و از اوكراين به مسكو مهاجرت كرده بود و مادرش دختر يكي از بازرگانان مسكو بود. در سال 1834 همراه برادرش به مدرسه شبانهروزي رفت و 3 سال آنجا ماند. در 17 سالگي پدرش و در 18 سالگي مادرش را از دست داد و سالها بعد وقتي داستايوفسكي در اوج شهرت بهترين آثار تاريخ ادبيات را مينوشت، زخمهايي كه از جواني بههمراه داشت بزرگترين بنمايه داستانهايش بود: مرگ و حس نزدیکیِ آن به انسان.بازداشت به جرم شرکت در مباحث جوانان آزادیخواه، محکومیت به مرگ، تبعید به سیبری، مرگ همسر، بدهکاریهای مالی که او را مجبور میکند از روسیه به سوئیس، ایتالیا، فرانسه و درنهایت به انگلیس پناه برد، و همه اینها در کنار دستوپنجه نرم کردن با بیماری صرع گواه زندگی دشوار و سختیهای داستایوفسکیاند که نگرش او به انسان را خلق میکند.
همین تلخکامیهای زندگی داستایوفسکی موجب میشود که او برخلاف تولستوی که به زندگی جامعه فئودالی و شاهزادگان روس میپردازد و چخوف که دغدغه جامعه روشنفکری را دارد، در داستانهایش به گزارش مشکلات و شرح زندگی پایینترین قشرهای جامعه بپردازد.
مرگ اما در آثار او نه آن بود كه مردم عادي ميپندارند كه از پيري و كهولت سن است. مشهورترين نوشتههاي او، جنايت و مكافات و برادران كارامازوف بر مسائل اخلاقي، رفتاري و تضادهاي دروني انسانبنيان نهاده شده است.
از نظر داستايوفسكي اعمال انسان به ناچار گاهي به بنبستهايي برخورد ميكند كه نياتِ حتي خيرِ او، ناخواسته به شر تبديل ميشوند. در جنايت و مكافات شخصيتي عدالتخواه و درستكار تصادفاً دست به جنايتي ميزند و همين مكافاتي ابدي براي او رقم ميزند. گويي انسان بهناچار در درون خود با نوعي شر روبهروست. اين نگاه عميقاً بر فيلسوفان دوران جديد تأثير گذاشته است.
|
