|
گردشگری، نه در مالکیت میراث فرهنگی است و نه در اختیار یک سازمان یا نهاد خاص. این صنعت پیچیده و میانرشتهای، تنها در صورتی به نقطه مطلوب میرسد که همه ذینفعان آن از حاکمیت تا بخش خصوصی، بهصورت هماهنگ و مسئولانه نقش خود را ایفا کنند.
اگر تصور کنیم که توسعه گردشگری فقط وظیفه ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی است، اشتباهی راهبردی در برنامهریزی استان همدان مرتکب شدهایم.
واقعیت این است که وقتی شهرداریها اقدام به تشکیل معاونت گردشگری میکنند، شوراهای شهر کمیسیون گردشگری راهاندازی میکنند، اتاقهای بازرگانی وارد میدان میشوند و دهها ارگان از آموزش و پرورش تا جهاد کشاورزی در ستاد خدمات سفر عضویت مییابند، یعنی هر یک از آنها نهتنها نقش دارند، بلکه سهیم و مسئول هستند.
ستاد خدمات سفر، با ترکیبی از بیش از ۳۰ نهاد دولتی، عمومی و خصوصی، از مهمترین نمادهای همین واقعیت است؛ واقعیتی که میگوید گردشگری، پروژهای ملی و فرابخشی است و باید همه «پای کار» باشند، نه آنکه صرفا مسئولیت را به گردن یک اداره بیندازند تا این باور در استان شکل نگیرد که گردشگری محور توسعه است. آب از آب در حوزه پیشرفت در همدان تکان نخواهد خورد.
در چنین فضایی، اگر همدان شهری با چنین ظرفیت تاریخی و طبیعی درخشان در نوروز ۱۴۰۴ به رتبه ۱۸ گردشگری کشور برسد، قطعا نشاندهندهی خروجی ناهماهنگ بین ارگانی و در عملکرد جمعی است؛ نه صرفاً یک اداره یا یک نهاد خاص.
پایتخت تاریخ ایران، اما در پایین جدول
همدان، نخستین پایتخت تاریخ ایران، با سابقهای چند هزار ساله و آثار کمنظیر تاریخی، فرهنگی و طبیعی، در نوروز امسال تنها در جایگاه هجدهم جدول جذب گردشگر قرار گرفت. این رتبه در حالی است که ظرفیتهای این شهر آن را سزاوار حضور در جمع 5 مقصد برتر کشور میکند.
از غار علیصدر و تپه باستانی هگمتانه گرفته تا آرامگاه بوعلیسینا، گنجنامه، بازار تاریخی و طبیعت بینظیر دامنههای الوند، همدان در همه زمینهها حرفی برای گفتن دارد؛ اما چرا با این همه ظرفیت، سهمی ناچیز از سفرهای نوروزی نصیبش شد؟
تبلیغات و روایتسازی فرصت از دست رفته
یکی از علل مهم عملکرد ضعیف همدان، نداشتن حضور مؤثر در عرصه تبلیغات گردشگری است. در روزگاری که روایتسازی از یک مقصد، با کمک تولید محتوا، اینفلوئنسر مارکتینگ و کمپینهای دیجیتال انجام میشود، همدان هنوز به روشهای سنتی و محدود دل خوش کرده است. تا کی قرار است بخشهای خصوصی فقط بار خود را ببندند و مسافر خود را جذب کنند؟ پس کی قرار است؛ به عنوان مثال مسافر علیصدر را راهی شهرهای دیگر استان همدان کنیم؟
قبول کنید هیچ کمپین یا پیام منسجمی برای معرفی این شهر در سطح ملی و فضای مجازی وجود نداشت و هر کس راه خود را رفت. این در حالی است که شهرهایی مانند شیراز، اصفهان و حتی برخی شهرهای کمنامتر با تبلیغات هدفمند توانستند سهم خود را از سفرهای نوروزی بهخوبی افزایش دهند.
میراث فرهنگی با تشکیل پروندههای ثبت جهانی و ثبت ملی مناطق را برای آن که مهره اصلی را در تبلیغات خود بشناسند معرفی و ارائه کرد. دیگران چه کردند؟ از این جهانی و ملی شدن چه بهرهای برده شد برای بهتر دیده شدن ظرفیتها و کسب درآمد از گردشگر؟
مدیریت پراکنده، برنامهریزی جزیرهای
در حوزه مدیریت گردشگری، بزرگترین آسیب به همدان از نبود انسجام و همافزایی ناشی میشود. هر ارگان ساز خود را میزند. شهرداری برنامههایی اجرا میکند که با اهداف شورای شهر هماهنگ نیست، اداره میراث فرهنگی با محدودیت منابع مواجه است و بخش خصوصی هم در بلاتکلیفی به سر میبرد.
این در حالی است که اگر همه این اجزا بر محور یک «نقشهراه واحد» حرکت کنند، نتایج بسیار متفاوت خواهد بود. نمونههای موفق در شهرهای دیگر نشان داده که با ایجاد ستادهای منسجم با حضور همه نهادها، میتوان به گردشگری جهش داد.
زیرساختهای ناقص تجربهای تلخ برای گردشگر
ضعف در اقامتگاههایی که زیر مجموعه ارگانهای مختلف و حتی غیررسمی هستند، نبود حملونقل عمومی مناسب، کمبود امکانات رفاهی در سایتهای گردشگری، نبود علائم راهنمای مناسب و حتی وضعیت نامطلوب برخی معابر، همگی از چالشهایی بودند که نارضایتی بسیاری از مسافران نوروزی را به همراه داشتند.
همدان هنوز به سطح استانداردهای ملی در حوزه زیرساخت گردشگری نرسیده است و این ضعفها با وجود جاذبههای فراوان، موجب عقبماندن آن از رقبا میشود.
دفاتر خدمات مسافرتی ظرفیتی که آزاد نشد
یکی از بزرگترین حلقههای مفقوده در زنجیره جذب گردشگر به همدان، نقش کمرنگ دفاتر خدمات مسافرتی بود. در نوروز امسال، کمتر توری به مقصد همدان طراحی یا اجرا شد. بسیاری از دفاتر گردشگری، اصلا این شهر را در اولویت قرار ندادند.
نبود حمایت مالی، همکاری ضعیف با شهرداری و میراث و ارائه ندادن مشوقهای لازم، سبب شده دفاتر خدمات مسافرتی انگیزهای برای برنامهریزی سفر به همدان نداشته باشند. در حالی که اگر تعامل و تشویق مؤثر صورت میگرفت، این مجموعهها میتوانستند بازوی اجرایی قوی برای جذب مسافر باشند.
بخش خصوصی بازیگری که هنوز جدی گرفته نشده
در بسیاری از شهرهای توریستی کشور، بخش خصوصی ستون اصلی توسعه گردشگری است. اما در همدان هنوز نقش این بخش جدی گرفته نشده است. نبود امنیت سرمایهگذاری، نبود مشوقهای مالی، ثبات نداشتن سیاستگذاری و کاغذبازیهای اداری، همه از عواملی هستند که سرمایهگذاران را دلسرد کردهاند.
سرمایهگذاران میتوانستند با ساخت اقامتگاه بومگردی، راهاندازی رویدادهای محلی، رستورانهای سنتی و مراکز تفریحی، نقشی تعیینکننده داشته باشند؛ اما فعلاً بخش خصوصی در حاشیه مانده است.
در پایان باید گفت: وقتی همه باید پای کار باشند، رتبه ۱۸ همدان در نوروز ۱۴۰۴، یک عدد قابل توجیه نیست؛ بلکه نمادی از کاستیهای جدی در هماهنگی، برنامهریزی، مشارکت و اجراست. گردشگری زمانی موفق خواهد بود که هر نهاد- از شهرداری تا میراث، از شورای شهر تا اتاق بازرگانی، از دفاتر خدمات مسافرتی تا سازمانهای خدماترسان- نقش خود را جدی بگیرد و به مسئولیت خود عمل کند.
همدان شایسته جایگاه بالاتری است؛ اما این جایگاه تنها با باور جمعی و تلاش هماهنگ بهدست خواهد آمد.
|
