|
در دوران پیش از انقلاب همدان همواره یکی از مراکز عمده تجاری و اقتصادی کشور بوده و عناوینی چون «انبار ایران»، «مرکز انبار مالالتجاره»، «انبار غله» و «بارانداز تجاری» دلالت بر رونق اقتصادی این شهر و رفتوآمد کاروانهای بازارگانی در ادوار مختلف دارد. اما اکنون شرایط تغییر کرده و مرکز مهم تجاری کشور که اتفاقاً یکی از چهارراههای مطرح دنیا نیز بوده به حاشیه رانده شده است.
همدان از گذشته تاکنون بهدلیل موقعیت جغرافیایی، استراتژیک بهحساب میآید و در نقطه تلاقی مسیرهای غربی به شرقی و شمالی به جنوبی کشور قرارگرفته و بهعنوان چهارراه از آن یاد میشود. از گذشتههای دور این موقعیت سبب شده بود که کالاهای صادراتی به بازارهای غرب ابتدا به همدان حمل شود و هر کالا و کاروانی، با این هدف، در همدان توقف داشته باشد. پولیبیوس مورخ یونانی، موقعیت این شهر را چنین توصیف کرده است: «اکباتان شهرت و ثروت خود را مدیون موقعیت خود به منزله چهارراه عبورومرور است». هاینریش بروکشن نیز درباره راههای تجاری همدان آورده است: «بهدلیل اینکه همدان محل تلاقی چند راه تجاری بزرگ است، نسبت به اصفهان اهمیت بیشتری دارد. راه تجاری بغداد به تهران از همدان میگذرد و راه دیگری نیز از آن به مرز ترکیه میپیوندد.»
موقعیت جغرافیایی و طبیعی، کثرت میوههای باکیفیت، فراوانی محصولاتی مانند برنج و سایر حبوبات و گلهای زیبای همدان نیز سبب توقف پادشاهان هنگام عبور از این چهارراه به مقصد خود، میشد. از اینرو همدان در ادوار مختلف مرکز تولید بزرگ و قوی بوده و کاسبان آن نیز در حساب و کتاب خود بسیار دقیق عمل میکردهاند و در بین تاجران دیگر اعتبار داشتند. اما به مرور زمان با گذر از چنین موقعیت اقتصادی، امروز به نقطهای رسیده که برخی سرمایهگذاران بومی نیز حاضر به کار و فعالیت در شهر خود نیستند. حالا با تغییر نگاه و رویکرد، برخی از مسئولان، همدان را شهری گردشگری معرفی میکنند و بخشی از برنامهریزی استان به این سمت گرایش پیدا کرده است. تلاش بسیاری میشود تا گردشگران به همدان جذب شوند و از آثار باستانی و تاریخی منحصر بهفرد آن بازدید کنند؛ آثاری که در دنیا نمونه ندارند و ارزش سفر از آن سر دنیا به همدان را دارد. اما بهنظر میرسد موانعی سد راه شده که فعالان این حوزه پس یک دهه تلاش هنوز به هدف موردنظر نزدیک نشدهاند.
تاریخ ارزش یکبار دیدن را دارد
بهطور مثال، خیابان معروف و جهانیِ شانزلیزه بخشی از تاریخ پاریس است که طاق پیروزی، قصر اکتشافات یا پاله دو لا دِکوورت، موزه هنری پتی پاله و کاخ بزرگ یا گراند پاله در آن قراردارند. اما شهرت ماندگار این خیابان و جذب گردشگر از سراسر دنیا، (برای بیش از یکبار)، تنها بهدلیل تاریخ و قدمت آن نیست بلکه بهدلیل جذابیتهای خرید و تفریحات آن است که هر گردشگری را برای چندمینبار به آنجا میکشاند.
تاریخ این خیابان سبب شده تا هتلها و رستورانهای مشهور، فروشگاههای معروف و بسیار لاکچری، سینماها و مراکز خرید لوکس نیز در آن خیابان و خیابانهای اطراف ایجاد شود و گردشگران ثروتمند را بارها به سمت خود بکشاند و هربار سفری به یادماندنی را در خاطره آنها بسازد.
استانبول نیز، تنها، بهدلیل دارابودن اماکن تاریخی جذاب نیست که توانسته گردشگران خود را به تکرار به سمت خود بکشاند بلکه تولید کفش و لباسهای مرغوب با آخرین مد دنیا و جذابیت خرید آنها، تفریحات آبی و سفر به جزایر مختلف در کنار دیدن آثار باستانی دورههای مختلف بهخصوص دوره عثمانی شهر گرانی مانند استانبول را به مرکز گردشگری دنیا تبدیل کرده است. شهر لوکس آنتالیا نیز شهری باستانی محسوب نمیشود بلکه تنها با مزیت دارابودن دریا توانسته به مرکز استراحت ثروتمندان اروپایی تبدیل شود. اما هیچ گردشگری با هدف کم خرجکردن و صرفهجویی در هزینهها و تنها برای استفاده از ساحل دریای مدیترانه به این شهر سفر نمیکند بلکه برای اقامت در هتلهای لاکچری با استانداردی فراتر از استانداردهای جهانی به این شهر سفر میکند. مهمانان این هتلها غالباً ثروتمندانی هستند که برای استراحت و استفاده از امکانات ویژه هتلها از اقصی نقاط جهان، به دفعات به آنتالیا سفر میکنند.
خیابان تکسیم استانبول نیز بهدلیل مجسمه معروف آن که یادبود جمهوریت است مورد هدفِ گردشگریِ چنددهباره توریستهای ایرانی نیست بلکه وجود جذابیتهای خرید، هتلهای متعدد با قیمتی مناسب، غذاهای خوشمزه و تفریحات آن است که گردشگران ایرانی را به دفعات به سمت خود میکشاند. بنابراین تاریخ ارزش یکبار دیدن را دارد ولی این خرید خوب با قیمتی مناسب و تفریحات منحصربهفرد است که ارزش دهها بار سفرکردن به یک مقصد را ایجاد میکند.
همدان نیز باوجود جذابیت بالای تاریخی، طبیعی و استراتژیک میتواند چنان مقصد تجار و گردشگران شود که اقتصاد آن دگرگون شود اما زمینه این تحول و توسعه، تغییر نگرش مسئولان، مردم و تجار آن است و نمیتوان با اتکا به چند اماکن تاریخی منحصربهفرد و بدون ایجاد جذابیتهای دیگر انتظار توسعه اقتصادی همدان را داشت.
حدود یک دهه پیش یکی از اساتید دانشگاه در حوزه کشاورزی و محقق بخش گردشگری در گفتوگویی دوستانه مطرح کرد که «تا زمانی که خدمات باکیفیت در همدان ارائه نشود هیچگاه مقصد گردشگری ایران نمیشود. بهعنوان مثال تا زمانی که رستورانها، برای راحتی کار خود، چندین لایه سفره یکبارمصرف بهجای سفرههای زیبای پارچهای، روی میزها میاندازند نمیتوان به توسعه گردشگری و جذب ثروت در این شهر امید داشت.»
به تازگی یکی از مسئولان استانی هم گفت: «برای رونق بازار و توسعه اقتصاد استان باید مراکز تفریحی-ورزشی لاکچری در همدان ایجاد شود تا همدان از حضور مسافران ثروتمند از سراسر کشور منتفع شود و به تبع این حضور تمام مشاغل و اصناف رونق بگیرند ولی تا زمانی که برخیها با طرز تفکر فعلی مانع اجرای ایدههای توسعهای میشوند نمیتوان امیدی به رشد اقتصاد استان داشت.»
بهنظر میرسد ایجاد مراکز تفریحی منحصربهفرد، تولید کالاهای باکیفیت و یا منحصر بهفرد، تولید کالاهای ارزانقیمت و فروش آنها با قیمت مناسبتر از شهرهای دیگر، عرضه خردهفروشی و عمدهفروشی مناسب، رفتار مناسب با مشتریان بهخصوص غیربومیها، ایجاد راههای ارتباطی با حمل و نقل عمومی مناسب، ارایه خدمات درجه یک در اماکن و مراکز مختلف و بسیاری موارد دیگر کمک شایانی به بازگشت همدان بهعنوان چهارراه غرب کشور و سفر افراد و اصناف مختلف از سراسر کشور به این شهر میکند.
|
