|
این مقایسه ساده سالهاست به یکی از عجیبترین پرسشهای اقتصادی در ایران تبدیل شده و خیلیها از خودشان میپرسند چگونه ممکن است کالایی مانند آب که تقریبا در همه جا پیدا میشود، از بنزین که حاصل استخراج نفت و فرآیندهای پیچیده پالایشگاهی است، گرانتر باشد؟
به گزارش فرارو، قیمت بنزین در ایران واقعی نیست. اگرچه در بسیاری از کشورهای جهان، قیمت سوخت بر اساس هزینه تولید، هزینه حملونقل، مالیات و شرایط بازار تعیین میشود اما در ایران، دولت سالهاست بخش بزرگی از هزینه واقعی سوخت را از طریق یارانه پرداخت میکند.
به همین دلیل مصرفکننده ایرانی بنزین را با نرخی بسیار کمتر از ارزش واقعی آن خریداری میکند. در واقع زمانی که یک لیتر بنزین سهمیهای با نرخ ۱۵۰۰ تومان یا حتی آزاد با نرخ ۳۰۰۰ تومان عرضه میشود، بخش مهمی از هزینه آن قبلا توسط دولت پرداخت شده است. بنابراین میتوان گفت بنزین ارزان نیست و قیمت بنزین را به زور پایین نگه داشتهاند!
اشتباهات بزرگ در مقایسه قیمت بنزین با آب معدنی وقتی رخ میدهد که تصور میکنیم قیمت آب معدنی فقط مربوط به خود آب است اما حقیقتا بخش بزرگی از مبلغی که برای یک بطری آب پرداخت میکنیم، ارتباطی به آب ندارد.
هزینه تولید بطری پلاستیکی، درِ بطری، برچسب، بستهبندی، حملونقل، انبارداری، سود فروشگاه و هزینههای بازاریابی همگی در قیمت نهایی محصول لحاظ میشوند. به همین دلیل اگر همان آب را از شبکه آب شهری دریافت کنیم، قیمت هر لیتر آن به مراتب کمتر از آب معدنی خواهد بود.
پس مصرفکننده هنگام خرید آب معدنی، بیش از آنکه آب بخرد در حال خرید یک محصول بستهبندیشده با قابلیت حمل آسان است.
برای تولید بنزین باید نفت خام را استخراج کرد، به پالایشگاه برد، تحت فرآیندهای پیچیده شیمیایی قرار داد و سپس به محصولی تبدیل کرد که استانداردهای مورد نیاز استفاده در خودرو را داشته باشد.
در مقابل، آب معدنی معمولا پس از استخراج از منابع مشخص، تصفیه و بستهبندی میشود. بنابراین اگر یارانهها را حذف کنیم و قیمتها واقعی شوند، بنزین باید بسیار گرانتر از آب باشد. به همین دلیل است که در بیشتر کشورهای توسعهیافته جهان چنین مقایسهای اساسا معنا ندارد.
کشورهای دارای ذخایر عظیم نفت که سیاستهای گسترده یارانهای را دنبال میکنند، در مقاطعی شرایط مشابهی را تجربه کردهاند. ونزوئلا مشهورترین نمونه در این زمینه است. در برخی دورهها قیمت بنزین در این کشور به قدری پایین بود که مردم میتوانستند با هزینه خرید یک بطری آب، چند لیتر بنزین تهیه کنند.
چرا قیمت بنزین در ایران از منطق بازار پیروی نمیکند؟
اقتصاددانان از قرن هجدهم با مسألهای معروف به پارادوکس آب و الماس روبهرو بودهاند. حتما میدانید آب برای ادامه زندگی ضروری است اما قیمت پایینی دارد. در مقابل، الماس کاربرد حیاتی ندارد اما بهشکل هولناکی گرانقیمت است.
اقتصاد مدرن توضیح میدهد که قیمت کالاها تنها بر اساس اهمیت آنها تعیین نمیشود، بلکه میزان کمیابی، هزینه تولید و ارزش نهایی آنها نیز نقش مهمی در قیمتگذاری دارند. در ایران میتوان نسخه جدیدی از این پارادوکس را مشاهده کرد چون آب معدنی از بنزین گرانتر به نظر میرسد.
دستکم حالا میدانید علت وجود این تفاوت ربطی به ماهیت آب یا بنزین ندارد و سیاستهای یارانهای و قیمتگذاری دولتی چنین اتفاقی را رقم زده است.
افزایش قیمت بنزین میتواند روی هزینه حملونقل، قیمت کالاها، نرخ خدمات و حتی تورم تأثیر بگذارد. به همین دلیل هرگونه بحث درباره اصلاح قیمت بنزین به یکی از حساسترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل میشود.
از سوی دیگر، پایین نگه داشتن قیمت سوخت نیز هزینه سنگینی برای بودجه عمومی ایجاد میکند و مصرف بالای انرژی را تشویق میکند. به همین دلیل دولتها معمولا میان دو هدف دشوار یعنی حفظ رفاه کوتاهمدت مردم و کاهش فشار مالی ناشی از پرداخت یارانهها گرفتار میشوند. حالا به پرسش مهمتر میرسیم؛ به نظر شما دولت تا چه زمانی قادر است بنزین را ارزانتر از ارزش واقعی آن عرضه کند؟
|
