|
امروز در تقویم بهعنوان روز ورزش و پهلوانی ثبت شده است، به همین بهانه در شماره امروز این رشته ورزشی و پهلوانی را به خوانندههای عزیز روزنامه معرفی میکنیم.
ورزش باستانی ایران كه آن را به نام ورزش زورخانهای میشناسیم، علاوه بر اینكه فعالیتی برای نیرومندسازی عضلات و آمادگی جسمانی است، بهمثابه فعالیتی روحی و معنوی نیز قلمداد میشود و از تقدس قابل توجهی برخوردار است.
ورزش باستانی زورخانهای، برای ورزشکاران باستانی تنها وسیلهای برای دست یافتن به اندامی مناسب و سلامتی نیست، بلکه وسیلهای برای ارتباط معنوی با خداست.
در ورزش باستانی، اداوات كاربردی، الهام گرفته شده از ادوات جنگی است، مثلاً «میل» صورت تغییریافته گرز است، «كباده» همان «كمان» است، «سنگ زورخانه» همان «سپر» است و «طبل زورخانه» یادآور طبل جنگی یا همان كوس است و گود زورخونه محلی برای پرورش تن و روح اما در این میان خواندن اشعار هم حكم همان رجزخوانی میادین جنگی را بهخوبی ایفا كرده است با این تفاوت كه در اشعار رجزخوانی، هدف ترساندن حریف و غلبه بر او بوده، اما در اشعار زورخانهها هدف القای توان و نیرو به ورزشكاران است كه در این میان اشعار موردنظر را با چاشنی پند و اندرز در مسیر غلبه بر نفس درنظر گرفتهاند.
مرشد در زورخانه حكم صوفی یا عارفی را دارد كه با خواندن اشعاری حماسی هدفش القای توان و نیروی ورزش است.
پیدایش زورخانه برمیگردد به زمانهای خیلی قدیم که جنگهای تن به تن انجام میشد و تعلیم فنون جنگی در آن عصر به سبک و شیوه مخصوص انجام میگرفت؛ زیرا عملیات جنگی آن روز عبارت بود از اسب سواری، چوگان بازی، تیراندازی و کشتی و ... که تعلیمات آن برای هر مملکتی ضروری بود.
جایگاه زورخانه پس از اسلام در زنده کردن فرهنگ و آئین افتادگی و برادری که از عهد باستان در ایران رواج داشتهاست، اهمیت ویژه دارد.
در دانشنامه بروکهاوس چنین آمده: در مقطع زمانی خاصی در بیش از هزار و ۲۰۰ سال پیش که صلح نسبی بر ایران حکمفرما بود، جنگجوهای ایرانی افزار نبرد از جمله گرز، کمان و سپر را جهت آمادهسازی بدن برای آینده، به افزار ورزشی تبدیل کرده و با آنان به ورزش میپرداختند.
ورزش زورخانهای آداب و سنت خاصی دارد. آداب و سننی که با پیروی از پهلوانان و دلاوران افسانهای دوره باستانی و تأسی از پیشوای نخستین شیعیان و جوانمردان، خُلق و خوی مردانگی و مروت و جوانمردی را در ورزشکاران برمیانگیزد. این ویژگیهای نیکو در قالب شعرها و داستانهایی بهصورت آهنگین و بههمراهی «ضرب زورخانه» که مهمترین ساز این نوع موسیقی است، برای برانگیختن ورزشکاران در هنگام ورزش از سوی «مرشد» خوانده میشود. ورزشکاران هماهنگ با موسیقی و نوای مرشد، جست و خیز میکنند و حرکات زیبای گروهی یا فردی به نمایش میگذارند.
ورزش باستانی در بین ورزشکاران به احترام و ادب معروف است و با اصول زیادی همراه است. بهطور مثال تمامی حرکات با اجازه از سادات و پیشکسوتان زورخانه که به رخصت گرفتن معروف است، انجام میشود. شعار ورزش باستانی پرورش روح و جسم است، بهطوریکه شیعیان معتقدند که زورخانه مسجد دوم است؛ ولی در نسل جدید ورزشکاران این آداب و رسوم کمکم از بین رفتهاست و کمتر مذهب در این ورزش دیده میشود. یکی دیگر از اصلیترین آداب زورخانه این است که ورزشکاران باید مواردی را از قبیل (فروتنی و از خود گذشتگی، مروت، مردانگی، سفرهداری، پاکیزگی، کمک به فقرا و تنگدستان و دیگر صفات شامل پهلوانی) را رعایت کنند.
یکی از رسمهای شیرین و معروف زورخانه، گلریزان است که در جشنها و اعیاد و میلادهای چهارده معصوم و در برخی موارد برای قدردانی از زحمات پیشکسوتان گرفته میشود و در پایان 2 جوان 2 طرف لنگی را گرفته و دور میخورند و مردم پول در آن لنگ میاندازند.
اصلیترین حرکات در ورزشهای زورخانهای عبارتاند از: شنا رفتن و نرمش، میل گرفتن، سنگ گرفتن، چرخ زدن و میل بازی.
در ورزش زورخانهای هم مانند کاراته و کونگفو و ورزشهایی از این قبیل، ورزشکاران بر اساس رتبهای که دریافت میکنند حرکات را به نوبه خود انجام میدهند.
اگرچه شاید امروز ورزش باستانی دارای رونق کمتری باشد اما هنوز هم برای کسانی که در گودهای زورخانه پیر شدهاند، خاطرهانگیز است.
ورزش زورخانهای امروزی با ورزش چند سال اخیر ازنظر ظاهری و نوع ورزش تفاوت بسیاری دارد.
در سدههای پیشین برای شناختن «دارنده بازوبند پهلوانی ایران» رقابتهای کشتی پهلوانی برگزار شد. اگرچه این رقابتها ریشههای باستانی دارد، چارچوب نوین آن از سال ۱۳۲۳ (۱۹۴۴) برگزار شدهاست. برنده این رقابتها پهلوان نامیده و دارنده بازوبند پهلوانی میشود.
|
