|
آئین پاسداشت «هگمتانه؛ بیستوهشتمین میراث جهانی ایران» صبح سهشنبه ششم مردادماه به همت پایگاه میراث جهانی هگمتانه در کلیسای حضرت مریم برگزار شد. انتخاب این کلیسای تاریخی، که با معماری نزدیک به دوره صفوی، پنجرههای رنگین و ویژگی کمنظیر انعکاس صدا شناخته میشود، خود یادآور تنوع فرهنگی و تاریخی همدان بود؛ شهری که لایههای گوناگون تمدنی را در کنار یکدیگر حفظ کرده است.
2 سال پس از ثبت جهانی؛ چه اتفاقی افتاد؟
ثبت جهانی هگمتانه، نقطه عطفی در تاریخ معاصر همدان بود. این اتفاق، پس از سالها تلاش کارشناسان، باستانشناسان و مدیران میراث فرهنگی، نام کهنترین پایتخت ایران را در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار داد؛ عنوانی که انتظار میرفت آغازگر فصل تازهای در حفاظت، معرفی و توسعه گردشگری استان باشد.
مدیر پایگاه میراث جهانی هگمتانه، در این مراسم گزارشی از عملکرد 2سال گذشته ارائه کرد و گفت: با وجود برخی بحرانها و شرایط خاص کشور که اجرای بخشی از برنامهها را با تأخیر روبهرو کرد، فعالیتهای پایگاه در حوزههای حفاظت، پژوهش، خدمات، اجرای ضوابط حفاظتی و پروتکلهای مدیریتی بدون وقفه ادامه یافته و مجموعه هیچگاه از انجام وظایف خود عقبنشینی نکرده است.
رضا نظریارشد، یکی از مهمترین اقدامات این دوره را بازنگری عرصه و حریم میراث جهانی هگمتانه عنوان کرد و افزود: این بازنگری به درخواست دفتر مدیریت آثار جهانی وزارت میراث فرهنگی آغاز شد و پس از برگزاری نشستهای متعدد کارشناسی با حضور پایگاه جهانی، ادارهکل میراث فرهنگی، شهرداری و متخصصان بافت تاریخی، نقشه نهایی تهیه، تصویب و به تأیید مراجع ذیصلاح رسید.
به گفته نظریارشد، تدوین برنامه حفاظت و برنامه مدیریت گردشگری نیز از اولویتهای اصلی پایگاه بوده و پیشنهادها و الزامات مطرحشده در نشستهای مرتبط با میراث جهانی، در برنامههای اجرایی این مجموعه لحاظ شده است.
کاوشهایی که تاریخ را روشنتر کرد
مدیر پایگاه میراث جهانی هگمتانه با اشاره به فعالیتهای علمی انجامشده گفت: طی دو سال گذشته فصلهای بیستوچهارم و بیستوپنجم کاوشهای باستانشناسی در هگمتانه اجرا شده که نتایج ارزشمندی در شناخت ساختار معماری و لایههای تاریخی این شهر باستانی به همراه داشته است.
وی همچنین از توسعه همکاری با پژوهشگران، مستندسازان، متخصصان گردشگری و فعالان فرهنگی خبر داد و اظهار کرد: تلاش شده است زمینه حضور پژوهشگران در روند کاوشها و همچنین تولید آثار مستند و محتوای تخصصی درباره هگمتانه فراهم شود.
نظریارشد افزود: بخشی از فضای محوطه تاریخی برای استقرار هنرمندان صنایعدستی اختصاص یافته تا علاوه بر حمایت از تولیدکنندگان، ظرفیتهای صنایعدستی همدان نیز به گردشگران معرفی شود.
وی برگزاری تورهای تخصصی، نشستهای علمی، دورههای آموزشی، راهاندازی کمیته تفسیر میراث هگمتانه و کمیته راهنمایان گردشگری را از دیگر اقدامات دو سال گذشته برشمرد و گفت: افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزشهای این میراث جهانی و ارتقای دانش فعالان گردشگری از اهداف اصلی این برنامهها بوده است.
مدیر پایگاه جهانی هگمتانه در پایان از انتشار آثار و کتابهای تخصصی در حوزه تاریخ، معماری و باستانشناسی هگمتانه در سال آینده خبر داد و آن را گامی برای معرفی هرچه بیشتر این اثر در سطح ملی و بینالمللی دانست.
ثبت جهانی پایان راه نیست
در بخش دیگری از این نشست، عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلیسینا، با نگاهی تحلیلی، ثبت جهانی را نه پایان مسیر، بلکه آغاز مسئولیتی بزرگتر دانست.
محمدرضا عراقچی، با اشاره به ارتباط میان «رسم همدانی» و هگمتانه گفت: میراث فرهنگی زمانی زنده میماند که در زندگی مردم جریان داشته باشد. اگر هگمتانه تنها در پروندههای اداری و تابلوهای معرفی باقی بماند، نمیتواند به توسعه فرهنگی و اقتصادی استان کمک کند.
عراقچی تأکید کرد که هویت تاریخی همدان تنها در آثار باستانی خلاصه نمیشود، بلکه در سبک زندگی، فرهنگ عمومی و حتی روابط اجتماعی مردم نیز باید بازتاب داشته باشد.
این استاد دانشگاه، ساختار وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی را نیازمند اصلاح دانست و اظهار کرد: تعدد معاونتها، شرکتها و ساختارهای موازی، بدون وجود یک تیم تخصصی منسجم، موجب کاهش کارآمدی شده است.
وی همچنین به وضعیت مدیریت گردشگری در استانها اشاره کرد و افزود: اگرچه استانداران نقش اصلی را در تصمیمگیریهای گردشگری ایفا میکنند، اما اختیارات، منابع مالی و ابزار اجرایی کافی در اختیار آنان قرار ندارد.
عراقچی یکی از مهمترین چالشهای همدان را نبود مدیریت یکپارچه گردشگری دانست و گفت: کارگروه گردشگری استانداری عملا فعالیت مؤثری ندارد و مشخص نیست مسئولیت اصلی هماهنگی میان دستگاههای مختلف بر عهده کدام معاونت استانداری است.
وی تأکید کرد که گردشگری، موضوعی فرابخشی است و بدون هماهنگی میان استانداری، شهرداری، راه و شهرسازی، شرکتهای خدماترسان و دستگاههای اجرایی، امکان توسعه پایدار آن وجود ندارد.
بودجهای که پاسخگوی میراث جهانی نیست
این عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلیسینا، کمبود اعتبارات را از دیگر موانع توسعه میراث فرهنگی عنوان کرد و گفت: سهم میراث فرهنگی از بودجههای کشور با ظرفیتها و مسئولیتهای آن تناسب ندارد.
عراقچی همچنین به مشکلات روزمره کارکنان این حوزه اشاره کرد و افزود: کمبود خودرو، امکانات پشتیبانی، تجهیزات و خدمات اداری، بخشی از مشکلاتی است که روند فعالیتهای حفاظتی را با دشواری مواجه کرده است.
وی در ادامه از کاهش حضور مدیران ارشد استان در برنامههای مرتبط با هگمتانه پس از ثبت جهانی انتقاد کرد و گفت: انتظار میرفت پس از این موفقیت، استاندار، نمایندگان مجلس، شهرداریها و مدیران دستگاههای اجرایی حضور مؤثرتری در بازدیدها و نشستهای تخصصی داشته باشند.
این استاد دانشگاه همچنین نقش رسانهها را در تداوم حیات اجتماعی هگمتانه مهم دانست و اظهار کرد: اگرچه رسانهها در زمان ثبت جهانی نقش قابل توجهی در معرفی این رویداد ایفا کردند، اما پس از آن، این جریان اطلاعرسانی استمرار لازم را نداشت.
به گفته عراقچی، بیش از ۳۰ درصد مردم همدان تاکنون ارتباط مستقیمی با مجموعه هگمتانه یا فعالیتهای مرتبط با میراث فرهنگی نداشتهاند؛ آماری که نشان میدهد هنوز پیوند میان این میراث جهانی و جامعه محلی به اندازه کافی شکل نگرفته است.
پیشنهادی برای آینده گردشگری همدان
مهمترین پیشنهاد مطرحشده در این نشست، ایجاد دفتر مستقل گردشگری زیر نظر مستقیم استاندار بود؛ دفتری که بتواند میان استانداری، شهرداری، میراث فرهنگی، راه و شهرسازی، شرکتهای خدماترسان، مخابرات، برق، گاز و سایر نهادهای مرتبط هماهنگی ایجاد کند.
عراقچی همچنین بر احیای کارگروه گردشگری استانداری، برگزاری منظم جلسات با حضور استاندار، شهردار، اعضای شورای شهر، مدیران دستگاهها و نمایندگان رسانهها و همچنین پاسخگویی مستمر مدیران درباره وضعیت هگمتانه تأکید کرد.
نشست دومین سالگرد ثبت جهانی هگمتانه، صرفا مراسمی برای مرور یک موفقیت نبود؛ بلکه فرصتی بود تا دو روایت در کنار یکدیگر شنیده شود. از یک سو، گزارش پایگاه میراث جهانی از اقداماتی که در حوزه حفاظت، پژوهش و مدیریت انجام شده و از سوی دیگر، نگاه انتقادی دانشگاهیان که معتقدند ثبت جهانی زمانی به ثمر خواهد نشست که با اصلاح ساختار مدیریتی، تأمین منابع، هماهنگی بین دستگاهها، مشارکت مردم و حضور مستمر رسانهها همراه شود.
شاید برگزاری این نشست در کلیسای حضرت مریم، در قلب هگمتانه، خود بهترین پیام مراسم بود؛ اینکه میراث جهانی، تنها مجموعهای از دیوارهای کهن نیست، بلکه روایتی زنده از تاریخ، فرهنگ و هویت مردمی است که آینده آن، به تصمیمهای امروز گره خورده است. اگر هگمتانه قرار است از یک عنوان جهانی به یک فرصت واقعی برای توسعه همدان تبدیل شود، این مسیر تنها با حفاظت از سنگها و دیوارها طی نخواهد شد؛ بلکه به مدیریتی منسجم، مشارکت اجتماعی و نگاهی فراتر از مناسبتهای تقویمی نیاز دارد.
|
