|
سومین نشست از مجموعه درسگفتارهایی درباره بوعلیسینا با سخنرانی قاسم پورحسن پژوهشگر فلسفه به «ابنسینا و حکمت مشرقیه» اختصاص داشت که به صورت مجازی از سوی شهر کتاب پخش شد. در این نشست بر اساس آثار ابنسینا و با کمک متونی که سهروردی در آثارش آورده معنای صحیح حکمت مشرقیه بیان شد.
به باور پورحسن یکی از بحثهای مهمی که تا کنون کمتر خوانده و نوشته شده و دربارهاش توجه دقیقی نشده حکمت مشرقی است و امروزه بازخوانی سنتی به نام حکمت مشرقیه در اندیشه فلسفی میتواند نتایج و دستاوردهای بسیاری داشته باشد.
وی گفت: ما با اصطلاحی به نام حکمت مشرقیه در آثار ابنسینا روبهرو هستیم شاید مهمترین اثری از ابنسینا که خوانده میشود و در دانشگاهها و مراکز آکادمیک بحث میشود شفا و اشارات باشد. در مدخل شفا ابنسینا از اصطلاح مشرقیان و مواجهه آنها با مغربیان حرف میزند. ما اصطلاحی به نام حکمت مشرقیه در المباحثات، تعلیقات و رسالههای رمزی ابنسینا داریم و یک فهم نادرست از رسالهها رمزی داریم که عصاره و بنیاد فلسفی این رسالهها را به محاق برده است. ابنسینا در شفا و بخشهایی از اشارات مانند نمط های سهگانه پایانی و در پایانیترین فصل کتاب اشارات بیان میکند این حکمت حقیقی است و توصیه میکند که در دسترس عامه و فیلسوفان عامیه قرار نگیرد.
این پژوهشگر فلسفه افزود: در میراث عقلی ابنسینا با دو سنخ تفکر فلسفی روبهرو هستیم و اصطلاح مشرقیان در اندیشه ابنسینا همواره به یک معنا به کار رفته است و برخلاف مورخان و فیلسوفان عرب اصطلاح مغربیان هم به یک معنا به کار رفته است.
مراد ابنسینا از مغربیان بغدادیان نیستند که ابنسینا آنها را نقد میکند بلکه از این حیث در درون به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، مغربیان قرار میدهد که آنها تابع نگاه مشایی هستند که ابنسینا میخواهد آنها را نقد کند. بازخوانی ابنسینا در باب حکمت مشرقیه امری دشوار است به دلیل اینکه ابنسینا آثار مهمی در حوزه مشایی دارد.
ابنسینا تفسیر گستردهای از معنای مشایی دارد. ابنسینا کسانی که در دوران ترجمه هستند و در ذیل ارسطویی میاندیشند بدون اینکه اندیشه عقلی مستقلی را به کار بگیرد در درون حکمت مشایی بهکار میگیرد ابنسینا آثاری در حوزه مشایی دارد و اکنون نیز فهم متعارف و رایج در شفا همین مساله است.
وی افزود: تا کنون کوششهایی که ما درباره ابنسینا انجام دادیم ابنسینایی در تداوم ارسطو بوده است.
ما اساسا التفات دقیق و بنیادین به نگره ابنسینا درباره سنخ خرد ایرانی و تفکر مشرقی نداشتیم.
ما تنها این عبارتها را به کار بردیم و گفتیم که ابنسینا خرد ایرانی را در آثارش به کار برده است اما عناصر بنیادین آن را استخراج نکردهایم. اگر ما در درون حکمت مشرقی ابنسینا قرار بگیریم چه تفاوتی حاصل میشود. پس عمده تاریخنویسیها که از ابنسینا آوردیم استناد به ابنسینایی است که اکنون خوانده میشود.
آنچنان که کربن گزارش میدهد ابنسینایی است که ابن رشد خوانده و به عالم مغرب زمین معرفی کرده که تهی از عالم معنوی و حکمت مشرقی ابنسینا است و از همین حیث بیشتر شفا و اشارات را خواندیم و تلقی ما از اشارات هم در درون سنت مشایی است.
پورحسن افزود: اگر فارابی در درون خرد ایرانی است مرادم قوممدارانه نیست زیرا فیلسوف بیوطن است. ابنسینا، فارابی، سهروردی، علامه طباطبایی و... بی وطن هستند؛
بیوطنی یعنی مرز جغرافیایی اندیشههای آنها را محصور نمیکند و هر کدام از فیلسوفان در درون خرد و اندیشهای به سر بردهاند. دو سنخ اندیشیدن وجود دارد: حکمت مشرقی متمایز از سنخ اندیشیدن سنت یونانی به معنای خاص است که ارسطو یکی از آنهاست و دوم ابنسینا در الانصاف (9 صفحه به صورت پراکنده باقی مانده) و سهروردی در حکمتالاشراق.
پورحسن بیان کرد: در حکمت مشرقیه مطالب عمیق است و نمیتوانید بدون کوشش آن را دریابید عین همین عبارت را سهروردی در پرتونامه که یکی از آثار مهم سهروردی است آورده که بی تردید مدیون ابنسینا است. سهروردی در پرتونامه میگوید هفت شرط برای نیل به مقام حکمت و فر نورانی وجود دارد. حکمت مشرقیه به ما میگوید که تنها یک فلسفه وجود دارد. حکمت ابنسینا جامع است و انسان امروزی در درون بحرانی به سر میبرد. نیچه بر این باور است که آینده انسان اروپایی در بحران است و هانری کربن نیز از بحران انسان سخن میگوید. ابنسینا معتقد است که حکمت، اخلاقی و انسانی است و در پیوند نیرومندی میان عوالم است که در دوره جدید در حکمت مشرقیه دچار انقطاع شدهایم.
|
