|
ایرانیان از دیرباز آئینها و مراسم متعددی در فصل بهار با آغاز رویش طبیعت داشته و دارند. بسیاری از این آئین، ریشه تاریخی طولانی داشته و برخی از آنها هنوز هم اجرا میشوند این آئینها به خصوص در روستاها و دهکدههایی که مردم به صورت سنتی زندگی میکنند، بیشتر مورد استقبال قرار میگیرند.
اما گاهی صدای برگزاری آئینها چنان زیاد است و عزمی برای با شکوه برگزار کردن آن وجود دارد؛ که تماشاگران و گردشگران زیادی را از شهرهای بزرگ و صنعتی حتی در خارج از کشور به سمت خود میکشانند.
این آئینها برای مردم ایران؛ چه آنها که برگزار کننده هستند و چه گردشگران، حرمت و احترامی خاص دارند به ویژه اگر این آداب و رسوم ریشه مذهبی داشته باشد.
به عنوان مثال اگر فصل بهار همزمان با ماه محرم، صفر یا رمضان باشد، تعداد مراسم برگزار شده بیشتر خواهد بود. با این حال برخی از این آئینها در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به عنوان میراث ناملموس جهانی ثبت شدهاند چون هم جنبه مردمی آن مهم است و هم همکاری مردم در برگزاری آن آئین.
پنجاه به در شبیه به سیزده به در
در این گزارش به معرفی و بررسی برخی از آئینهای بهاری ایران میپردازیم که سطح برگزاری آنها گستردهتر از یک روستا و شهر کوچک است و هنوز هم با وجود قدمت زیادی که دارند، شرکت کنندگانی پر و پا قرص دارند و معتقدند این آئینها باید توسط نسلهای بعدی اجرا شود.
از جمله آیینهایی که در سطح گستردهای کل ایران را در برمیگیرد، جشنهای مربوط به عید نوروز است که از چند روز مانده به عید آغاز شده و تا پایان روز ۱۳ به در ادامه دارد.
این آئینهای نوروزی در هر کجای ایران با یک وجه تشابه به شکلهای گوناگون برگزار میشوند. البته در برخی از شهرها، جشن نوروز جای خود را به جشن طبیعت میدهد مانند مراسم پنجاه به در که پنجاه روز بعد از آغاز سال نوی خورشیدی توسط مردم قزوین برگزار میشود.
امسال این مراسم هم زمان با روز ۱۹ اردیبهشت برگزار میشود و قزوینیها در این روز به دامان طبیعت میروند و کل روز را به دورهمی با خانواده و دوستان، بازی و تفریح و شادی میپردازند.
این آئین یک مراسم آئینی و مذهبی است که ریشه در اعتقادات و باورهای کهن و تاریخی مردم قزوین دارد چون مردم در این روز به پاس بارش باران دور هم جمع میشوند و در واقع باران خواهی میکنند. برخی از آنان به مصلی قدیمی شهر که در میان باغستان محصور شده میروند و نماز و دعای باران میخوانند.
خوردن غذاهایی از جمله آش رشته و دُیماج (پیشغذایی محلی که مخلوطی از نان خردشده، پنیر، سبزی، گردو، کشمش و سیر است) و انواع تنقلاتی چون آجیل و شیرینی باقیمانده از عید، بخشی از رسوم پنجاه به در در قزوین است.
بیل بر دوش
بیل گردانی رسمی است که به عنوان نمادی برای تشکر از الهه آب از زمان زرتشتیان برگزار میشده و هنوز هم بعد از گذشت نزدیک به دو هزار سال در شهرستان نیمور محلات در استان مرکزی و در اواخر ماه فروردین برگزار میشود.
این آئین پهلوانی که ریشه در فرهنگ آب و آبیاری دارد با شروع فصل زراعت برگزار میشود. کشاورزان نیمور هر سال وقتی گل و لای مسیر جویهای آب را مسدود میکرده، در ماه اسفند یا اوایل بهار با کمک یکدیگر پاک میکردند.
چون اتمام لایروبی چندین روز طول میکشیده، اهالی به جشن و سرور میپرداختند. در این مراسم مردان بیلهای خود را به دوش انداخته و تا محل برگزاری جشن میرفتند. در این آئین مردان چهار بیل را در یک طرف و سه بیل را در طرف دیگر به هم گره میزندند. چرخش بیلهای سنگین میبایست با حفظ تعادل آن فرد همراه باشد تا مورد تشویق دیگران قرار گیرد.
این آئین نیز مانند بسیاری از آئینهای مهم دیگر در کشور به عنوان میراث ناملموس ثبت ملی شده است.
حکومت یک روزه زنان
مراسم ورف چال یا زن شاهی یکی از مراسم دیرین روستای آب اسک در مازندران است. آئین هر سال در یکی از روزهای دهم تا پانزدهم اردیبهشت برگزار میشود؛. اهالی روستا معتقد هستند پیر مرشدی به نام سید حسن ولی که از سادات بوده، چاهی عمیق در بالادست روستا حفر کرده و برفها را در آن ریخته تا دام و دامدارانی که در تابستان به ارتفاعات میروند، تشنه نمانند و از برف آب شده آن استفاده کنند.
به همین دلیل مردان به پاس این اقدام، هر سال از روستا خارج میشوند و همین سنت را اجرا میکنند. در کنارش به بازی و تفریح میپردازند و از غذایی که خانواده شأن تهیه کرده در کنار هم میخورند.
زنان در روستای خالی از مرد، پادشاهی میکنند آنها قانون مشخصی دارند، هیچ مردی نباید در روستا باشد و هیچ کسی حق عکس و فیلمبرداری ندارد. چون آنها یک روز در سال در کوچه پس کوچههای روستا راحت میگردند، بازی میکنند، حتی برخی نقش پادشاه را پذیرفته و حکمرانی میکنند پادشاه نظارت دارد تا سربازان به وظیفه خود برای راه ندادن مردان به روستا درست عمل کنند.
اگر کسی بیمار است با زنان دیگر به دیدارش بروند. برای تازه عروسها کادو ببرند و سر سلامتی به عزاداران بدهند. پادشاه روستا به همراه وزرا و معاونانش خانه به خانه به دیدار اهالی میروند و نذری پخش میکنند. برخی دیگر جشن میگیرند و مراسم نمادین برگزار میکنند. این جشن تا غروب که مردان راهی روستا میشوند ادامه دارد.
گردشگران زیادی هم به این روستا می آیند و همگی میدانند پادشاه با متخلفان و کسانی که موبایل به دست هستند، شوخی ندارد.
|
