|
تغییرات اقلیمی که ناشی از فعالیتهای انسانی و آلودگیهای زیستمحیطی، گرمای هوا و افزایش گازهای گلخانهای در جو زمین است، از آن به عنوان یکی از بزرگترین بحرانهای قرن بیست و یکم نام برده میشود.
این تغییرات پیامدهای جبرانناپذیری در زمینه سلامت عمومی، امنیت غذایی و حقوق بشر به همراه داشته است. این بحران علاوه بر آنکه تهدیدی عظیم برای محیط زیست تلقی میشود، تأثیرات شگرفی بر سلامت و رفاه تمام بشریت، از جمله نسلهای آینده میگذارد.
در این میان، کودکان نیز بهعنوان گروهی حساس و آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی، نیازمند توجه ویژهای هستند تا حق بر سلامت آنها نقض نشود. در این خصوص با محمدمهدی سیدناصری، حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان به گفتوگو پرداختیم.
تأثیرات منفی تغییرات اقلیمی بر کودکان
تغییرات اقلیمی، همچون آتشسوزی جنگلها که سبب گرمای شدید میشود و یا آلودگی هوا که تنفس سالم را از بین میبرد، سبب میشود کودکان در معرض خطر بالایی برای ابتلا به بیماریهای مزمن و یا حتی مرگ قرار بگیرند. در دماهای بالا، خطر گرمازدگی نیز وجود دارد که میتواند سبب آسیب به مغز و اندامهای کودکان شود و یا آسم و ذاتالریه در کودکانی که در این محیطها زندگی میکنند، پدیدار شود. در این میان، آلودگی هوا به ریه کودکان نیز آسیب وارد میکند و مانع از توسعه و رشد مغز شده و بر سیستم ایمنی و سلامت روان کودکان نیز تأثیر میگذارد.
احساساتی چون ناامنی، اضطراب و افسردگی ناشی از بلایای طبیعی یا نگرانی در مورد آینده کره زمین، میتواند کیفیت و آرامش زندگی کودکان را تحت تأثیر قرار دهد و حق بر داشتن روانی سالم از این کودکان سلب شود. این بحران از لحظه جنینی تا زمان بزرگسالی فرد، به سلامت جسمانی و روانی حمله میکند و این موضوع بر روی کودکان تمام نقاط دنیا، حتی کشورهای پیشرفته و با درآمد بالا نیز تأثیر میگذارد، این در حالی است که جامعه جهانی نیز به اندازه کافی برای حفاظت از آنها اقدام نمیکند.
بیماریهایی که جان کودکان را در سنین پایین به خطر میاندازند، به دلیل تخریب محیط زیست و تغییرات اقلیمی در حال گسترش هستند و حق بر حیات و سلامت کودکان را که از بنیادینترین حقوق هستند، نقض میکنند. در کنار آن، سوءتغذیه نیز مشکلی جدی است که به دلیل افزایش دما و یا بارشهای خیلی کم یا خیلی زیاد و تغییر در محصولات کشاورزی، پدیدار میشود. همچنین، امکان تحصیل و آموزش برای تعداد زیادی از کودکان درگیر با بلایای ناشی از تغییرات اقلیمی، از بین میرود که یونیسف تعداد این دسته از کودکان را ۴۰ میلیون نفر در هر سال برآورد کرده است.
بنابر گزارش یونیسف، بیش از ۵۰۰ میلیون کودک در مناطقی زندگی میکنند که درگیر سیل هستند و حدود ۱۶۰ میلیون کودک در مناطقی سکونت دارند که خشکسالیهای شدید جریان دارد و انتظار میرود تا سال ۲۰۴۰ میلادی، حدود ۲۵ میلیون کودک درگیر با سوءتغذیه باشند. تمام این تخمینها حاکی از خطرات تغییرات اقلیمی است و لزوم توجه به این مسأله را بیش از پیش محرز میسازد.
تغییرات آب و هوایی و دفاع از حقوق کودکان در برابر آن
به گزارش ایرنا، حق بر سلامت در ماده ۲۴ کنوانسیون حقوق کودک به رسمیت شناخته شده است. این کنوانسیون یکی از مهمترین اسناد بینالمللی در زمینه حمایت از حقوق کودکان است. تغییرات اقلیمی در مرحله نخست حق بر حیات در ماده ۶ کنوانسیون حقوق کودک و حق بر سلامت را به خطر میاندازد. در مرحله دوم، حق برخورداری از استانداردهای مناسب زندگی، حق تفریح، بازی و سرگرمی و حق بر آموزش که به ترتیب در مواد ۲۷ و ۳۱ و ۲۴ کنوانسیون حقوق کودک مورد حمایت قرار گرفته، تهدید میکند. در این راستا، یونیسف نیز از تهدید زندگی و سلامت کودکان به واسطه تغییرات اقلیمی غافل نمانده و آن را خطری جدی علیه بقا و رشد کودکان دانسته است.
از طریق ایجاد زیرساختهای مناسب، آب آشامیدنی سالم و غذای کافی و مناسب را برای کودکان تأمین کنند که این مسأله نیازمند سرمایهگذاری صحیح است تا زیرساختهای مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی شکل بگیرد که شامل سیستمهای اجتماعی و آموزشی نیز باشد تا بتوان به نیازهای خاص کودکان نیز پاسخ داد.
دولتها باید حمایت روانی لازم را به عمل آورند و خدمات مشاورهای و حمایتی برای کودکانی که تحت تأثیر بحرانهای محیطزیستی قرار گرفتهاند و همچنین خانوادههایشان فراهم آورند.
تأثیرات تغییرات اقلیمی بر کودکان، بهعنوان قشر آسیبپذیر جامعه، ابعادی فراتر از یک بحران زیستمحیطی دارد و به طور مستقیم حقوق بنیادین آنها را تهدید میکند. از منظر حقوق بینالملل، دولتها براساس کنوانسیون حقوق کودک و سایر اسناد بینالمللی موظفند محیطی سالم و پایدار را برای رشد کودکان فراهم کنند.
با اینحال، شواهد نشان میدهد که اقدامات جهانی برای مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش اثرات آن بر کودکان ناکافی بوده و در بسیاری از موارد، سیاستهای اقتصادی و صنعتی بر منافع محیطزیستی و حقوق بشر اولویت یافتهاند.
برای حل این بحران جهانی، همکاری بینالمللی، اصلاح سیاستهای صنعتی و کشاورزی، و سرمایهگذاری در انرژیهای پاک، گامهایی حیاتی برای تحقق حقوق کودکان و حفظ کره زمین برای نسلهای آینده محسوب میشود. در نهایت، تغییرات اقلیمی نهتنها یک بحران محیطزیستی، بلکه بحرانی در حوزه حقوق بشر است که اگر فوری مورد توجه قرار نگیرد، میتواند پیامدهای فاجعهباری برای آینده بشریت، بهویژه کودکان، به همراه داشته باشد. اقدام فوری و قاطع در این زمینه نهتنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه یک مسئولیت اخلاقی و حقوقی است که بر عهده دولتها، سازمانهای بینالمللی و تمامی جوامع بشری قرار دارد.
|
