|
این عدد را دوباره بخوانید که ۹۵درصد محصول رازیانه کشور در شهرستان رزن تولید میشود همین مارا بس که به اهمیت ایجاد صنایع تبدیلی و فرآوری، تکمیل زنجیره ارزش، بهبود بستهبندی و گسترش صادرات پی ببریم یعنی همان اقدامی که میتواند به بهرهبرداری بهتر از این فرصت منجر شود.
کارشناسان گردشگری بر این باورند ثبت ملی آئین برداشت رازیانه رزن را نباید تنها یک موفقیت فرهنگی دانست؛ این اتفاق میتواند نقطه آغاز شکلگیری یکی از مهمترین برندهای گردشگری کشاورزی کشور باشد. شهرستانی که بیش از ۹۵ درصد رازیانه ایران را تولید میکند، اکنون فرصتی کمنظیر در اختیار دارد تا محصولی اقتصادی را به یک جاذبه گردشگری تبدیل کند؛ ظرفیتی که در صورت برنامهریزی صحیح، نه تنها درآمد کشاورزان را افزایش میدهد بلکه اقتصاد روستاها، صنایع دستی، اقامتگاههای بومگردی، رستورانهای محلی و مشاغل خرد را نیز متحول خواهد کرد.
کارشناسان گردشگری معتقدند امروزه بسیاری از گردشگران، بیش از بازدید از بناهای تاریخی، به دنبال تجربههای اصیل زندگی روستایی هستند؛ تجربه حضور در مزرعه، مشارکت در برداشت محصول، آشنایی با غذاهای محلی، موسیقی بومی و خرید مستقیم محصولات کشاورزی. این همان مفهومی است که در دنیا با عنوان «گردشگری کشاورزی» شناخته میشود و امروز یکی از سریعترین شاخههای در حال رشد صنعت گردشگری است. رزن اکنون مهمترین مؤلفه این نوع گردشگری را در اختیار دارد؛ محصولی منحصربهفرد که در سطح ملی شناخته شده و آئین برداشت آن نیز به ثبت ملی رسیده است.
ثبت ملی؛ آغاز راه نه پایان آن
ثبت ملی آئین برداشت رازیانه، اگر با برنامههای اجرایی همراه نشود، در حد یک پرونده در آرشیو باقی خواهد ماند. تجربه بسیاری از میراث ناملموس کشور نشان داده ثبت، تنها نخستین گام حفاظت است و ارزش اقتصادی آن زمانی نمایان میشود که به رویدادهای گردشگری، جشنوارهها و برنامههای معرفی مقصد پیوند بخورد.
برگزاری سالانه جشنواره برداشت رازیانه، تورهای تخصصی بازدید از مزارع، نمایش شیوههای سنتی برداشت، مسابقات آشپزی با استفاده از رازیانه، بازارچههای عرضه محصولات محلی و نمایشگاه صنایع دستی میتواند هزاران گردشگر را در فصل برداشت راهی رزن کند. این الگو در کشورهای مختلف با محوریت زعفران، اسطوخودوس، انگور، زیتون، چای و گل اجرا شده و درآمد حاصل از گردشگری، گاه چند برابر درآمد فروش محصول کشاورزی بوده است.
گردشگری کشاورزی
حلقه مفقوده توسعه روستاها
استان همدان سالهاست تلاش میکند سهم بیشتری از بازار گردشگری کشور به دست آورد، اما تمرکز اصلی همچنان بر جاذبههای تاریخی و طبیعی است. در حالی که بخش بزرگی از ظرفیت استان در روستاها و مزارع نهفته است.
رازیانه رزن میتواند آغازگر شکلگیری یک «مسیر گردشگری محصولات کشاورزی» در همدان باشد؛ مسیری که بعدها محصولاتی مانند گردوی تویسرکان، سیر بهار، انگور ملایر، سیب نهاوند، گیاهان دارویی، فرش روستایی و دیگر تولیدات شاخص استان را نیز در بر بگیرد.
چنین شبکهای موجب میشود گردشگر تنها برای بازدید یکروزه وارد استان نشود، بلکه چند روز در شهرها و روستاهای مختلف اقامت کند؛ اتفاقی که مستقیما درآمد اقامتگاههای بومگردی، رستورانها، فروشگاههای محلی، حملونقل و صنایع دستی را افزایش خواهد داد.
یکی از مهمترین ضعفهای کنونی، خامفروشی رازیانه است. در حالی که گردشگری میتواند بخشی از ارزش افزوده این محصول را بدون نیاز به صادرات ایجاد کند. گردشگر علاقه دارد علاوه بر بازدید از مزرعه، فرآیند تولید اسانس، دمنوش، ادویه، شیرینیهای محلی، عرقیات گیاهی و محصولات آرایشی و دارویی مبتنی بر رازیانه را نیز مشاهده و خریداری کند. به همین دلیل توسعه صنایع تبدیلی تنها یک برنامه اقتصادی نیست، بلکه مکمل گردشگری نیز محسوب میشود؛ زیرا کارخانههای کوچک فرآوری، کارگاههای تولیدی و فروشگاههای تخصصی میتوانند به مقاصد بازدید گردشگران تبدیل شوند.
نقش میراث فرهنگی
فراتر از ثبت یک آئین
کارشناسان معتقدند ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان اکنون باید از مرحله ثبت عبور کند و برای تبدیل این ظرفیت به مقصد گردشگری برنامه عملیاتی تدوین کند.
طراحی «مسیر گردشگری رازیانه»، تولید محتوای چندزبانه، نصب تابلوهای معرفی در ورودی شهر و روستاها، آموزش راهنمایان محلی، حمایت از اقامتگاههای بومگردی، برگزاری جشنواره بینالمللی برداشت رازیانه و معرفی این رویداد در تقویم گردشگری کشور از جمله اقداماتی است که میتواند رزن را به برند ملی گردشگری کشاورزی تبدیل کند. همچنین تهیه پرونده برای ثبت جهانی این آئین، در صورت تکمیل مستندات و مشارکت جامعه محلی، میتواند اعتبار بینالمللی این منطقه را افزایش دهد.
وظایف جهاد کشاورزی
در توسعه گردشگری
در سوی دیگر، سازمان جهاد کشاورزی نیز میتواند نقشی فراتر از تولید محصول ایفا کند. آموزش کشاورزان برای میزبانی از گردشگران، ایجاد مزارع الگویی قابل بازدید، حمایت از فروش مستقیم محصولات، صدور مجوز برای مزرعهگردی، توسعه برند رازیانه رزن و تشویق سرمایهگذاری در صنایع فرآوری از مهمترین اقداماتی است که این دستگاه میتواند دنبال کند. همچنین بستهبندی استاندارد و هویتبخشی به برند «رازیانه رزن» باید در اولویت قرار گیرد؛ زیرا گردشگر زمانی که محصولی با کیفیت و بستهبندی مناسب خریداری میکند، در واقع به سفیر تبلیغاتی آن منطقه تبدیل میشود.
یکی از مهمترین اصول گردشگری پایدار، مشارکت جامعه محلی است. اگر مردم روستاها سهمی از درآمد گردشگری نداشته باشند، هیچ طرحی دوام نخواهد داشت. ایجاد بازارچههای دائمی محصولات کشاورزی، فروش صنایع دستی، عرضه غذاهای سنتی، راهاندازی اقامتگاههای بومگردی خانوادگی و آموزش جوانان روستا به عنوان راهنمای گردشگری، موجب میشود منافع اقتصادی مستقیما به جامعه محلی بازگردد. در چنین شرایطی، ثبت ملی آئین برداشت رازیانه تنها یک عنوان فرهنگی نخواهد بود، بلکه به ابزاری برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان، ایجاد اشتغال و حفظ هویت بومی تبدیل میشود.
تبدیل رازیانه پس از صادرات
به محصولات متنوع
نماینده مردم رزن و درگزین در مجلس نیز به ظرفیت ویژه رازیانه در شهرستان رزن اشاره و عنوان کرده است که ۸۵ تا ۹۰ درصد رازیانه کشور در شهرستان رزن تولید میشود که ظرفیتی کمنظیر در سطح ملی است اما متأسفانه سالها این محصول به صورت خام و با قیمتهای پایین توسط واسطهها صادر میشد و ارزش افزوده آن در خارج از کشور ایجاد میشد.
سید ابوالحسن مصطفوی براین باور است که رازیانه پس از صادرات، در کشورهای دیگر به محصولات متنوعی تبدیل و با ارزش افزودهای چندین برابر دوباره وارد بازار میشد، در حالی که سهم کشاورزان منطقه از این چرخه بسیار ناچیز بود. نخستین اقدام، تشکیل شرکت تعاونی رازیانهکاران شهرستان بود که با پیگیریهای فراوان و همکاری وزارت تعاون شکل گرفت.
وی ادامه داد: پس از حدود 2سال پیگیری، مقدمات ورود رازیانه رزن به بورس کالا فراهم شده و این محصول بزودی در بورس عرضه خواهد شد؛ اقدامی که میتواند تحول بزرگی در نظام بازاریابی و فروش این محصول ایجاد کند. همزمان چند شرکت نیز برای سرمایهگذاری در حوزه صنایع تبدیلی رازیانه اعلام آمادگی کردهاند و هدف این است که مالکیت و منافع این صنایع در اختیار مردم منطقه باشد تا اشتغال و درآمد پایدار در شهرستان ایجاد شود. بیش از ۱۷ تا ۱۸نوع محصول از رازیانه تولید میشود و توسعه این صنایع میتواند بخش مهمی از مشکل بیکاری منطقه را برطرف کند.
ضرورتی برای نگاه فرابخشی
تجربههای موفق نشان میدهد گردشگری کشاورزی با مدیریت یک دستگاه اجرایی شکل نمیگیرد. همکاری فرمانداری، میراث فرهنگی، جهاد کشاورزی، دهیاریها، شهرداری، بخش خصوصی، دانشگاهها و تشکلهای محلی شرط اصلی موفقیت است.
اگر این هماهنگی شکل بگیرد، رزن میتواند در سالهای آینده نه فقط به عنوان بزرگترین تولیدکننده رازیانه ایران، بلکه به عنوان نخستین مقصد تخصصی گردشگری رازیانه کشور شناخته شود. ثبت ملی آئین برداشت رازیانه، در واقع فرصتی است برای تغییر نگاه از «تولید محصول» به «خلق تجربه». تجربهای که میتواند ارزش اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بسیار بیشتری نسبت به فروش خام محصول ایجاد کند. اکنون مهمترین پرسش این نیست که رازیانه رزن ثبت ملی شده است؛ پرسش اصلی این است که آیا استان همدان میتواند این ثبت را به موتور محرک توسعه گردشگری روستایی و کشاورزی تبدیل کند یا این فرصت نیز مانند بسیاری از ظرفیتهای ارزشمند، در حد یک خبر باقی خواهد ماند.
رازیانه بهعنوان یکی از مهمترین محصولات کشاورزی شهرستان رزن، ظرفیت بالایی برای رونق اقتصادی، اشتغالزایی و افزایش درآمد کشاورزان منطقه دارد.این گیاه برای سلامت استخوان، جلوگیری از سرطان، پوست، سیستم ایمنی، درمان یبوست و مشکلات گوارشی و مشکلات زنان استفاده میشود.
|
