|
امروز صد و هفتاد و یکمین سالروز قتل امیرکبیر است، قهرمان تمامعیاری که در حدود 4سال صدارت، خدمات شایسته و فراوانی به ملت و حکومت کرد. میرزا محمد تقیخان فراهانی مشهور به امیرکبیر (متولد ۲۰ دی ماه ۱۱۸۵ خورشیدی در هزاوه اراک و درگذشته ۲۰ دی ماه ۱۲۳۰ خورشیدی در کاشان بود. پدرش «کربلایی قربان» در خانه «میرزاعیسی قائممقام اول» به آشپزی اشتغال داشت. میرزاتقیخان پس از پدرش در دستگاه قائممقام ثانی سمت پدر را حفظ کرد. میرزا تقیخان در ابتدای جوانی منشی و محرم اسرار «میرزا عیسی» ملقب به میرزابزرگ پدر قائممقام ثانی بود و پس از فوت وی در خدمت پسرش درآمد و به شغل کتابت مشغول شد و سپس به لقب «مستوفی نظام» ملقب شد. در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه قاجار به مقام صدراعظمی و به دامادی خاندان سلطنت رسید. وی با عزت الدوله خواهر ناصرالدین شاه ازدواج کرد. امیرکبیر همسر عزتالدوله، خواهر ناصرالدینشاه قاجار بود و سبب ازدواج دخترش تاجالملوک با مظفرالدینشاه قاجار، پنجمین پادشاه از دودمان قاجار، پدربزرگ ششمین پادشاه قاجار، محمدعلیشاه، نیز بهشمار میرود.
ویژگیهای شخصیتی امیرکبیر
میرزا تقیخان امیرکبیر، آشپززاده و خدمتکار قائممقام فراهانی گرچه به ظاهر از مردم محروم و فرودست ایران بود، ولی این امتیاز را داشت که در جمع یکی از بهترین و اصیلترین خاندان آن روز ایران تربیت شود. هم خواستههای توده مردم را میدانست و هم با افکار بزرگان مملکت آشنا بود. رنج و زحمت مردم را تجربه کرده و رفاه سردمداران را به چشم خود دیده بود. وی با لیاقتی که از خود نشان داد، در کنار فرزندان قائممقام آموزش دید. از اینرو، هرگز به مردمش خیانت نکرد و مصلحت آنان را بر همه چیز مقدم داشت. امیرکبیر افزون بر ویژگیهای دینی، مدیری کاردان، سیاستمدار، میهنپرست و مردمدوست و مردی از جنس مردم، با اندیشهای در خدمت مردم بود.
چگونگی صدراعظم شدن
پدرش کربلایی محمد قربان در خانه قائممقام فراهانی آشپزی میکرد. محمدتقی با فرزندان قائممقام بزرگ شد سپس زیردست قائممقام، منشیگری آموخت و در علم و ادب پرورش یافت و محرم اسرار شد پس از طی مراحل پیشرفت و ترقی علمی و سیاسی سرانجام در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه به مقام صدارت برگزیده شد و نخستین صدراعظمی او در ۲۸ مهرماه ۱۲۲۷ خورشیدی تا ۲۲ آبان ماه ۱۲۳۰ خورشیدی بود؛ مدت کوتاه صدارت امیرکبیر ۳۹ ماه (3 سال و 3 ماه) بود، اما پر از اقدامات و اصلاحات مهم و ماندگاری است که از او چهره برجستهای در تاریخ ایران و جهان به جای گذاشت.
مهمترین اصلاحات و خدمات امیرکبیر
اصلاحات امیرکبیر اندکی پس از رسیدن وی به صدارت آغاز گشت و تا پایان صدارت کوتاه او دنبال شد، از مهمترین خدمات امیرکبیر میتوان به تأسیس مدرسه دارالفنون برای آموزش دانش و فنّاوریهای نو در تهران، انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه به عنوان نخستین روزنامه رسمی کشور، رسیدگی به وضع مالیه، حذف القاب و عناوین و سر و سامان دادن به ارتش و تقویت بنیه نظامی و امنیتی کشور در دوران دستاندازیهای انگلیس و شوروی در ایران اشاره کرد.
چرایی برکناری امیرکبیر از جایگاه صدراعظمی دربار ناصری
تهدید مستمری درباریان، جمع کردن بساط عیش و نوشها و حذف القاب و عناوین و گرفتن امتیازات بیحد و حصر از آنان همواره مورد مخالفت تعدادی از نزدیکان شاه ازجمله مهدعلیا مادر شاه اعتمادالدوله و درباریان ازجمله میرزا آقاخان نوری با امیرکبیر بود که او را در خفا و در نزد شاه گدازاده میخواندند.
درباریان به سرکردگی مهد علیا (مادر ناصرالدین شاه) با بددل کردن سلطان نسبت به امیر و برجسته کردن این گمان در او که امیر به فکر پادشاهی است سلطان را نسبت به امیرکبیرش ظنین و بدگمان کرده بودند؛ اوج تحریک حسادت شاه، در سفر به اصفهان بود، احترامات مبالغهآمیزی که پذیرهکنندگان به امیر به عمل آوردند، تذکر رقبای امیر را به شاه به دنبال داشت که اقتدار امیر او را در درجه دوم اهمیت قرار داده است. چنان که تلاشهای این عده و همچنین دشمنیهای دولتهای استعماری به خصوص انگلیس علیه امیرکبیر سرانجام موجب بدبینی ناصرالدین شاه از امیرکبیر و منجر به صدور حکم عزل او از مقام صدارت شد.
تبعید و شهادت امیرکبیر
امیرکبیر با دسیسه اطرافیان شاه از جایگاه خود برکنار شد و چند روز بعد او را به حکومت کاشان منصوب و در حقیقت او را تبعید کرده بود.
تمام عناصر مخالف داخلی و خارجی که در زمان صدارت امیرکبیر در کمین نشسته بودند، از ترس تغییر نظر شاه و عفو امیرکبیر، دست به دست هم دادند و حکم قتل او را در حال مستی از شاه گرفتند. امیرکبیر که هر لحظه احتمال دسیسه قتل را میداد مدت ۴۰ روز با همسر و فرزندان در فین کاشان زندگی کرد تا سرانجام با حکم ناصرالدینشاه در حمام فین کاشان به قتل رسید.
سرانجام این صدراعظم لایق و با کفایت، روز جمعه ۲۰ دی ماه ۱۲۳۰ در ۴۳ سالگی به قتل رسید. همسرش که باز هم احتمال دست درازی به مدفن او را میداد برای در امان ماندن پیکر و زنده ماندن نام امیرکبیر؛ پیکرش را در کربلا به خاک سپرد. سفیر انگلستان که چندین بار به امیرکبیر پیشنهاد رشوه داده بود و امیر هیچ کدام را نپذیرفت بارها با خشم گفته بود: «پولهایی که برای رشوه به امیر پیشنهاد کردند و ایشان نپذیرفت، صرف کشتن وی کردند.»
|
