|
این وسعت قابلتوجه، ملایر را به یکی از شهرهای دارای بافت تاریخی غنی در غرب ایران تبدیل کرده؛ گنجینهای که نه تنها هویت تاریخی منطقه، بلکه سرمایهای فرهنگی برای تمام کشور محسوب میشود.
بافت تاریخی ملایر، با کوچهباغهای سایهدار، سراهای آجری، حمامهای گنبدی و خانههای حیاطدار، یادگار دورههای قاجار و پهلوی اول است، مصالح بومی مانند آجر و خشت، تناسبات انسانی در ساختوساز و قرارگیری هوشمندانه بناها در هماهنگی با اقلیم سرد کوهستانی، از ویژگیهای برجسته این بافت به شمار میرود و هر گوشه از این ۱۱۰ هکتار میتواند کلاس درس معماری، جامعهشناسی، تاریخ و حتی اقلیمشناسی باشد. اما امروز این میراث ارزشمند با خطراتی جدی همچون فرسودگی طبیعی، نفوذ ساختوسازهای بیرویه و بیهویت، کمتوجهی به زیرساختهای احیا و گاه تصمیمات شتابزده توسعه شهری روبروست که بافت تاریخی را مانعی بر سر راه مدرنیته میبیند.
احیای بافت تاریخی محرک گردشگری
احیای ۱۱۰ هکتار بافت تاریخی ملایر، نه از سرِ نوستالژیِ صِرف که از روی ضرورت است و این احیا میتواند موتور محرک گردشگری فرهنگی، اشتغالزایی در صنایع دستی، بهبود کیفیت زندگی ساکنان قدیمی و حتی الگویی برای شهرهای دیگر باشد، آنچه لازم است نگاه یکپارچه، مشارکت مردم، تأمین اعتبار، توانمندسازی ساکنان و در عین حال سختگیری در برابر ساختوسازهای بیهویت در حریم این بافت است.
ملایرِ امروز در کشاکش میان گذشته و آینده، هنوز فرصت انتخاب دارد: یا توسعهای که ریشهها را میبُرد، یا احیایی که با حفظ هویت، شهر را زنده و تابآور میکند، حفظ این ۱۱۰ هکتار نه یک انتخاب فرهنگی که یک مسوولیت تاریخی است.
مناسبت روز جهانی موزهها و آغاز هفته میراث فرهنگی، گویی زمان شتابانتر از همیشه، پرده از گنجینههای پنهان تاریخ برمیدارد و این روزها، عطر کهنسالگی در کوچهباغهای خاطرهانگیز تاریخ پیچیده و دیوارهای خاموش موزهها، داستانهای ناگفته هویت و تمدن این سرزمین را زمزمه میکنند.
انجمنهای میراث فرهنگی بازوان توانمند حفظ هویت تاریخ
در میان این شکوه دیرینه، اعضای انجمنهای میراث فرهنگی چون بازوانی توانمند و دلسوز، بیادعا و استوار، از جانمایه میگذارند، آنان فراتر از یک شغل یا مسئولیت، عاشقانی هستند که هر قطعه سفال شکسته، هر دستنوشته فرسوده و هر بنای روبهزوال را چون گوهری گرانبها در آغوش میگیرند.
نقش آنان در حفظ، نگهداری و پاسداشت آثار و ارزشهای تاریخی و فرهنگی نه تنها تأثیرگذار، بلکه حیاتی و بیبدیل است، آنان مرزبانان راستین هویتی هستند که از یاد رفتنها را به یادماندن بدل میسازند؛ راویانی که زمزمه تاریخ را به آوازی رسا برای فرداها تبدیل میکنند و در هفته میراث فرهنگی، یاد این پاسداران گمنام، همچون عطری خوش از کهنسرزمین ایران، در تاریخ جاری میشود.
حفظ میراث تاریخی؛ تضمینکننده هویت
مشاور طرح احیای بافت تاریخی ملایر در نشست تخصصی حافظان و اعضای انجمنهای میراث فرهنگی این شهرستان، با تأکید بر نقش راهبردی شهرهای تاریخی فراتر از جاذبههای گردشگری، آنها را منبعی پایدار برای هویت ملی و تداوم سکونت دانست و خواستار تغییر رویکرد در توسعه و حفاظت از این میراث شد.
دهقان با اشاره به وسعت ۱۱۰ هکتاری بافت تاریخی ملایر، اظهار کرد: این شهر با ویژگیها و برجستگیهای منحصربهفرد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
مشاور طرح احیای بافت تاریخی ملایر رویکردهای توسعهای کنونی را «تله توسعهای» خواند و میراث فرهنگی را بخشی کلیدی از این منابع دانست.
الگوی توسعه شهرها به سمت الگوی غربی رفته است
دهقان به چالشهای شهرها بهویژه شهرهای تاریخی، اشاره کرد و افزود: بخش بزرگی از جمعیت در ساختارهایی زندگی میکنند که کیفیت زندگی مناسبی برای آنان فراهم نشده است و شهرها با ابربحرانهایی همچون کمبود آب و اقتصاد رانتی دستوپنجه نرم میکنند. وی همچنین توسعه مبتنی بر پروژههای عمرانی پرزرقوبرق را در شرایط محدودیت منابع دولتی مورد نقد قرار داد و بیان کرد: ۱۵ هزار نفر در محدوده ۱۱۰ هکتاری بافت تاریخی ملایر سکونت دارند و باید به آنان خدماترسانی شود.
مشاور طرح احیای بافت تاریخی ملایر خاطرنشان کرد: اهمیت شهرهای تاریخی و بافت روستایی در تجربه زیستی از ۲ هزار سال پیش از میلاد تا ۲ هزار سال پس از میلاد نهفته است و ایرانیان در سرزمینی با منابع آب محدود و تاریخ پرنوسان حکمرانی، با مدیریت مشکلات توانستهاند تداوم سکونت را حفظ کنند.
دهقان با اشاره به اینکه در ۴۰ سال اخیر الگوهای توسعه اغلب غربی و اماراتی بوده است، تأکید کرد: ما داشتههایی فراموششده داریم که سرمایهای پایدار و منبعی بینظیر برای تمایز ما از دیگران است.
وی شهرداری و میراث فرهنگی را موظف به احیای بافتهای تاریخی دانست و گفت: بخشی از محدوده تاریخی ملایر رها شده و نباید تنها به ۱۱۰ هکتار نگاه کرد، چراکه ملایر با مجموعه باغهای انگور، مبلمان منبت و کوههایش، یک شهر تاریخی متعلق به مردم است.
معاون برنامهریزی و توسعه فرمانداری ویژه ملایر نیز بر لزوم صیانت از پیشینه کهن تاریخی ملایر تأکید کرد.
داریوش صفاری با تأکید بر اهمیت حفظ کالبد شهری در چارچوب ضوابط بافت تاریخی، اظهار کرد: امروز ۱۶۸ شهر کشور دارای ضوابط مصوب بافت تاریخی هستند و ملایر نیز بهعنوان شهری با پیشینه غنی فرهنگی، تاریخی و هنری، وظیفهای مضاعف در صیانت از هویت خود بر عهده دارد.
وی حفظ بافت تاریخی را نهتنها نگهداری از بناها و ساختارهای کالبدی، بلکه پاسداشت روح زندگی، خاطره جمعی و سرمایههای معنوی یک شهر دانست و افزود: دستاوردهای انسانی و فرهنگی ملایر همچون ثبت جهانی منبت و شهرت ملی و بینالمللی انگور ملایر، نشاندهنده اصالت، ظرفیت و هویت ریشهدار این دیار است.
شهردار ملایر نیز در این رابطه با اشاره به چالشهای مالی در مسیر احیای بافت تاریخی شهر، گفت: برای جلوگیری از توقف پروژهها، باید پیش از هر اقدامی، منابع مالی احیای بافت تاریخی تأمین و مشخص شود.
مجید فرجی با تأکید بر اهمیت مشارکت مردمی، افزود: از هر ایده و اندیشهای برای احیای بافت تاریخی استقبال میکنیم و حضور مردم در این عرصه بسیار حیاتی است و باید پروژهمحور باشد.
وی یکی از معضلات اصلی بافت تاریخی و فرسوده ملایر را خالی از سکنه شدن بخشهای میانی و عدم تمایل سرمایهگذاران برای ورود به این محدودهها دانست و خاطرنشان کرد: در برخی نقاط، اختلافنظرها و ابهاماتی وجود دارد که نیازمند برگزاری جلسات تخصصی، بازنگری و اصلاح ضوابط در بخشهای مورد اختلاف است تا مسیر توسعه شهری با حفظ هویت تاریخی همسو شود.
میراث فرهنگی با تهدید بقا مواجه است
معاون توسعه مدیریت و منابع میراث فرهنگی استان همدان نیز با اشاره به جایگاه والای میراث کهن ایرانزمین گفت: میراث فرهنگی ریشههای ما در خاک هستند که با وجود هجمههای مختلف، همچنان سبز و استوار باقی ماندهاند.
اسحاق ترکاشوند با ابراز نگرانی از وضعیت کنونی این میراث گرانبها، افزود: امروز میراث فرهنگی ما دچار تهدید بقاست؛ از فرسودگی بناها گرفته تا بیتوجهی مسوولان، همگی این هویت ارزشمند را در معرض خطر قرار دادهاند.
عضویت ۱۷۰ نفر در انجمنهای میراث فرهنگی ملایر
رئیس اداره میراث فرهنگی ملایر نیز با اشاره به نامگذاری شعار امسال روز موزهها و هفته میراث فرهنگی با عنوان «موزهها، حافظ هویت و انسجام ملی» اظهار کرد: هفته میراث فرهنگی تا سوم خردادماه ادامه دارد.
ابراهیم جلیلی افزود: از مجموع ۳۶۰ اثر شناساییشده در ملایر، ۲۱۲ اثر در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و ۱۴۸ اثر دیگر نیز واجد ارزش ثبت هستند.
وی با بیان اینکه بافت تاریخی این شهر ۱۱۰ هکتار وسعت دارد، تصریح کرد: در این بافت تاریخی ۲۵ اثر قرار دارد که از این تعداد ۱۰ اثر ثبت ملی شده و ۱۵ اثر دیگر واجد ارزش است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر ۲ پایگاه ملی «نوشیجان» و «دستکند سامن» را از ظرفیتهای شاخص میراث فرهنگی ملایر برشمرد و گفت: ۱۹ درصد از کل آثار تاریخی استان همدان در ملایر واقع شده و تاکنون ۱۸ اثر در فهرست میراث ناملموس به ثبت رسیده است.
رهاورد:
آنچه امروز بیش از هر چیز نیاز است، نه تخریب یا توقف توسعه، بلکه بازتعریف هوشمندانه توسعه بر پایه حفظ ریشهها، بهرهگیری از فناوریهای همساز با اقلیم و مشارکت آگاهانه جامعه در حراست از میراثی است که تنها یک بار فرصت نگهداری از آن را داریم.
|
