|
یک روزنامهنگار حرفهای با نامهای مختلفی شناخته میشود: گزارشگر، مقالهنویس، خبرنگار ویژه مسئول تنظیم اخبار، معاون سردبیر، مسئول بخش ورزش، مسئول اخبار شهری، مسئول بخش تجاری، دبیر اخبار عمومی و سردبیر.
دامنة کارهایی که او انجام میدهد، به وسعت دنیای پیرامون اوست. او در مورد هر چیزی که جنبة خبری داشته باشد، گزارش تهیه میکند؛ خواه در مورد جرم و جنایت، نظم و قانون، برنامههای سیاسی، دادگاهها؛ قوة مجریه و قوة مقننه باشد، و خواه دربارة مردم، مد، هنر، موسیقی، نمایش، ادبیات و... . کار روزنامهنگار بیش از اینهاست. او نوشتههای دیگران را تصحیح میکند، اخبار را تفسیر و انتقاد و جمعبندی میکند. قبل از هر چیز، روزنامهنگاری، برای کسی که آموزشهای لازم و تخصصی را در زمینة کار پیچیدة انتشار یک روزنامه دیده است، یک شغل محسوب میشود و این در مورد آماتورها مطرح نیست.
روزنامهنگاری از زمان شکلگیری خود، مراحل گوناگونی را طی کرده است. این مراحل شامل روزنامهنگاری عینی، تشریحی، تحقیقی و توسعهای میشوند که در ادامه به تعریف آنها میپردازیم:
روزنامهنگاری عینی
روزنامهنگاری عینی را به نگرشی که در قرن نوزدهم نسبت به مفهوم آزادی بیان موردنظر بوده است مرتبط میدانند و خبرگزاریها را پیشگامان روزنامهنگاری عینی میشناسند. در آن زمان خبرگزاریها دریافتند که ارائه مطالب، بدون گرایش خاص و اظهارنظرهای شخصی، نه تنها از نظر مخابراتی ارزانتر تمام میشود، بلکه تعداد بیشتری از مخاطبان را نیز میتواند تحتپوشش قرار دهد.
در روزنامهنگاری عینی، بر ضرورت جدایی بین روزنامهنگار و واقعه یا موضوع مورد گزارش تأکید میشود. تأثیر ندادن احساسات و پیشداوریها و تمایلات و علاقههای شخصی و گروهی و رعایت بیطرفی در کسب، نگارش و انتشار اخبار از اصول روزنامهنگاری عینی است. حقیقتجویی، صحتگرایی، استقلال حرفهای و همچنین احترام به حیثیت فردی و نیز احساس مسئولیت در برابر مصالح عمومی ازجمله مهمترین اصول حرفهای روزنامهنگاری شناخته میشود.
بدیهی است عینیت مطلق با توجه به انتخابها و گزینشهای متعددی که در فرایند انتقال خبر از رویدادها تا خواننده وجود دارد، ممکن نیست و روزنامهنگاران از عینیت نسبی سخن میگویند و کوشش میکنند تا آنجا که ممکن است به اصل عینیت نزدیک شوند.
روزنامهنگاری تشریحی
این نوع روزنامهنگاری از دهه 1960 میلادی با مشاهده ناکارآمد بودن روزنامهنگاری عینی در رفع و تبیین مشکلات جوامع به وجود آمد. در جنگ جهانی اول، خبرنگاران علاوه بر گزارش جنگ، به تفسیر حوادث جنگ نیز دست زدند. تأسیس مجله تایم هم در آمریکا تأثیر زیادی بر گسترش این شیوه روزنامهنگاری داشت.
در این نوع روزنامهنگاری، نویسندگان اجازه تشریح و تفسیر رویدادها را نیز دارند. آنها میتوانند از سطح عینی وقایع به عمق آن بروند و سابقه و تجزیه و تحلیل اتفاقات را هم به خواننده ارائه کنند،. اما باید به خاطر داشت که تفسیر و تشریح صرف نیز کارآمد نخواهد بود.
روزنامهنگاری تحقیقی
این شیوه از دهه 1970 میلادی و با افشاگریهای روزنامه واشنگتنپست درباره رسوایی «واترگیت» رایج شد.
در این نوع روزنامهنگاری به دنبال مسائل پنهان و پشتپرده و معمولاً نامشروع و خلافکارانه افراد و شرکتهای قدرتمند، دولتمردان و شخصیتهای مشهور هستند. ممکن است ماهها برای نوشتن یک گزارش صرف کند و مشغول جستوجوی حوادث و شواهد شود.
روزنامهنگاری تحقیقی شیوه کاملی از روزنامهنگاری نیست چون در برخورد با همه مسائل نمیتوان از آن استفاده کرد. از سوی دیگر بیشتر در کشورهایی به کار میآید که دارای قوانین محکمی درباره آزادی مطبوعات و آزادی بیان باشند. در این نوع از روزنامهنگاری میتوان از شیوههای عینی و تشریحی نیز استفاده کرد.
روزنامهنگاری توسعه
این شیوه روزنامهنگاری برای کشورهای در حال گذار به کار میرود. شرایط ویژه این کشورها موجب میشود روزنامهنگاران هر خبری را منتشر نکنند و در انتشار برخی از اخبار علاوه بر مسائل تکنیکی و حرفهای صرف، به فواید یا مضرات عام اجتماعی آن نیز بیندیشند.
اخبار توسعه مطالب مربوط به پیشرفتهای اقتصادی و اجتماعی حاصل از کوشش و برنامهریزی انسانی است. اما باید توجه کرد که این اخبار با خبرهای تشریفاتی روابطعمومی دولتها فرق دارد. اخبار توسعه لزوماً مثبت نیست و گزارش شکست و ناکامی هم جزء آن محسوب میشود.
روزنامهنگاری توسعه بر مردم و نیازهای آنان تأکید دارد و موضوعاتش تنها اقتصادی نیست. از سوی دیگر توجیهکننده برنامهها و سیاستهای دولتها نیز نیست.
در این شیوه روزنامهنگاران برنامههای اجرا شده را با برنامههای اولیه مقایسه میکنند و در تلاش هستند، بفهمند آیا آنطور که دولتها ادعا میکنند، پیشرفتها صورت گرفته و بهطور کلی آیا این برنامهها با نیاز مردم منطبق بوده است؟ در یک کلام میتوان گفت که روزنامهنگاری توسعه بیشتر به فرایندها، چگونگی و نحوه اجرای برنامهها میپردازد.
*سمیه کشاورز قدیمی
منبع:
قندی، حسین. (1387). روزنامهنگاری. تهران: مرکز مطالعات و توسعه رسانهها.
|
