|
در دورانهایی که ایران درگیر جنگ بوده است، شاید نسل جوان امروز تنها از طریق فیلمها و یا روایتهای پدران و مادران خود، تصوری از آن دوران داشته باشند. جنگی که با تمام تلخیهایش، برای آنها ملموس نبود. اما این بار، بحران جدید، با وقایعی همچون بمبگذاری در چند منطقه از تهران، برای بسیاری از جوانان به یک شوک بزرگ تبدیل شد. آنهایی که تنها در خیال خود به چنین سناریوهایی فکر میکردند، اکنون به وضوح در دل یک بحران واقعی قرار گرفتند. به این ترتیب، آنچه که پیش از این تنها برنامهریزیها و رویاهای آنها بودند، اکنون در هالهای از نگرانی و ابهام قرار گرفته است. این روزها، آنها با ترس از آیندهای نامعلوم دست و پنجه نرم میکنند. مشکلات اقتصادی، بیکاری، نابهسامانی اجتماعی و در نهایت تهدید همیشگی برای جانشان، نگرانیهای جدیدی را به زندگی آنها افزوده است.
اگرچه در این شرایط، سازمانهای مردمنهاد (NGO) و گروههای داوطلب در تلاش بودند تا در کنار مردم و در شرایط بحرانی، سهم مؤثری در کاهش این بحرانها داشته باشند. این نهادها با فراهم آوردن خدمات معیشتی، حمایتهای روانی و آموزش سواد رسانهای، علاوه بر تأمین نیازهای فوری خانوادههای آسیبدیده، تلاش کردند تا در تقویت اعتماد عمومی و ارتقای سرمایه اجتماعی نقش ایفا کنند. تجربه فعالیت این سازمانها و نهادها در بحران، نمونهای بارز از توانمندیهای شبکههای اجتماعی و مدنی در افزایش تابآوری و همبستگی ملی در دورانهای بحرانی بود.
سبحان، جوان 28 سالهای که به تازگی قرار است زندگی مشترک خود را آغاز کند، از 12 روزی که درگیر جنگ بود، این چنین میگوید: ما دهه هفتادیها در سالهای گذشته بحرانهایی همچون کرونا، تحریمها، مشکلات اقتصادی، بیکاری و فرار نخبگان را تجربه کردهایم. تنها چیزی که از این بحرانها باقی مانده بود، جنگ بود که آن هم به تجربیات ما اضافه شد. با این اتفاقات جدید، احساس نگرانی شدیدی دارم که ممکن است روزها و آرزوهای ما تحت تأثیر شرایط سخت قرار گیرد. با اینکه آتشبس اعلام شده است و به نظر میرسد آرامش بر کشور حاکم است، اما من و همسرم نگران هستیم که آیا این آرامش ادامه خواهد داشت و آیا ما توان خواهیم داشت که پس از ایام ماه عزاداری بتوانیم زندگی مشترکمان را بدون دغدغه آغاز کنیم!؟
مهتاب، یکی از بلاگرهای فعال است که نزدیک به یک میلیون فالوئر دارد. او در حال آمادهسازی کافهاش است که از 5سال پیش برای راهاندازی آن برنامهریزی کرده بود؛ اما با توجه به شرایط بحرانی و مهمتر از آن، قطع اینترنت، کسبوکارش به طور کامل متوقف شده است.
او در ادامه میگوید: تمام برنامهها و آرزوهای من برای راهاندازی این کافه حالا با بحرانهایی که پیش آمده، در معرض تهدید قرار گرفتهاند. مجبور شدم خودروی شخصیام را بفروشم تا بتوانم هزینههای ساخت کافه را تأمین کنم، اما اکنون تنها دلخوشیام این است که هرچه سریعتر کافهام تکمیل شود.
ستایش، دانشجوی رشته پزشکی است که امسال در این رشته مشغول تحصیل است در این باره نیز میگوید: برای رسیدن به رشته پزشکی سالها از خواب و خوراک خود گذشتم و سختیهای بسیاری تحمل کردم. اما حالا با بحران پیش آمده، احساس میکنم تمام آرزوهایم از هم پاشیده و زندگیام بیمعنی شده است. اما خوشبختانه امنیت کشور در برقرار است و با تصمیمی دوباره، قصد دارم با قوت به تلاشهایم ادامه دهم تا بتوانم در آینده به کشورم خدمت کنم.
در این میان، یک متخصص حوزه روانشناسی اجتماعی در گفتوگو با خبرنگار همدان پیام میگوید: در شرایط بحرانی، کودکان و نوجوانان یکی از آسیبپذیرترین گروههای سنی هستند که به توجه ویژه والدین، مسئولان و رسانهها نیاز دارند. ساختار روانی این گروه در حال شکلگیری است و هرگونه مواجهه نادرست با بحرانهای اجتماعی، اقتصادی یا طبیعی، ممکن است تبعات بلندمدتی بر سلامت روان آنها داشته باشد.
نقش سازمانهای مردمنهاد نیز در این زمینه غیرقابل انکار است
احمد قرهخانی در این باره میگوید: بحرانهایی مانند جنگ، بیماریهای همهگیر، وقایع اجتماعی تلخ و حتی تنشهای مکرر اقتصادی، اگر بدون فیلتر و با بیبرنامه بودن به کودکان و نوجوانان منتقل شوند، میتوانند منجر به اختلالات اضطرابی، کاهش احساس امنیت و تضعیف تابآوری در آنان شوند. والدین باید فضای خانه را به مکانی امن تبدیل کنند، جایی که در آن خبری از تحلیلهای ناامیدکننده یا تصاویری که موجب اضطراب میشود نباشد.
قرهخانی تأکید میکند که فضای خانه باید برای کودکان و نوجوانان مکانی باشد که احساس امنیت و آرامش را منتقل کند و از اثرات منفی اخبار و بحرانهای اجتماعی محافظت شوند.
او همچنین به نقش حیاتی سازمانهای مردمنهاد در این زمینه اشاره کرده و میگوید: این نهادها با اجرای برنامههای آموزشی و فرهنگی، و معرفی الگوهای موفق از میان نوجوانان و جوانان، میتوانند به کاهش اضطراب نسل جدید نسبت به آینده کمک کنند.
وی در ادامه توضیح میدهد: کودکانی که در محیطهای امن و حمایتی رشد میکنند، در برابر بحرانهای بیرونی مقاومتر خواهند بود و بهتر میتوانند با مشکلات و چالشها مقابله کنند. آموزش خوشبینی، اعتماد به نفس و هدفگذاری برای تقویت تابآوری روانی آنان از اهمیت ویژهای برخوردار است.
همچنین، این روانشناس به اهمیت مراقبت از سلامت روان در شرایط بحرانی اشاره کرده و میگوید: پیشگیری از آسیبهای روانی در بحرانها، بسیار کمهزینهتر از درمان آنها در سالهای بعد است. مراقبت از سلامت روان کودکان، بهعنوان یک سرمایهگذاری برای آینده جامعه، ضروری است.
️ارتقای تابآوری نوجوانان در زمانه پیکار
در همین راستا، یک جامعهشناس نیز میافزاید: بحرانها و فشارهای اجتماعی سبب تحریکپذیری بیشتر نوجوانان و بروز استرس شدید میشود. از این رو، ارتقای تابآوری روانی و اجتماعی نوجوانان در چنین شرایطی، ضرورتی انکارناپذیر است.
محسن علائی با تأکید بر ضرورت همکاری میان متخصصان اجتماعی، روانشناسی، دانشگاهیان، کنشگران اجتماعی و رسانهها میگوید: فقط با مشارکت این گروههاست که میتوان برنامههایی مؤثر برای ارتقای تابآوری نوجوانان و کمک به کاهش اضطرابهای آنان طراحی کرد.
نتایج بررسیهای انجامشده نشان میدهد که در شرایط جاری کشور، میزان بالای استرس و نگرانی نوجوانان به وضوح در رفتار، گفتار و واکنشهای آنان قابل مشاهده است. این وضعیت، ضرورت گفتوگوهای همدلانه، آیندهمحور و امیدوارانه را بیش از پیش مورد تأکید قرار میدهد.
در این راستا، جامعهشناس و روانشناس تأکید دارند که نوجوانان نیازمند پناهگاهی امن در داخل خانه هستند. محیط خانواده باید به جای محل تعارض و تنش، جایی باشد که آرامش و امنیت را برای فرزندان به ارمغان بیاورد. هرگونه تنش یا رفتار قهرآمیز در خانواده، به ناامنی روانی نوجوانان خواهد انجامید و آنها را در برابر بحرانهای اجتماعی آسیبپذیرتر میکند.
|
