|
واقعیتی که تنها در خیابانها و پارکها جریان ندارد؛ بلکه آمارها نیز آن را تأیید میکنند. کاهش سن گرایش به مواد مخدر و افزایش مواجهه نوجوانان با انواع مواد دخانی و محرکها، زنگ خطری است که مدتهاست به صدا درآمده است. کارشناسان هشدار میدهند نسلی که بیش از هر زمان دیگری در معرض شبکههای اجتماعی، تبلیغات پنهان و آشکار مصرف دخانیات و تأثیرپذیری از گروه همسالان قرار دارد، با تهدیدهایی روبهرو است که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. نسلی که در بسیاری از مواقع، برای پذیرفته شدن در یک جمع یا کسب تأیید دوستان، حاضر است رفتارهایی را تجربه کند که شاید آغاز مسیری پرخطر باشد.
در این میان، خانوادهها نیز زیر فشار مشکلات اقتصادی، دغدغههای معیشتی و تحولات اجتماعی روزگار میگذرانند. بسیاری از والدین ناخواسته فرصت گفتوگوهای صمیمی، همراهیهای روزمره و نظارت مؤثر بر فرزندان خود را از دست دادهاند. خانههایی که زمانی نخستین پناهگاه نوجوانان برای بیان دغدغهها و نگرانیهایشان بود، حالا گاهی جای خود را به جمع دوستان، فضای مجازی و الگوهای بیرونی داده است. از سوی دیگر، کمبود تفریحات سالم، سردرگمیهای تحصیلی، نگرانی نسبت به آینده و افزایش مشکلات روحی و روانی، شرایطی را ایجاد کرده که برخی نوجوانان و جوانان را بیش از گذشته در معرض رفتارهای پرخطر قرار میدهد.
آمارهای کشوری که از سوی مسئولان آموزشوپرورش منتشر شده است نیز نشان میدهد حدود ۱۳۶ هزار دانشآموز در کشور در معرض خطر مصرف مواد مخدر قرار دارند و از میان آنان دستکم ۳ هزار و ۶۰۰ نفر تجربه مصرف مواد را داشتهاند. این ارقام از کاهش سن مواجهه با مواد مخدر و افزایش نگرانیها درباره گسترش این آسیب در میان دانشآموزان حکایت دارد.
این در حالی است که آمارهای مطرحشده در جلسه شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر استان همدان نیز نشان میدهد بیشترین مصرفکنندگان مواد مخدر در بازه سنی ۲۵ تا ۳۵ سال قرار دارند؛ گروهی که سهم قابل توجهی از آمار مبتلایان به اعتیاد را به خود اختصاص دادهاند. کارشناسان معتقدند ورود افراد به چرخه مصرف در سنین پایینتر و تداوم آن تا سالهای جوانی، یکی از عوامل شکلگیری این آمار نگرانکننده است.
در همینراستا، هفته مبارزه با مواد مخدر، تنها یادآور ضرورت مقابله با قاچاقچیان و شبکههای توزیع مواد نیست؛ بلکه فرصتی برای بازنگری در ریشههای اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی این آسیب است. آسیبی که امروز بیش از هر زمان دیگری به سنین پایینتر رسیده و شکل و الگوی آن نیز تغییر کرده است.
بیش از ۶۰ درصد اثرگذاری بر رفتار نوجوانان از سوی همسالان است
در چنین شرایطی، شناخت عوامل مؤثر بر گرایش نوجوانان به مصرف مواد، بهویژه نقش تعیینکننده گروه همسالان، اهمیت دوچندانی پیدا میکند. موضوعی که یک روانشناسی بالینی به تشریح ابعاد مختلف آن پرداخته و نسبت به پیامدهای غفلت از این واقعیت هشدار داده و در این باره بیان میکند: کاهش سن مصرف مواد، تغییر الگوی مصرف از مواد سنتی به مواد جدید و همچنین افزایش گرایش زنان به مصرف مواد از مهمترین تحولات نگرانکننده در حوزه اعتیاد به شمار میرود.
حجتالله حاتمی در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام با اشاره به روند رو به افزایش آسیبهای ناشی از مصرف مواد مخدر در کشورمیافزاید که اگر در گذشته مصرف مواد مخدر به طور عمده در میان مردان مشاهده میشد، امروز شاهد افزایش این پدیده در میان زنان نیز هستیم. همچنین الگوی مصرف در حال تغییر است و مواد جدید و محرکها جایگزین بخشی از مواد سنتی شدهاند.
حاتمی با تأکید بر نقش عوامل روانشناختی در گرایش نوجوانان به مصرف مواد میگوید: یکی از مهمترین عوامل، تأثیرپذیری نوجوانان از گروه همسالان است. براساس یافتههای روانشناسی، بیش از ۶۰ درصد اثرگذاری بر رفتار نوجوانان از سوی همسالان انجام میگیرد و سهم خانواده، مدرسه و سایر محیطهای اجتماعی در مجموع حدود ۴۰ درصد است.
وی با بیان اینکه نوجوانان علاوه بر تأثیرپذیری از دوستان، برای کسب تأیید اجتماعی و پذیرفته شدن در جمع نیز ممکن است به سمت رفتارهای پرخطر از جمله مصرف مواد سوق پیدا کنند، براین موضوع که محدود بودن تفریحات سالم و استاندارد نیز در این زمینه نیز میتواند تأثیر بهسزایی داشته باشد، تأکید میکند.
این کارشناس روانشناسی با اشاره به شرایط اجتماعی و اقتصادی اخیر کشور اظهار میکند: در ماههای گذشته، به دلیل درگیری خانوادهها با مسائل اقتصادی و پیامدهای ناشی از شرایط بحرانی، موضوع آسیبهای اجتماعی و پیشگیری از اعتیاد تا حدی مورد غفلت قرار گرفته است، در حالی که افزایش آگاهی عمومی درباره این مسائل باید بخشی از برنامههای سلامت روان جامعه باشد.
وی با تأکید به اینکه دسترسی آسان به مواد دخانی و سیگارهای الکترونیکی یکی از نگرانیهای جدی در حوزه سلامت است، تصریح میکند: سرعت و سهولت دسترسی به این محصولات باید مورد بازنگری قرار گیرد؛ زیرا هرچه دسترسی آسانتر باشد، احتمال گرایش نوجوانان و جوانان نیز افزایش مییابد.
حاتمی همچنین به مشکلات حوزه آموزش اشاره میکند و بر موضوع بلاتکلیفیهای ناشی از تغییرات مکرر در روند آموزشی، امتحانات و شرایط تحصیلی، موجب کاهش انگیزه و افزایش سردرگمی در میان دانشآموزان و دانشجویان شده است، میپردازد که در برخی موارد نیز توصیههای نادرست برای افزایش تمرکز یا هوشیاری، زمینه گرایش به مصرف برخی مواد را فراهم میکند.
وی خاطرنشان میکند که خانوادهها نیز به دلیل فشارهای اقتصادی و اجتماعی، ناخواسته از نیازهای عاطفی و روانی فرزندان خود غافل شدهاند. در بسیاری از موارد، تأمین امکانات و ابزارهای مختلف جایگزین ارتباط مؤثر و باکیفیت میان اعضای خانواده شده است؛ در حالی که گفتوگو، فعالیتهای مشترک و گذراندن اوقات فراغت در کنار یکدیگر میتواند نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی داشته باشد.
این کارشناس روانشناسی با انتقاد از عادیسازی مصرف دخانیات در برخی تولیدات رسانهای و پلتفرمهای نمایش خانگی اظهار میکند: نمایش گسترده مصرف سیگار و سیگارهای الکترونیکی در برخی آثار تصویری میتواند بر نگرش نوجوانان و جوانان تأثیر منفی بگذارد و نیازمند توجه جدی مسئولان فرهنگی است.
حاتمی در پایان با اشاره به نتایج برخی پیمایشها بر افزایش نشانههای افسردگی، مشکلات تحصیلی و اختلالات خانوادگی در میان نوجوانان زنگ خطری جدی برای جامعه است ، تأکید میکند و میگوید: برای مقابله با این روند، لازم است ضمن پذیرش واقعیتهای موجود، برنامههای آموزشی، فرهنگی و پیشگیرانه با مشارکت خانوادهها، مدارس، رسانهها و نهادهای مسئول بهصورت جدی دنبال شود.
|
