|
اینبار قصه در منطقه حفاظتشده شراء در ده هزار هکتار جان میگیرد و قهرمانان آن مردانی هستند با دلی گرفته از شرارت و قساوت مثالزدنی آدمیانی از جنس بیرحمی، با اسلحههایی که به سمت وحوش باردار نشانه میرود تا برههایی که پایشان به دنیا نرسیده را به محاق مرگ بکشانند یا آتشهایی که به جان پوشش سبز میافتند تا زمین به کام انسان فرو رود.
صبح که چشمانشان را باز میکنند، خبری از ساختمانهای بیروح سیمانی که عصر مدرنیته بهدنبال بزک آن با طرحها و متریال جدید است، در میان نیست؛ فقط دشت و کوه؛ همچون شعر سهراب دشتهایی چه فراخ/ کوههایی چه بلند/ نکند اندوهی سر رسد از پس کوه...
طلوع خورشید را پیش از شهر و پیش از اینکه مردم بیدار شوند، بر فراز ارتفاعات، وقتی که وحوش به سنگ و تخته جان میدمند، به نظاره ایستادند، زیباترین تصویری که آغازگر روز آدمی میشود.
تنها عشق به طبیعت و آنچه به آن تعلق دارد انگیزه میشود آفتاب نزده، راهی دشت و دمن شوی و بهدنبال نگهداری از این امانت برآیی، حتی گاهی بهرسم امانتداری و حفظ این ثروت برای آیندگان جان دهی.
تقریبا داستان هر روز و شب تکراری است، تکراری لذتبخش در کنار آموزههای جدید طبیعت که خالی از خطر نیست، خطری نه از جانب طبیعت بلکه از سوی انسان که بر انسان و طبیعت فرو میآید.
گاهی اسلحهای غیرمجاز کمر به قتل وحوش میبندد و گاهی آدمی قاتل گیاهان میشود، اما اگر در این میان دلباخته و سَرسپرده پیمانی باشی، ظلم به حیوان و گیاه را تاب نمیآوری و به قیمت جان هم که شده پاسداری را به انجام میرسانی.
منطقه حفاظتشده شراء یا کریدور حیاتوحش در ۴۵ کیلومتری شرق همدان واقع شده است، همانجا که محیطبانان جان بر کف ۲۴ ساعته حفاظت و حراست از حیات وحش این محدوده را بر عهده دارند، تا جایی که در چند سال اخیر جمعیت وحوش این منطقه به رقم مناسبی رسیده است. البته از یاد نبریم همچنان حفاظت از محیطزیست، با معضل کمبود نیرو مواجه بوده، بهطوریکه مهدی عبدالمحمدی مسئول منطقه حفاظتشده شراء استاندارد نیروی انسانی را یک نفر بهازای هر هزار هکتار میداند اما هنوز استان همدان به این استاندارد دست نیافته است.
ناگفته پیداست جانفشانی محیطبانان عاشق طبیعت، کمبود نیروی انسانی را کمرنگ کرده و به محض اطلاع از این رمز و راز، گفته مرتضی سامی، یکی از محیطبانان منطقه شراء بر دل مینشیند، او میگوید: «برای محیطبان بودن باید عاشق طبیعت و حیوانات باشید».
اگرچه در شراء همیشه آرامش برقرار نیست، همیشه نمیتوان صدای پرندگان را گوش داد و بالارفتن گله کل و میش را از صخرهها به نظاره نشست.
تعرض به اراضی ملی
مجید شعبانلو، رئیس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل محیط زیست استان همدان به بیان مشکلاتی میپردازد که محیطبانان تلاش میکنند از وقوع آنها جلوگیری و طبیعت را برای جانوران و گیاهان حفظ کنند.
به گفته وی، برخی از اهالی منطقه به اراضی ملی تعرض میکنند، زمینهای منطقه حفاظتشده که اراضی ملی است را تصرف و زیر کشت میبرند تا به زراعت بپردازند.
وی از اراضی مستثنیات که گاه تغییر کاربری زمین یا تغییر نوع کشت در این اراضی صورت میگیرد و مانع دسترسی وحوش به منابع آبی میشود نیز شکوه دارد.
گاهی این امر در روند طبیعی زندگی وحوش اخلال ایجاد میکند، بهطوریکه آنها برای تأمین آب و خوراک خود با مشکل مواجه شده و دست آخر هم حیوانات تلف خواهند شد و چشمان محیطبانانی که برای حفاظت از آنها به میدان آمدهاند نمناک میشود. شعبانلو معتقد است برخی عشایر برخلاف پروانه چرای خود به مناطق حفاظتشده پا میگذارند و آسیب بیشتری به مراتع طبیعی وارد میکنند. هنگام بروز این اتفاق باز هم تأمین خوراک وحوش با مشکل مواجه و به همان تراژدی میانجامد، تلف شدن از بیآبی و بیعلفی.
محیطبانان شراء بهدنبال حفظ اکوسیستم منطقه
همه دغدغه محیطبانان کوتاهی دست متخلفان است؛ زیرا دستدرازی به طبیعت روند طبیعی زندگی را بر هم میزند و موجب تغییر اکوسیستم منطقه میشود که در اینصورت مشخص نیست چه بر سر زندگی انسانها و حیوانات خواهد آمد.
رئیس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل محیط زیست استان از شکارچیان غیرقانونی نیز سخن به میان میآورد که دندان طمع خود را نسبت به گونههای شاخص این منطقه نکشیدند.
به گفته وی، گونههای شاخص این منطقه عبارتند از قوچ و میش ارمنی، کل و بز، کفتار، جوندگان مختلف و پرندگان شکاری با ارزشی که در کمتر منطقهای یافت میشوند.
شعبانلو همچنین از حضور ۲۴ ساعته محیطبانان در این منطقه میگوید و وظیفههای آنها را حفاظت و حراست از گونههای حیوانی و پوشش گیاهی میداند که با شکارچیان غیرقانونی و افراد متصرف به اراضی ملی برخورد و تغییر کاربریها را رصد میکنند، بهطوریکه سالانه چندین مورد تخلف به مراجع قضایی معرفی میشود.
البته محیطبانان از آنجا که با مهربانی طبیعت خو گرفتهاند، چندان علاقه ندارند متخلفان را به محاکم قضایی بکشانند، از همینرو رئیس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل محیط زیست استان اولویت کاری محیطبانان را تذکر لسانی اعلام میکند و میگوید: اگر با کدخدامنشی مشکلات برطرف نشود، برای متخلفان پرونده تشکیل و به مراجع قضایی ارجاع میشوند.
ناگفته نماند همیشه متخلفان کشاورزان و یا عشایر نیستند، بلکه گاهی شکارچیان غیرقانونی هستند که از ترس به دام افتادن در چنگال قانون حاضرند گلولههایی بهسوی محیطبانان حواله دهند، به همین دلیل این مقام مسئول خبر از درگیریهای مسلحانهای میدهد که به محیطبانان و متخلفان آسیبهایی وارد میکند.
اما مردم هم انتظاراتی از محافظان طبیعت دارند؛ زیرا شکار غیرمجاز لطمات بسیاری به جمعیت حیات وحش وارد میکند، شعبانلو در اینباره میافزاید: مردم انتظار دارند از گونههای گیاهی و حیوانی حراست شود تا لذت بصری برای انسانها و طبیعت دوستان باقی بماند.
با وجود این برخی به گفته شعبانلو بهعمد یا بهسهو به طبیعت آسیب وارد میکنند، بهطوریکه فراموش میکنند آتشی که در دامان طبیعت برافروختند را خاموش کنند، هرچند برخی کشاورزان بهعمد آتش را به جان طبیعت میاندازند تا زمین بیشتری به زیر کشت آورند و شکم انسان را سیر کنند.
دوستیهای خاله خرسه
آسیب انسانها به طبیعت به اینجا ختم نمیشود، گاهی دوستیهای خالهخرسه هم جان جانوران را به خطر میاندازد، رئیس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل محیطزیست استان همدان در تشریح این مسأله یادآور میشود: طبیعتگردها گاهی عمدی یا سهوی حیوانات تازه متولدشده را با این تفکر که این حیوان سرپناهی ندارد، از محل زندگی اصلی خود خارج میکنند، درحالیکه زیستگاه این حیوانات در این منطقه است.
وی تأکید میکند: ورود به منطقه حفاظتشده در فصل زاد و ولد غیرقانونی است و اگر افراد به هر دلیلی وارد این مناطق شوند، به هیچعنوان نباید به گونههای جانوری بهویژه نوزادان تازه متولدشده، نزدیک و به آنها دست بزنند زیرا ممکن است این حیوانات پس از خروج از زیستگاه خود امکان بازگشت به طبیعت را از دست بدهند.
منطقه حفاظتشده شراء بین مناطق شکارممنوع قهاوند و علوی شهرستان ملایر واقع شده که زیستگاهی غنی و دربردارنده جمعیت مشخص و مناسبی از وحوش است که گاه محل مهاجرت گونههای جانوری نیز محسوب میشود، از همینرو بهعنوان یک کریدور حیاتوحش قابل توجه و استراتژیک است.البته خوشبختانه با توجه به اقدامات و تلاشهای بهثمر نشسته محیطبانان، میتوان گفت درحالحاضر وضعیت خوبی در حیات وحش شراء حاکم شده است.
امانتی برای آیندگان
با وجود این، شنیدن داستان پاسداری از طبیعت از زبان عاشقانی که اگر پایش بیفتد، جانشان را هم فدا میکنند، لطف دیگری دارد و اگر ما تعریف کنیم، حق مطب ادا نمیشود پس از زبان خود آنها باید شنید.
مسئول منطقه حفاظتشده شراء میگوید: محیطبانی شغلی است که نیاز به علاقه دارد، محیطبانان پیش از طلوع آفتاب راهی منطقه میشوند و زحمات بسیاری میکشند تا گونههای جانوری و گیاهی را حفظ کنند؛ زیرا طبیعت امانتی است در دستان ما و باید آن را به نسلهای آینده تحویل دهیم.
امانتی که باید حفظ شود، اعتقادی راسخ میخواهد تا از هرچه داری بگذری و محیطبانان نشان دادند میتوانند از داشتههای خود بگذرند، مهدی عبدالمحمدی محیطبانی را شغلی میداند که با شکارچیان غیرقانونی، عشایر، کشاورزان بومی، طبیعتگردها و ... در ارتباط هستند و هراز چندگاهی بهمنظور حفاظت از طبیعت بهعنوان مادر انسانها و همه موجودات روی زمین، درگیری نیز میشود، بنابراین محیطبان باید به شغلش عشق بورزد.
وی رمز علاقهمندی را در کمک به حیوانات و گیاهان میداند، کمکی که هر روز علاقه به کار را صدچندان میکند و انگیزه کافی برای محیطبان به وجود میآورد.
به گفته عبدالمحمدی محیطبانی هر روز خاطرهانگیز است تا جایی که شور و شوق آن در فصل بهار وقتی برههای جدا شده از مادر به همت محیطبانان به دامن طبیعت باز میگردند، به اوج خود میرسد و بهار را به فصلی به یادماندنی بدل میکند.
زیادهخواهیهای انسان
در این میان و در اوج صحنههای زیبا، انسان زیادهخواه، با خودخواهی زیبایی طبیعت را برهم میزند؛ بنابراین مسئول منطقه حفاظتشده شراء از مردم میخواهد که زبالهها و نخالههای ساختمانی را در منطقه حفاظتشده رها نکنند.
وی از عشایر هم گلایه دارد که پس از استقرار در منطقه، پسماند بسیاری را تولید و در طبیعت رها میکنند که موجب میشود زندگی وحوش به مخاطره بیفتد.
مرتضی سامی دیگر محیطبان منطقه شراء، آتشسوزی را از مشکلات مهم منطقه حفاظتشده میداند و میگوید: اگرچه با فرهنگسازیهای انجام شده، وضعیت بهبود یافته اما هنوز این مشکل وجود دارد.
به گفته او آتشسوزی به 2 علت رخ میدهد یا سهوی است که منشأ آن گردشگران و چوپانان هستند و یا عمدی که کشاورزان آتش را به دل طبیعت میاندازند تا بر میزان مراتع زیر کشت خود اضافه کنند.
سامی خاموش کردن آتش را در برخی از مناطق بهدلیل صعبالعبور بودند، دشوار میداند و از مردم میخواهد از این کار خودداری کنند، اگرچه گشتها و پایشهایی که همواره انجام میشود از بروز این اتفاقات تا حد امکان جلوگیری میکند.
او که با علاقه به این شغل روی آورده و عاشق لحظهای است که هر روز طلوع آفتاب را از بلندای صخرهای پیش از سایر مردم شهر به نظاره بنشیند، از مردم میخواهد برای جلوگیری از شیوع بیماریهای حیات وحش که اغلب بین حیوانات حاضر در طبیعت و حیوانات اهلی مشترک است، با دامپزشکی همکاری و واکسیناسیون دامهای خود را انجام دهند. سامی معتقد است محیطبانان خود را درگیر معیشت نمیکنند و محیطبانی را تنها بهدلیل داشتن درآمد و گذران زندگی انتخاب نکرده، بلکه عاشقانه، طبیعت را دوست دارند.
این مقال را با جملهای زیبا از آرزوی این محیطبان به پایان میبریم «باید بدانیم مناطق حفاظت شده به همه مردم تعلق دارد پس همگی کمک کنیم تا شعار ۸۰ میلیون محیطبان محقق شود».
به امید آن روز...
|
