|
همدانپیام- نسرین امیدزاده نیک: سلامت عمومی چرخهای پیوسته از کودکی، نوجوانی، بزرگسالی و در نهایت سالمندی است و هر نگرش یا رفتاری که در سنین پایین در ذهن افراد نهادینه شود، در سنین بالاتر بهصورت رفتار پایدار بروز میکند. به همین دلیل، هرگونه غفلت در آموزش سلامت کودکان، در آینده به شکل افزایش بار بیماریها خود را نشان خواهد داد.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی همدان در همایش آگاهیبخشی بیماری اماس، با تشریح پیوند میان سلامت عمومی، آموزش از سنین کودکی و پیشگیری از بیماریهای مزمن، رویکرد نظام سلامت را مبتنی بر تغییر نگرش و رفتار از دوران کودکی و نوجوانی دانست.
غلامرضا کلوندی در همایش آگاهیبخشی بیماری اماس با بیان اینکه تجربههای میدانی نشان میدهد اگر بخواهیم تغییر نگرش و رفتار مؤثر و ماندگار در حوزه سلامت ایجاد کنیم، باید اقدامات آموزشی و مداخلهای از سنین کودکی و نوجوانی آغاز شود، اظهار کرد: یکی از مهمترین بسترهای تغییر نگرش و رفتار در جامعه، نظام آموزش و پرورش است. مدارس خانه دوم کودکان و نوجوانان محسوب میشوند و ارتباط تنگاتنگی میان حوزه سلامت عمومی و آموزش و پرورش وجود دارد. اگر هدف ما تأثیرگذاری در موضوعاتی مانند مدیریت خشم، کنترل استرس، بهبود الگوی تغذیه، سبک زندگی سالم، تحرک بدنی و ورزش است، باید همانند بسیاری از کشورهای دنیا، سرمایهگذاری اصلی را بر آموزش کودکان و نوجوانان متمرکز کنیم.
وی با اشاره به ماهیت بلندمدت اقدامات پیشگیرانه خاطرنشان کرد: در حوزه سلامت عمومی نباید انتظار نتایج فوری داشت. آموزشهای صحیح درباره مصرف نمک، میزان قند، کربوهیدراتها، پروتئینها و انواع چربیها ممکن است در کوتاهمدت خروجی ملموس نداشته باشد، اما اثر واقعی آن در سالهای آینده و با کاهش فشار خون، کاهش سکتههای قلبی و مغزی و کاهش مراجعه به اورژانسهای تخصصی قلب و مغز نمایان میشود.
کلوندی تصریح کرد: پیشگیری باید محور اصلی برنامههای سلامت عمومی باشد و بیشترین سرمایهگذاری نیز باید در مدارس و در میان کودکان و نوجوانان انجام شود تا این آموزشها به تغییر نگرش و رفتار پایدار در جامعه منجر شود.
وی با انتقاد از ضعف آموزش مهارتهای زندگی در نظام آموزشی عنوان کرد: با وجود گذشت دههها از استقرار آموزش و پرورش نوین، آموزش مهارتهای زندگی به شیوهای که در بسیاری از کشورهای دنیا اجرا میشود، هنوز بهطور کامل در مدارس ما نهادینه نشده است. تمرکز بیش از حد بر نمره و عدد، بسیاری از آموزشهای کاربردی مانند مهارتهای ارتباطی، مراقبت از خود و آموزشهای متناسب با سن را تحتالشعاع قرار داده است.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به بیماری اماس بیان کرد: اماس بیماریای با پاتولوژی به نسبت شناختهشده است، اما عوامل بروز آن صرفاً به یک علت محدود نمیشود. رصدهای انجامشده نشان میدهد سن ابتلا به این بیماری در حال کاهش است و این موضوع یک زنگ خطر جدی برای نظام سلامت محسوب میشود و ضرورت آگاهیبخشی هدفمند را افزایش میدهد.
وی افزود: برنامهریزی برای آگاهیبخشی باید مبتنی بر گایدلاینهای علمی، مقالات معتبر و تجربههای جهانی باشد تا عوامل مؤثر بر افزایش بروز بیماری شناسایی و اقدامات مداخلهای مناسب برای کند کردن این روند طراحی شود. در این مسیر، مدیران مدارس و معلمان میتوانند نقش مؤثری در انتقال پیامهای سلامت داشته باشند.
کلوندی با اشاره به نقش سبک زندگی در بروز بیماریهای خودایمنی اظهار کرد: عواملی مانند اضطراب، کمتحرکی، چاقی، مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها و برهم خوردن تعادل میکروبی روده از جمله عوامل مهم در افزایش خطر ابتلا به بیماریهایی مانند اماس هستند. مصرف آنتیبیوتیک در کشور چند برابر میانگین جهانی است، در حالی که بخش قابل توجهی از بیماریها منشأ ویروسی دارند و نیازی به آنتیبیوتیک ندارند.
وی ادامه داد: تعادل میکروبی روده نقش مهمی در سلامت سیستم ایمنی، تولید برخی ویتامینها و اسیدهای چرب و حتی سلامت مغز دارد و برهم خوردن این تعادل میتواند زمینهساز بروز بیماریهای خودایمنی شود. اصلاح سبک زندگی، تغذیه سالم و پرهیز از مصرف بیرویه داروها، از راهکارهای مؤثر در این زمینه است.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی همدان یادآور شد: هدف اصلی این همایش افزایش آگاهی و حساسیت جامعه نسبت به بیماری اماس و مخاطرات سلامت عمومی است تا با تغییر نگرش و رفتار از دوران کودکی، در آینده شاهد بزرگسالان و سالمندانی سالمتر با عوارض کمتر باشیم. توجه به این موضوع، یک ضرورت مهم در حفظ سلامت و امنیت عمومی جامعه به شمار میرود.
ارتباط مؤثر مدارس با شبکه بهداشت، حلقه مفقوده ارتقای سلامت دانشآموزان
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر نقش کلیدی مدارس در ارتقای سلامت دانشآموزان، خواستار تقویت ارتباط مستمر و مؤثر مدارس با مراکز خدمات جامع سلامت، خانههای بهداشت روستایی و پایگاههای سلامت شهری شد.
راضیه سادات میرمعینی نیز در این همایش با بیان اینکه بسیاری از خدمات مراقبتی و ارزیابی سلامت بهصورت جامع و بهروز در مراکز شبکه بهداشت ارائه میشود، اظهار کرد: این خدمات در بسیاری از موارد حتی در مطبهای خصوصی نیز در دسترس نیست و با استفاده از آخرین استانداردهای ارزیابی سلامت بهصورت رایگان به شهروندان ارائه میشود.
وی با اشاره به اجرای برنامههای خطرسنجی بیماریهای قلبی ـ عروقی در مراکز خدمات جامع سلامت افزود: در این مراکز، با انجام آزمایشهای لازم، مصاحبه سلامت، بررسی سابقه خانوادگی و ثبت دادهها در سامانههای مربوطه، میزان خطر سکته قلبی و مغزی افراد برای ۱۰ سال آینده محاسبه و بر اساس آن برنامه مراقبتی مشخص میشود.
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر ضرورت مشارکت مدارس در این فرآیند گفت: انتظار داریم مدیران مدارس دانشآموزان و خانوادهها را به مراجعه به این مراکز ترغیب کنند تا از خدمات سلامت بهرهمند شوند.
میرمعینی تشکیل و برگزاری منظم شورای مدرسه را یکی از الزامات ارتقای سلامت دانشآموزان دانست و تصریح کرد: این شوراها میتوانند با ایجاد ارتباط مؤثر میان مدارس و مراکز بهداشتی، مسائل مرتبط با بهداشت مدرسه، مشکلات جسمی و روانی دانشآموزان و راهکارهای کاهش مخاطرات سلامت را بررسی کنند. برگزاری فصلی این شوراها نقش مهمی در پیشگیری و مداخله بهموقع دارد.
وی با اشاره به برنامه ارزیابی سلامت دانشآموزان در مقاطع چهارم، هفتم و دهم افزود: دانشآموزان باید برای تکمیل فرمهای سلامت به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه کنند تا مشکلات احتمالی از جمله دیابت، اختلالات اسکلتی ـ عضلانی و سایر چالشهایی که ممکن است مورد غفلت قرار گیرد، شناسایی شود.
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان، ویتامین D را یکی از عوامل مؤثر در کاهش ریسک بیماری اماس دانست و گفت: مکمل ویتامین D و قرص آهن برای دانشآموزان تأمین میشود، اما نگرانی اصلی، اطمینان از مصرف صحیح این مکملهاست؛ از این رو همکاری مدارس در توجیه والدین و دانشآموزان و یادآوری اهمیت مصرف منظم ویتامینها ضروری است.
وی با انتقاد از وضعیت برخی پایگاههای تغذیه مدارس اظهار کرد: علیرغم نظارتها و آموزشهای ارائهشده، همچنان در برخی مدارس مواد غذایی عرضه میشود که با اصول تغذیه سالم مغایرت دارد. در این زمینه نقش الگویی مدیران مدارس، مراقبان سلامت و نظارت مستمر بسیار تعیینکننده است.
میرمعینی استفاده از ظرفیت کانالهای مجازی و جلسات حضوری را برای آموزش والدین و خانوادهها ضروری دانست و افزود: انتقال صحیح اطلاعات سلامت میتواند در مقابله با آموزشهای نادرست و غیرعلمی که در فضای مجازی منتشر میشود، مؤثر باشد.
وی با اشاره به کمتوجهی به ساعات ورزش در مدارس گفت: حتی حداقل فعالیت بدنی و انجام حرکات کششی در ساعات ورزش، زنگ تفریح یا فواصل کلاسها میتواند تأثیر قابل توجهی بر وضعیت اسکلتی، کاهش خستگی، افزایش هوشیاری و ترویج فرهنگ ورزش در میان دانشآموزان داشته باشد.
معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان در پایان با اشاره به خدمات سلامت روان در مراکز بهداشتی خاطرنشان کرد: مشاوران روان در مراکز خدمات جامع سلامت مستقر هستند و دانشآموزان دارای مشکلات روحی ـ روانی میتوانند ارجاع داده شوند. همچنین مرکز «سراج» بهعنوان مرکز ارجاعی در شهرستان همدان با حضور متخصصان اعصاب و روان، آماده ارائه خدمات درمانی و مراقبتی به دانشآموزان با چالشهای جدیتر است.
متخصص مغز و اعصاب و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان بر نقش کلیدی آموزش و پرورش، نور آفتاب، تغذیه سالم و کاهش استرس در کنترل روند رو به افزایش بیماری اماس تأکید کرد.
مسعود غیاثیان در همایش آگاهیبخشی بیماری اماس که با حضور جمعی از معلمان، مدیران مدارس و فعالان حوزه سلامت برگزار شد، با اشاره به خاطرات شخصی خود از دوران تحصیل گفت: گاهی یک معلم یا مدیر مدرسه میتواند مسیر زندگی یک دانشآموز را تغییر دهد؛ همانگونه که یک رفتار درست یا نادرست، در آینده سلامت جسم و روان او اثر میگذارد.
وی با بیان اینکه اماس یکی از شایعترین علل ناتوانی در سنین جوانی در جهان است، توضیح داد: این بیماری یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به غلاف میلین سلولهای عصبی حمله میکند. نتیجه این فرآیند، اختلال در انتقال پیامهای عصبی و بروز علائمی است که میتواند تحصیل، اشتغال و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به وضعیت نگرانکننده شیوع اماس در ایران افزود: آمارها نشان میدهد شیوع این بیماری در کشور ما به ارقامی نزدیک به کشورهای اسکاندیناوی رسیده است؛ در حالی که ایران کشوری آفتابی است. این تناقض، ما را ناگزیر میکند به عوامل محیطی و سبک زندگی، بهویژه در کودکان و نوجوانان، توجه جدیتری داشته باشیم.
غیاثیان با تأکید بر تقدم پیشگیری بر درمان گفت: هر بیمار مبتلا به اماس سالانه حدود ۸۸ هزار دلار هزینه مستقیم و غیرمستقیم برای خانواده و جامعه دارد. این در حالی است که در ایران، بخش عمدهای از درمان بهصورت رایگان ارائه میشود و حتی داروهای این بیماری در داخل کشور تولید میشود؛ موضوعی که مایه افتخار نظام سلامت است. با این حال، اگر پیشگیری تقویت شود، میتوان این منابع را در مسیرهای مؤثرتری هزینه کرد.
وی نقش مدارس را در این زمینه «بیبدیل» دانست و اظهار کرد: معلمان و مدیران مدارس اولین افرادی هستند که میتوانند تغییرات جسمی و روحی دانشآموزان را تشخیص دهند. شناسایی محرمانه دانشآموزان مبتلا یا در معرض خطر، حمایت روانی، درک خستگی مزمن و پرهیز از برچسبزنی، از وظایف مهم نظام آموزشی است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان، نور آفتاب را یکی از عوامل کلیدی پیشگیری دانست و گفت: کمبود ویتامین D که ارتباط مستقیمی با اماس و حتی آلزایمر دارد، در کشور ما شایع است. آفتاب باید مستقیم به پوست برسد؛ نور پشت شیشه یا مصرف صرف قرصهای مکمل، جایگزین مناسبی نیست. مدارس باید فرصت حضور دانشآموزان در فضای باز و زنگ ورزش واقعی را فراهم کنند.
غیاثیان در ادامه به نقش تغذیه سالم اشاره کرد و افزود: مصرف بالای غذاهای فرآوریشده، چاقی و سبک زندگی کمتحرک، خطر ابتلا به بیماریهای خودایمنی را افزایش میدهد. نظارت بر تغذیه در مدارس و آموزش خانوادهها در این زمینه، یک ضرورت است نه انتخاب.
وی همچنین نسبت به اثرات مخرب سیگار و حتی دود دست دوم هشدار داد و گفت: تماس کودکان و نوجوانان با دود سیگار، چه در خانه و چه در خودرو، ریسک ابتلا به اماس را افزایش میدهد. پیشگیری از این تماس، بخشی از مسئولیت اجتماعی خانواده و مدرسه است.
این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به نقش استرس و فشارهای تحصیلی بیان کرد: اضطراب مزمن، بهویژه در نوجوانان، میتواند زمینهساز بروز یا تشدید بیماری شود. ایجاد محیط آموزشی آرام، توجه به سلامت روان و استفاده از مشاورههای تخصصی، باید در کنار آموزش علمی قرار گیرد.
غیاثیان در بخش دیگری از سخنان خود با رد برخی نگرانیها درباره ازدواج بیماران مبتلا به اماس گفت: احتمال انتقال ژنتیکی این بیماری بسیار پایین است و اماس مانعی برای ازدواج یا زندگی اجتماعی نیست، به شرط آنکه بیماری بهدرستی مدیریت شود.
|
