|
■ در حالیکه پیشتر مسئولان از بازداشت سارق و تقلبی بودن اشیاء صحبت میکردند پلیس تهران سارق را با اشیاء تاریخی دستگیرکرد
سارق موزه همدان دستگیر شد. این خبر روز چهارشنبه 5 مرداد 1401 رسانهای شد و تعجب همه را برانگیخت. به این دلیل که پس از انتشار"خبر سکوت خبری چرا؟" در تاریخ (10 اردیبهشت 1401) در همدانپیام، میراث فرهنگی از دستگیری سارق و مدیریت فضای خبری در ماههای پیش از این خبرهایی داد و عنوان کرد: دلیل سکوت خبری موارد امنیتی بوده است!
مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان دو هفته پس از آن اظهارات (۲۷ اردیبهشت ماه ۱۴۰۱) در جمع خبرنگاران، بار دیگر به موضوع آن سرقت پرداخته و به جزئیات بیشتری اشاره کرد: «مخزن اشیاء تاریخی در محوطه آرامگاه بوعلی که محل نگهداری اشیاء و آثار تاریخی دورههای مختلف است در فرصت تعطیلات کرونایی به سرقت رفته بود. سارق مخزن موزه آرامگاه بوعلی را شناسایی کردهاند و اشیا مسروقه به مخزن بازگردانده شده است. اشیاء به سرقت رفته، بدلی بوده و برای سارق پرونده قضایی تشکیل شده است.»
علی مالمیر در زمان یاد شده عنوان کرد: ماجرای سرقت از موزه همدان از پاییز سال گذشته (۱۴۰۰) شروع شد. وقتی که سهلانگاری امین اموال موزه شرایط را برای دزدی فراهم ساخت.
وی تاکید داشت: پاییز سال گذشته غفلتی از سوی همکاران در حین پلمب اتفاق افتاده بود که متأسفانه یکی از کارکنان اداره اشیا بدلی را جابهجا کرده بود که از حفاریهای غیرمجاز به دست آمده بود، با هوشیاری یگان حفاظت و همکاران حراست این فرد خاطی دستگیر و به مقامات قضایی تحویل داده شد و اشیاء خوشبختانه خارج نشده بود.
وی با اشاره به اینکه بررسی چنین پروندهای با حساسیت و دقتنظر خاصی باید انجام میشد گفت: خوشبختانه متوجه شدیم هیچ شی تاریخی خارج نشده و اشیاء بدلی جابهجاشده! نیز به محل اصلی خود بازگشته است.
هرچند خبر دزدی هفت ماه بعد (آن هم با حواشی تکذیب و... برای رسانه مطلع) رسانهای شد. همان زمان که پس از نشر خبر در رسانهها مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همدان خاطرنشان کرد این تأخیر از آن جهت بود که به دلیل احتمال وجود همدست یا همدستانی فرد خاطی بوده و برای پیگیری دقیق و تکمیل شدن پرونده، انتشار آن درست نبود. مسئولان میراث فرهنگی استان همدان اطمینان داده بودند که این پرونده بدون اغماض پیگیری شود، گفته بودند سارق را به مقامهای قضایی تحویل دادهاند، اما سارق چگونه از تهران سردرآورده و آزادانه در خیابانها میچرخیده است؟
سارق در زندان سر از تهران درآورد!
پس از حدود یکسال وقتی سارق برای فروش آثار دزدی به تهران میرود، توسط پلیس پایتخت دستگیر و موضوع اینبار که خارج از استان است، بدون سانسور خبری رسانهای شد.
بر اساس اخباری که از روز 5 مرداد در رسانهها منتشر شد، مأموران کلانتری مهرآباد، صبح روز دوشنبه سوم مردادماه درحال گشتزنی در محدوده استحفاظی خود بودند که متوجه مردی با کولهپشتی مشکی میشوند که کنار یک خودروی پارک شده ایستاده بود و به محض مشاهده مأموران، سراسیمه محل را ترک میکند، او بعد از تعقیب و گریز دستگیر میشود. پلیس از داخل کولهپشتی متهم، ۱۳ قطعه شئ ظاهراً تاریخی را کشف میکند. رئیس پلیس پیشگیری تهران بزرگ گفته که متهم در تحقیقات اولیه به جرم خود مبنی بر سرقت آثار تاریخی از موزه اعتراف کرد و در اینباره گفته که قصد فروش این آثار را در شهر تهران داشته است.
• پلیس تهران با شفافیت خبررسانی کرد
این صحبتها درحالی مطرح شد که در چند روز گذشته شاهد دستگیری همان سارق موزه به همراه اشیاء تاریخی دزدیده شده (اصل) بودیم که برای فروش این اشیاء به تهران رفته و اینبار به دست پلیس تهران دستگیر شد.
پلیس تهران پس از دستگیری این فرد اعلام کرد: آثاری که دزدیده شده مربوط به دوره عیلام میانه تا عیلام نو معروف به مفرغین لرستان است که در غرب و جنوب غرب کشور پراکندگی دارند. همچنین تعدادی از مهرهای دوره عیلام نو و عیلام میانه طی یک عملیات پلیسی همراه این اموال توقیف شدهاند.
به گفته پلیس، شخصی که این اموال همراه او کشف شده یکی از عوامل موزه همدان بوده است یعنی همان نکتهای که در گزارش روزنامه همدانپیام هم با تیتر (سرقت از مخزن اشیاء تاریخی همدان) عنوان شده بود.
به گفته پلیس انتظامی تهران از آنجایی که این مجموعه، از پرونده دزدیده شدن آثار موزه همدان اطلاعی در دست نداشت اما با دستگیری این فرد در تهران در جریان این پرونده قرار گرفته است و متوجه شدند آن شخص پس از یکسال از انجام آن دزدی مقصد فروش اموال در تهران را داشته و گفته است که جای این اموال در موزه همدان پر شده است. بر این اساس میتوان گفت به احتمال زیاد کپی و اشیای بدل آنچه که اکنون اصل آن در اختیار ما است در موزه همدان نگهداری میشود.
حال این فرد مدعی است که اگر این آثار نشان داده شوند به قول معروف کارشان در معرفی آنچه که اکنون در موزه همدان نگهداری میشود خراب میشود. این جای تأسف دارد که اموال میراث فرهنگی یک کشور ارزشمند هستند مورد مراقبت قرار گیرند مورد بیاهمیتی قرار گرفتهاند. آنچه بیشتر جای تأسف دارد رفتار غیرحرفهای با رسانه استانی است که پیش از این تلنگر را به میراث فرهنگی زده بود گرچه برای این مورد زیر سوال هم رفت اما شاید آن روز میشد موضوع را در استان مدیریت رسانه و امنیتی کرد و حالا با تیتر دزدی از موزه همدان تیتر رسانههای داخل و خارج نشود.مخزن موزههای استان همدان در موزه آرامگاه بوعلیسینا مستقر است و تمامی اشیای که از حفاریهای مدون علمی توسط سازمان انجام میشود و اشیایی که از قاچاقچیان کشف و ضبط میشود در این مخزن نگهداری میشود.
درباره اشیا به دست آمده عموماً پس از ثبت آثار توسط کارشناسان اصالت سنجی میشود و سپس بعد از شماره ثبت خوردن جزء اموال موزه ثبت میشوند و برای ثبت در آثار موزهای و ملی منتقل میشوند.
مرور اظهار نظرها درباره سرقت
در توضیح این اتفاق در صفحه شخصی میلاد وندایی یکی از باستانشناسان همدان هم چنین نوشته شده است، "تعدادی از اشیا را در حال ثبت و ضبط بوده بر روی میز خود داخل مخزن میگذارد. از آنجایی که مخزن موزه اجازه ورود به هیچکس را جز یگان حفاظت نمی دهد از این رو این اموال را بر روی میز میگذارد تا فردا به کار خود بر روی آنها ادامه دهد. اما یکی از افراد موزه که از قضا یکی از افراد یگان حفاظت نیز بوده از جایگاه اداری خود سو استفاده کرده و تعدادی از اشیا را شبانه وقتی که شیفت کاری اش بود به سرقت میبرد. صبح فردای آن شب که امین اموال برای ادامه کار بر روی اشیا به موزه باز میگردد متوجه نبود این آثار بر روی میزش میشود و بعد از اعلام به سرهنگ یگان و حراست و چک کردن دوربینها متوجه میشوند چه کسی این آثار را دزدیده و دستگیرش میکنند.
البته امین اموال نیز توبیخ شده و از پست اداری کنار گذاشته میشود شخص دستگیر شده و متهم پس از تفهیم اتهام و بازپرسی به قید وثیقه آزاد شده تا زمان دادگاهش فرا برسد. هرچند که مسئولان مربوطه آزادی وی را برای ردیابی همدستان اجتماعی توجیه میکنند.
در نهایت روز سوم مردادماه وقتی آن شخص برای فروش اموال تاریخی فرهنگی که گفته میشود به دوره عیلامی و عصر مفرغ میرسند توسط نیروی انتظامی شناسایی و دستگیر میشود به گفته رئیس فرمانده انتظامی تهران آثاری که توسط آنها در کیف شخص توقیف و ضبط شدهاند اصل هستند و گفته میشود آنچه که اکنون در موزه همدان نگهداری میشود کپی از این آثار است."
اطلاعات کامل را به رسانه ها میدهیم
پس از گزارش پلیس، 5 مرداد 1401 علی مالمیر در گفتوگو با همدانپیام، تأیید کرد که فرد دستگیرشده در تهران همان سارق موزه بوعلی است و گفت که پرونده این سرقت در حال رسیدگی بوده، اما سارق در فرآیند بررسی پرونده، با قید وثیقه آزاد شده است.
پس از این اظهارات، رئیس پلیس پیشگیری تهران بزرگ جزئیات بیشتری را از اعترافات سارق دستگیرشدۀ موزه همدان، تشریح کرد: متهم حدود ۵۰ سال سن دارد و در جواب به این سوال که به چه علت و از کجا این آثار تاریخی را سرقت کرده گفته که مدتی در یکی از موزههای همدان مشغول کار و کارمند موزه بوده است. او مدعی شده که در این مدت خدماتی اعم از خرید و کرایه لوازم به این موزه ارائه کرده است و موزه موصوف مبلغی در حدود ۳۰۰ میلیون تومان به وی بدهکار بوده، اما مسئولان موزه توجهی به تقاضای او نداشته و از پرداخت این مبلغ خودداری کردند و او هم تصمیم به سرقت از این موزه گرفته است.
در بخشی از اعترافاتی که به سارق نسبت داده شده، انگیزه دزدی اینطور روایت شده است: «من ۱۸ سال در موزه همدان شاغل بودم و حدود چهار سالی میشد که میراث فرهنگی حقوقی در قبال انجام کارهای صدابرداری نمیداد، با وجود اینکه وسایل را با هزینه شخصی خودم کرایه میکردم. کسی به خواهش و التماسهای من که میگفتم حقوقم را بدهید، توجهی نکرد...»
در گزارش پلیس اشاره شده که کارشناسان قدمت ۱۳ شئ همراه سارق را به دوره عیلامیان نسبت دادهاند. پلیس در توضیحاتی که ویدئوی آن نیز منتشر شده است، به این نکته اشاره میکند که سارق اعتراف کرده جای این اشیاء را با آثار بدلی در موزه پر کردهاند و اصل اموال در اختیار او است.
این درحالی است که علی مالمیر ـ مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی همدان ـ پیشتر تأکید کرده بود «سرقت از موزه بوعلی همدان «ناکام» بوده و سارق «اشیاء بدلی» را که در حفاریهای غیرمجاز بهدست آمده، به سرقت برده است. وی حالا پس از گزارشهای جدید پلیس درباره اشیاء ضبطشده از سارق، گفته است: «اینکه اشیاء مربوط به چه دورهای و کجاست، سوالاتی است که نیاز به بررسی دارد و ما هماکنون اطلاع دقیقی در این زمینه نداریم و به محض مشخص شدن جزئیات موارد اطلاعرسانی خواهد شد.» حتی مدیرکل موزههای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی هم که گفته بود «فهرست اشیاء به سرقت رفته موزۀ همدان و تصاویر آن به پلیس اینترپل مخابره شد»، نیز در اصالت اشیائی که پلیس همراه این سارق کشف کرده، تردید وارد کرده و گفته که باید اصالت این اشیاء توسط کارشناسان ما بررسی شود.
فرای این پرسش که چرا سارق درحالیکه بررسی پرونده قضایی آن هنوز ادامه دارد، توانسته با قید وثیقه آزاد و از محل وقوع جرم خارج شود؟ مساله قابل بحث دیگر، ایجاد تردید در اصالت اشیائی است که در موزه جایگزین اموال مسروقه شده است، اگر آنچنان که مسئولان میراث فرهنگی همدان گفتهاند، سارق اشیاء بدلی را از موزه دزیده، چرا پلیس با استناد به نظر کارشناسان، قدمت تاریخی این آثار را به دوره عیلامی نسبت داده و به اعترافات سارق ارجاع داده که اشیاء داخل موزه را بدلی عنوان کرده است؟
البته مسئولان میراث فرهنگی همدان در توجیه این مساله گفتهاند: «سارق در حوزه فعالیت غیرمجاز در خرید و فروش اشیاء تاریخی دست داشته و دارد.»
مساله قابل تأمل دیگر در این ماجرا، تعجب پلیس از سطح ایمنی موزه، شیوه نگهداری آثار در مخازن و سرقتی است که توسط کارمند موزه اتفاق افتاده است؛ در فیلم منتشر شده از توقیف آثار کشفشده، پلیس میگوید: در یک بانک وقتی میخواهند دو میلیارد تومان را جابهجا کنند یک ماشین با سه مامور مسلح، همراه میشود، این اموال که میراث فرهنگی و هویت تاریخی است، بیشتر از آن پول باید مراقبش باشند.
به هر ترتیب، سرقت آثار ارزشمند موزهای در هر نقطهای از جهان میتواند هویت و حافظه تاریخی مردم آن منطقه را خدشهدار و بهتزده کند این دلیل کافی بود تا با تلاش متولیان امر این اشیا پس از سرقت شناسایی و به خانه خود بازگردد.شواهد موجود و اخبار موثق بیانگر آن است که عوامل این سرقت به دلیل ضعف سیستم حفاظتی موفق به خارج کردن اشیاء شده و پس از اقدام به فروش و رد و بدل غیرقانونی اشیاءدر استانهای دیگر مورد شناسایی قرار گرفتهاند.
نخستین بار سال 1388 نسخه رونوشت قانون ابنسینا از این موزه سرقت رفت. که بنا به اطلاعات و اسناد خبری موجود از آن سال زمان سرقت نیروهای حفاظتی در موزه حضور داشتند اما گویا متوجه موضوع نشدهاند. در آن سالها تعداد کم نیروهای حفاظتی و نبود سیستم برق اضطراری و مجهز نبودن موزه به سیستم نظارتی از جمله عوارض اصلی برای این اتفاق مطرح شد.
حال با توجه به انتشار این اخبار آن هم نه درسطح استان بلکه در سطح کشور و بینالمللی منتظر پاسخگویی قانع کننده و مستند میراث فرهنگی و دیگر نهادهای مرتبط در این زمینه هستیم.
چرا که رقم خوردن چنین اتفاقاتی ناشی از ضعف سیستم امنیتی و نظارتی موزهها در استان همدان بوده است و این داشتههای تاریخی گرانبهاترین امانتی است که در دست ما برای سپردن به نسل آینده است.
|
