|
روز چهاردهم تیرماه برای نخستین بار، تحت عنوان «روز شهرداری و دهیاری» در سالنامه رسمی کشور درج شد.
این مناسبت بهانهای ست برای آنکه نقش شهرداریها در حوزههای متعدد از نگاه کارشناسی بررسی شود.
درباره نقش شهرداریها در توسعه صنعت توریسم و گردشگری میتوان گفت، شهرداریها تا حدودی و با اندکی اغراق مؤثرترین واحد در امر ایجاد زیرساختهای گردشگری، ترویج و توسعه آن میتوانند، باشند.
امروزه گردشگری بهصورت یکی از مهمترین نیروهای محرکه توسعه اقتصادی در بسیاری از کشورهای جهان درآمده است.
در رونق این صنعت علاوه بر طبیعت زیبا و متنوع، آداب و رسوم، پشینه تاریخی و فرهنگ کشورها عوامل مهمی همچون افزایش اوقات فراغت و افزایش درآمد خانوارها بیش از نیازهای زندگی آنان دخالت داشته است.
اهمیت صنعت گردشگری امروزه به حدی است که بهعنوان بزرگترین صنعت خدماتی جهان درآمده و سالانه میلیونها نفر گردشگر در سرتاسر جهان با انگیزههای گوناگون در حال جابهجایی و سفر میباشند و مهمترین فضاهایی که در میان مقصدهای گوناگون مورد توجه و بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار میگیرند، شهرها میباشند.
فضاهای شهری از دیرباز جذابترین فضاها را تشکیل میدادهاند، زیرا شهرها از پیشرفتهترین و کاملترین قرارگاههای انسان محسوب میشوند و در بردارنده مراکز مهم اقتصادی، علمی، تفریحی، پزشکی و... هستند و افزون بر اینها از جاذبههای طبیعی و تاریخی نیز برخوردارند.
جایگاه سازمانهای محلی در امر توسعه گردشگری بسیار مهم است، عملکرد هریک از بخشهای مختلف این سازمانها در پیشرفت امور مربوط به فعالیتهای توریسم شهری مؤثر است و شهرداریها بهعنوان سازمانی مردمی با مسئولیت مدیریت خدمات شهری، نقش کلیدی در توسعه صنعت توریسم شهری ایفا مینماید. شهرداریها به سبب مردمی بودن و در راستای مدیریت و ارائه خدمات مناسب شهری، نقشی بهسزا و مؤثر در امر توسعه توریسم و ایجاد و گسترش اماکن توریستی و فعالیتهای وابسته به آن دارد.
با نگاهی به شرح وظایف شهرداریها میتوان دریافت که در بندهای ۱، ۲، ۲۵، ۲۶ و ۲۷ از ماده ۵۵ وظایفی در شهرداریها مشخص شده است که میتواند کمک شایانی در راستای توسعه توریسم باشد.
بدون شک با توجه به برخورداری شهرداریها و اهرم مدیریت شهری، این امر قطعاً محقق خواهد شد. از طرف دیگر بند ۲۲ ماده ۵۵ شهرداریها، تشریک مساعی با فرهنگ در حفظ ابنیه و آثار باستانی شهر و ساختمانهای عمومی شهر و مساجد و... را به صورت مستقیم یکی از وظایف شهرداریها اعلام میدارد. بنابراین شهرداری تا حدودی و با اندکی اغراق مؤثرترین واحد در امر ایجاد زیرساختهای گردشگری، ترویج و توسعه آن میتواند باشد.
ایجاد فضاهای شهری بر اساس فعالیتهای جدید و تأکید بر توسعه فعالیتهای گردشگری و ایجاد جاذبههای بیشتر برای ماندگاری مسافران همراه با توسعه هستههای کار و فعالیت با هدف توسعه موزون شهر و پیوند کار و سکونت در تمام منطقه شهری و ایجاد یک نظام چند هستهای، انعکاس تجربهها و درسهای نظری و عملی است که از کلانشهرها و شهرهای جهان میتوان آموخت و به کار گرفت.
ایجاد و توسعه انواع مراکز اقامتی مدرن، فضاهای تفریحی و سرگرمی، فضاهای خرید بزرگ شهری، موزهها و مراکز فرهنگی و هنری بهویژه فرهنگ و هنر بومی با هدف توسعه گردشگری موجب بهرهمند شدن ساکنان شهر و گردشگران شهری از این خدمات خواهد بود نگارنده این مقاله در جمله پایانی این دیدگاه معتقد است تا زمانیکه همه دستگاهها با نگاه فرا حوزهای دست به دست هم نداده و در بخشهای مختلف مدیریت معقول و منطقی به انجام نرسد، ما نمیتوانیم روند توسعهای پایدار در صنعت توریسم متصور باشیم.
وجود جاذبههای طبیعی، تاریخی و فرهنگی، شهرها را به یکی از مقاصد مهم و پردرآمد گردشگری تبدیل کرده است. اگرچه شاید بهنظر برسد که مدیریت شهری وظیفه مستقیمی در زمینه توسعه گردشگری ندارد، اما ابزارهای توانمندی در اختیار دارد که بهکارگیری آنها برای توسعه گردشگری یک شهر ضروری است؛ توسعهای که اگر به صورت پایدار و متعادل محقق شود اشتغالزایی، افزایش درآمد و بهتبع آن افزایش کیفیت زندگی را برای شهروندان نیز به ارمغان خواهد آورد.
به باور کارشناسان، «فراهم کردن بسترهای توسعه پایدار گردشگری»، «ارائه تسهیلات در زمینه اقامت و اسکان گردشگر»، «حفاظت از بافتهای قدیمی و تاریخی با کنترل ساختوساز»، «بازاریابی و برندسازی گردشگری برای شهرها»، «تجهیز و مناسبسازی فضاهای گردشگری» و «ارائه تسهیلات در زمینه جابهجایی و حملونقل» از مهمترین وظایف مدیریت شهری برای توسعه گردشگری شهرها است. در همین حال، چندی پیش بود که محمد محبخدایی، معاون جدید گردشگری سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری نیز در تشریح برنامههای خود اجرای طرح «شهر گردشگر» را مهمترین آنها خواند که به موجب آن رویه مدیریت شهری، در راستای بهرهبرداری حداکثری از ظرفیتهای اقتصادی شهر، از رویکرد صرفا شهروندمحور به نگرش جامعه گردشگری داخلی و خارجی در جهت ایجاد درآمد پایدار شهری تغییر خواهد کرد.
نقش مدیریت شهری
کارشناسان و فعالان گردشگری، با توسعه توریسم در شهرها، پیامدهایی در عرصه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی بروز پیدا خواهد کرد که هرکدام آثار مثبت و منفی خودشان را دارند. برای ایجاد تعادل میان جنبههای مختلف توسعه گردشگری در یک شهر، بهگونهای که پیامدهای مثبت آن بیشتر از آثار منفی آن باشد، به برنامهریزی و اتخاذ سیاستهای مدیریتی منسجم نیاز است. هرچند مدیریت شهری در ایران که نهاد شورایاسلامی شهر و روستا و شهرداری مهمترین و مرتبطترین آنها با جامعه شهری است، از منظر قانونی وظیفه روشن و مستقیمی در رابطه با گردشگری ندارد، اما از ظرفیت و توانمندی بسیار بالایی در جهت توسعه پایدار گردشگری شهری برخوردار است. ایجاد و توسعه زیرساختهای لازم، ارائه تسهیلات در زمینه ایجاد مراکز اقامتی، ارائه تسهیلات در زمینه جابهجایی، حملونقل و حفاظت از بافتهای قدیمی و تاریخی با کنترل ساختوساز از جمله مواردی هستند که در حیطه وظایف مدیریت شهری قرار داشته و عملی کردن صحیح آنها میتواند تأثیری جدی در توسعه گردشگری شهری داشته باشد.
بازاریابی نقش مهمی در توجه گردشگران به یک شهر و توسعه گردشگری آن ایفا میکند. پژوهشهای صورتگرفته نشان میدهد از جمله قابلیتهای مدیریت شهری، اطلاعرسانی و تبلیغات مؤثر است. تبلیغ در رابطه با جاذبههای گردشگری شهر و ارائه تسهیلاتی همچون بروشورهای تبلیغاتی، ایجاد پایگاه اینترنتی و تبلیغات تلویزیونی و رادیویی، بدونشک افزایش توجه گردشگران را به جاذبههای گردشگری آن شهر در پی خواهد داشت. از دیگر اقدامات موثر مدیریت شهری، تجهیز و مناسبسازی فضاهای گردشگری است. بخشی از فضاهای تفریحی و فراغتی ایجاد شده از سوی شهرداریها، میتواند قابلیت استفاده برای گردشگران داشته باشد و در عین حال، کیفیت زندگی ساکنان را نیز افزایش دهد.
رسالت اصلی؛ بسترسازی
یک استاد دانشگاه با بیان اینکه درک ناقصی از مدیریت شهری در امر گردشگری در ایران وجود دارد، گفت: «توسعه گردشگری و تقویت گردشگری شهری یکی از وظایف ذاتی مدیریت شهری است. دورانی بود که مدیریت شهری نگاهی به مسأله گردشگری نداشت و توجه خود را تنها معطوف به مسائل داخلی شهر میکرد اما اکنون آن دوران گذشته و تحقق توسعه گردشگری شهر، از وظایف و اهداف اصلی مجموعه مدیریت شهری است که بیش از هرچیزی در زمینه بسترسازی نمود پیدا میکند.» تقی رهنمایی افزود: «شهر تنها یک سکونتگاه و محل خرید و فروش نیست، شهرها حافظه تاریخی بشریت هستند. بسیاری از رخدادهای تاریخی جهان در شهرها به وقوع پیوسته است. بشریت تمامی تراوشات فکری و هنری خود را در شهرها پیاده کرده و بنابراین از جنبههای معماری، شهرسازی، تاریخی و اجتماعی هر شهر یک میراثفرهنگی بوده که توانایی فعالسازی اقتصاد گردشگری خود را دارد.»
|
