|
به گزارش ایسنا، به انگیزه ایام سوگواری تاسوعا و عاشورا، بخشی از مشکلات تعزیه و گرفتاریهای فعالان این شاخه هنری را مرور میکنیم. اهل فن، تعزیه را ترکیبی از 3هنر ادبیات، موسیقی و نمایش میدانند که در بستر معماری تکیهها به یک هنر مستقل تبدیل شده است اما نکتهای که بخش بزرگی از تعزیهخوانان حرفهای به آن اشاره دارند، وجود برخی تحریفهاست که هم اصالت تعزیه را خدشهدار میکند و هم موجبات دوری نسل جوان را از این هنر فراهم میآورد. جالب اینجاست که به باور برخی پژوهشگران، تعزیه خود برای مقابله با برخی فرقهگراییها رشد و گسترش یافت و حال آنکه همین هنر، خود، گاهی قربانی تحریفها میشود.
خرافات، به تعزیه آسیب میزند
اسماعیل مجللی، مؤلف کتاب «شبیهنامه» و از تعزیهخوانان خطه لرستان پیشتر یادآوری کرده که یکی از مهمترین اهداف تعزیه، ترویج و تثبیت مذهب تشیع بود. در آن دوران (قاجاریه)، مذهب شیعه با چالشها و تهدیدهایی از جمله فعالیت فرقههای انحرافی و جریانهای مذهبی مخالف مواجه بود و تعزیه به عنوان ابزاری فرهنگی و هنری برای مقابله با این تهدیدها مورد استفاده قرار گرفت.
به گفته وی، تعزیه نقش مهمی به عنوان یک رسانه عمومی ایفا میکرد. در دورهای که رسانههای جمعی به معنای امروزی وجود نداشتند و سطح سواد عمومی پایین بود، تعزیه بهترین ابزار برای انتقال پیامها، ارزشها، رویدادها و حتی نقدهای اجتماعی به شمار میرفت. بسیاری از مسائل و دغدغههای جامعه آن روزگار را میتوان در متن نسخههای تعزیه مشاهده کرد.
هاشم فیاض به عنوان یکی از بزرگترین اسبابداران و جامهداران تعزیه به شمار میآمد و با گردآوری ۲۵۰ عنوان نسخه تعزیه و ملزومات و تکنیکهای اجرایی آنها، با روشهای اجرا و موسیقی تعزیه آشنایی داشت.
پس از درگذشت او لاله تقیان، پژوهشگر تعزیه بارها نسبت به حفظ میراث این تعزیهخوان بزرگ هشدار داد اما در نهایت، اقدامی جدی برای سر و سامان دادن به این گنجینه انجام نشد.اما به جز هاشم فیاض، چهرههای فرهنگی دیگری هم بودند که میراث ارزشمندی در اختیار داشتند و به دلیل نبود موزه یا دپارتمان تعزیه، وسایل آنان پس از درگذشتشان در معرض نابودی قرار گرفت.
جابر عناصری که بیشتر بهواسطه پژوهش در حوزه تعزیه شناخته میشد، نسخههای مختلفی از مجلسهای تعزیه را جمعآوری میکرد اما به گفته لاله تقیان، پس از درگذشتش مشخص نشد که آنها کجا نگهداری میشدند در حالیکه این نسخهها ارزش داشتند چون جزو میراث فرهنگی ما محسوب میشوند.
در حال حاضر هم مهدی دریایی، تعزیهخوان اهل اراک دیگر هنرمندی است که بیش از ۳ هزار قطعه و اداوات تعزیه، نسخه و البسه را در منزل پدری خود نگهداری میکند و حال آنکه حفظ و نگهداری این حجم از وسایل، نیازمند تجهیزاتی است که اشخاص حقیقی در اختیار ندارند و به همین سبب تعدادی از البسه در معرض بیدزدگی هستند. همه اینها موید این نکته است که بدون راهاندازی موزه تعزیه، نمیتوان وسایل و البسه این هنر را تا مدتی طولانی نگهداری کرد و اگر تدبیری برای این کار نداشته باشیم، در نهایت این میراث ارزشمند در خانههای تک تکهنرمندان تعزیه از بین خواهد رفت.
نداشتن جا و مکان ثابت
دیگر مشکلی که تعزیهخوانان بارها از آن گِله داشتهاند، نبود مکانی ثابت برای اجرای تعزیه است. همواره از بزرگان و فعالان تعزیه شنیدهایم که برخلاف تصور رایج، تعزیه تنها هنری ویژه ایام محرم و صفر نیست بلکه به تعداد روزهای سال، نسخههای تعزیه موجود است ولی دریغ از وجود مکانی که بتوان در سراسر سال از آن برای اجرای تعزیه استفاده کرد در حالیکه این هنر میتواند به عنوان جاذبه گردشگری هم مورد توجه گردشگران به ویژه گردشگران خارجی باشد.
به عنوان حسن ختام این گزارش مروری داریم بر سخنان ناصر تقوایی که با ساخت مستند«تمرین آخر، تعزیه حر دلاور» در ثبت جهانی تعزیه به نام ایران کمک کرد.
|
