|
■ اظهارات لاروف، نقش روسیه را در برجام کمرنگ کرد
سرانجام پوتین پس از اخطارهایی مبنی بر اینکه نباید اوکراین عضو ناتو شود، حمله خودش را به خاک این کشور در پنجم اسفندماه امسال آغاز کرد که با واکنشهای بسیاری در سطح بینالملل، بهخصوص غرب و آمریکا مواجه شد.
این حمله به دنبال آن صورت گرفت که اوکراین میخواست به عضویت ناتو درآید و پوتین درصدد بود با سرعت برقآسا اوکراین را تصرف کند و یک حکومت وابسته و همپیمان خودش را در آنجا مستقر کند، اما با مقاومت شدید اوکراینیها و حمایت گسترده اروپا و آمریکا از این کشور مواجه شد و با وجود گذشت 14روز هنوز هم به اهداف خودش دست نیافته و به نوعی اگر جنگ ادامه پیدا کند، به احتمال زیاد فرسایشی خواهد شد و اقتصاد روسیه نیز از آن تأثیرات زیادی خواهد پذیرفت.
در همین زمینه با سید جلال ساداتیان، کارشناس مسائل خاورمیانه و سفیر پیشین ایران در انگلستان گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه آن را میخوانید:
در مورد جنگ روسیه و اوکراین توضیح دهید و هدف از آغاز آن چه بود؟
زمانی که اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید، ابتدا کشورهای بلوک شرق از آن جدا شدند و پس از آن اتحاد جماهیر سوسیالیستی به 15 کشور تقسیم شد که شامل لتونی، لیتوانی، مولداوی، آذربایجان، ارمنستان، قزاقستان، اوکراین، قرقیزستان، گرجستان، بلاروس، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و روسیه میشد که این کشورها نیز توسط سازمان ملل به رسمیت شناخته شدند. پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای تقابل با شوروی شکل گرفته بود، در مقابل اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی که برخی از کشورهای شرق اروپا نیز جزو متحدان آن به شمار میرفت، پیمان ورشو تشکیل شد.
زمانی که فروپاشی اتحادیه جماهیر شوروی اتفاق افتاد، کشورهای عضو ناتو نیز تصمیمات جدیدی اتخاذ کردند که برخی از آنها معتقد بودند که کارکرد ناتو از بین رفته و دیگر لزومی ندارد که وجود داشته باشد و عدهای دیگر نیز مخالفت خود را با این نظر اعلام و بیان کردند که روسیه در آینده میتواند مشکلساز شود، بنابراین در ماهیت، هدف، کارکرد و ساختار ناتو تجدیدنظرهایی انجام دادند.
در ماهیت، بحرانهای بینالمللی و بنیادگرایی و تروریسم و مبارزه با تکثیر تسلیحات کشتارجمعی را جایگزین دستور کار سنتی ناتو یعنی مهار کمونیسم کردند و در کارکرد جدید ناتو اشاعه دموکراسی، حقوق بشر، توسعه بازار آزاد، تقویت مجامع زیستمحیطی، مبارزه با فقر و گرسنگی عنوان شد.
در ساختار هم پذیرش کشورهای بلوک شرق را در دستور کار قرار دادند و همچنین نسبت به عضویت کشورهای جدا شده از اتحاد جماهیر شوروی اقدام کردند، بنابراین علاوه بر لهستان، جمهوری چک، مجارستان، یوگسلاوی، بلغارستان و رومانی، به سراغ کشورهایی همچون مولداوی، لیتوانی و اسلوونی لتونی و... رفتند و این کارها را به عنوان نگاه به شرق انجام دادند. روسیه در ابتدا در مورد این فعالیتهای ناتو تردید داشت و آنها هم به نوعی فدراسیون تازه تأسیس شده روسیه را هم وارد بازی کردند و ساختاری را هم تشکیل دادند که روسیه هم در آن عضو شد، اما آنها در سال 2014 با تصمیمی مبنی بر اینکه گرجستان و اوکراین را نیز عضو ناتو کنند، سبب شد که روسیه اعتراض ملایمی بکند و پس از آن این اعتراضات شدیدتر شد؛ بهطوری که در همان سال به گرجستان حمله نظامی کرد و در اوستیا، به عنوان یکی از استانهای این کشور نیروی نظامیاش را مستقر کرد و پس از آنکه متوجه شد این حمله واکنش جدی در بر نداشته است، به شبه جزیره کریمه اوکراین در دریای سیاه حمله کرد و به بهانه حمایت از روستبارها، آنجا را ضمیمه خودش کرد. در آنجا هم با واکنش آنچنان شدیدی هم مواجه نشد و پس از آن به منطقه شرق اوکراین لشگرکشی کرد و نیروهایش را در منطقه دونباس پیاده کرد و مردم 2استان لوهانسک و دونتسک را تحریک کرد و طبق یک نظرسنجی که شکل گرفت، 80 درصد مردم آنجا با استقلال موافقت کردند؛ ولی چون دولت اوکراین مخالفت کرد و به همان وضع باقی مانده بود تا اینکه روسیه اخیراً به آنجا حمله کرد. پوتین هشدار داده بود که اوکراین و گرجستان نباید به عضویت ناتو دربیایند، ولی کشورهای ناتو موافقت نکردند و روسیه فکر میکرد که با استقرار ناتو در اوکراین، همان اتفاقی خواهد افتاد که در جمهوری چک و لهستان اتفاق افتاده بود؛ بهطوری که موشکهای اتمی ناتو در مرزهای این 2 کشور مستقر شد که با اعتراض روسیه روبهرو شد و به نوعی احساس کرد که توسط ناتو محاصره شده است.
بنابراین اخیراً پوتین احساس کرد که اگر به اوکراین نیز حمله کند، زلنیسکی فرار میکند و به سرعت این کشور را تصرف و حکومت دستنشانده خودش را در آنجا مستقر میکند، ولی این اتفاق روی نداد و با دفاع سرسخت مردم اوکراین مواجه شد که به نظر میآید روسیه در دام آمریکا و غرب افتاده است که در ابتدا گفتند در جنگ مداخله نمیکنیم، ولی پس از آن به حمایت تسلیحاتی و موشکی از اوکراین پرداختند و نیروهای داوطلب زیادی به کمک آن آمدند و تحریم گستردهای علیه روسیه شکل گرفت. بهطوری که اگر روسیه در حالحاضر از این وضعیت خارج شود، به حیثیت و آبرویش لطمه وارد میشود و اگر جنگ را ادامه دهد، تمام زیرساختهای اقتصادیاش لطمه خواهد خورد.
در حالحاضر پوتین اعلام کرده که اگر اوکراین کریمه را به عنوان بخشی از روسیه و استقلال لوهانسک و دونتسک را بپذیرد، آتشبس اعلام میکند، آیا به نظر شما این دستاورد خوبی برای روسیه به شمار میرود؟
پوتین اکنون اظهار علاقه کرده که با اوکراین مذاکره کند و اوکراین هم اعلام آمادگی کرده است؛ البته قبلاً هم مذاکراتی داشتند، ولی به نتیجه نرسید. بهترین شرایط برای روسیه این بود که اوکراین از عضویت ناتو دست بردارد و استقلالش پایدار بماند، اما این مورد قبول آمریکا نبود؛ چون اروپا داشت به سمت روسیه نزدیک میشد و بهطور انحصاری سوخت اروپا به ویژه گاز را تأمین میکرد، به دنبال این آمریکا به اروپا وعده داد که گاز تحت فشار (الانجی) را در اختیار آنها قرار میدهد تا دیگر از روسیه گاز وارد نکنند که اروپاییها نیز به این امر توجه زیادی نکردند که این خوشایند آمریکا نبود.
در همین زمینه روسیه با حملهای که شکل داد و باتوجه به تحریمها و محکومیتی که توسط سازمان ملل علیهش صادر شد، چه بخواهد جنگ را ادامه دهد و چه بخواهد آن را متوقف کند، دوسر باخت برای او محسوب میشود؛ ولی بازهم عقلانیت بر این است که او جنگ را تمام کند.
پوتین تا چه حدی میتواند در این جنگ به اهداف خودش دست پیدا کند؟
با توجه به اقدامات و دفاعی که در برابر حمله روسیه شکل گرفته، حتماً به اهداف خودش دست پیدا نخواهد کرد؛ بهطوری که جنگ فرسایشی میشود و هم حیثیت و وجهه او نیز از بین میرود. درواقع 145 کشور علیه روسیه جبهه گرفتند و 35 کشور هم از جمله ایران رأی ممتنع دادند و کشورهای دیگر مانند بلاروس و... به عنوان متحد روسیه اقدام مهمی انجام ندادند.
در مورد تأثیرات این جنگ بر خاورمیانه و عرصه بینالملل توضیحاتی ارائه بفرمایید؟
تأثیرات زیادی داشته که از جمله میتوان گفت انتظاراتی که اسرائیل از روسیه داشت، در این جنگ دچار مشکل شده و نمیداند که آیا از زلنیسکی که فردی یهودی است و اوکراینیها حمایت کند یا نه. اولیانوف نیز به عنوان نماینده روسیه در سازمان ملل و نقشی که در زمینه برجام برعهده داشت، با اظهارات لاوروف درباره مذاکرات وین، نقشش را از دست داده است. گرایشات عربستان به سمت روسیه نیز در این جنگ رنگ میبازد. یکی دیگر از جنبههای این جنگ، افزایش شدید قیمت بازار سوخت و نفت و گاز است که در اروپا نیز تأثیرگذار بوده است که البته پیامدهای دیگری بر اقتصاد منطقه و اروپا به دنبال خواهد داشت. نگاه کلان شرق و غرب هم برجستهتر خواهد شد.
به نظر شما آیا آمریکا و غرب میتوانند با تحریم روسیه، بازار جدیدی برای گاز اروپا پیدا کنند؟
ظاهراً آمریکا وعده داده که گاز (الانجی) را به اروپا بفرستد و به بازار انرژی آنجا کمک کند، ولی اروپا و به ویژه آلمان از این وعده به خاطر فاصله و موقعیت جغرافیایی، زیاد خوشبین نیستند. در ضمن اروپا نیز میخواست بخشی از بازار انرژیاش را از طریق ایران و قطر تأمین کند و اگر مذاکرات در دولت قبلی به نتیجه رسیده بود و تحریمهای ایران رفع شده بود، کشورمان نیز میتوانست از این بالا رفتن قیمت انرژی سود بیشتری کسب کرده و بخشی از انرژی بازار اروپا را تأمین کند.
به هر حال آمریکا و غرب به دنبال این هستند که انرژی را از جاهای دیگر تأمین کنند و آن را از انحصار روسیه خارج کنند.
در صورت ادامه پیشروی روسیه در اوکراین، احتمال مداخله نظامی غرب و آمریکا وجود دارد؟
بستگی به این دارد که روسیه تا کجا میخواهد پیشروی کند و اگر از سلاحهای خیلی مخرب استفاده کند و بخواهد اوکراین را به شکست قطعی بکشاند، بعید نیست که آنها نیز وارد جنگ شوند. اروپا هم گفته که سلاحها و موشکهای پیشرفته بیشتری را به اوکراین ارسال میکند.
آیا احتمال جنگ هستهای نیز وجود دارد؟
نه، این اوج دیوانگی است و احتمال ندارد این اتفاق بیفتد.
این تحریمها تا چه اندازه میتواند بر اقتصاد و سیاست روسیه تأثیرگذار باشد؟
درواقع این جنگ به خاطر این بوده که زیرساختهای اقتصادی روسیه را نابود کند و با همین ترفند روسیه را به دام کشاندند و پس از آن به حمایت و ارسال سلاح به اوکراین پرداختند. درواقع روسیه در سالهای گذشته زیرساختهای اقتصادی و نظامیاش را تقویت کرده بود و آمریکا در این جنگ میخواهد این زیرساختها از بین برود و دوباره نتواند قد علم کند و همین که روسیه جنگ را آغاز کرده، آمریکا و غرب به اهدافشان رسیدهاند.
به نظر شما شروط روسیه برای اعلام آتشبس قابل قبول است؟
درواقع روسیه پس از آنکه نتوانسته همه اوکراین را تصرف کند، به دنبال آن است که یک منطقه حائل را بین مرزهای خودش با اوکراین تشکیل دهد و روستبارها را در آنجا مستقر کند که شامل منطقه دونباس میشود و از حضور نیروهای ناتو در آنجا جلوگیری کند.
در پایان اگر نظر خاصی دارید، بیان کنید؟
امیدوارم که روسیه عقلانیت به خرج دهد و هر چه زودتر به این جنگ خاتمه دهد و ای کاش هم، افکار عمومی دنیا همچنان که علیه حملات روسیه موضع گرفتند، نسبت به بقیه موارد دیگر همانند جنگ یمن، سوریه و... واکنش نشان دهند و از کشتار هر چه بیشتر انسانهای بیگناه جلوگیری شود.
|
