|
ملایر - سحر یوسفی - خبرنگار همدانپیام: در ملایر، هر وجب خاک برای خود قصههایی دارد؛ قصههایی شیرین که با دستان پینهبسته باغبان و با تیغه بیلهای قدیمی روی زمین نوشته میشود و این آئین یا همان “اسپار” آئینی کهن برای زیر و رو کردن خاک باغها با بیل است که همانند نوازشی بر پشت زمین، خاک را از خواب زمستانی بیدار و ریشههای تاکها را به رقصی جاودانه دعوت میکند.
ملایر، نهتنها بهخاطر انگور بینظیرش، بلکه بهواسطه همین سنتهای اصیل باغداری به عنوان «شهر جهانی انگور» در یونسکو به ثبت رسیده است.
و این روزها در باغات شهر جهانی انگور جنب و جوشی دلنشین برقرار است برای قد علم کردن باغ و آماده شدن برای میهمانی لؤلؤهای طلایی.
با گذری از این شهر یا جادههای منتهی به این شهر، غیرممکن است دسته بیلهای بیرون زده از پنجره خودروها را ندید، صحنهای پرتکرار در ملایر که حکایت از عملیات باغ اسپار دارد.
اوایل بهار هنگامی که درخت مو از خواب زمستانی بیدار میشود و جوانهها آغاز به روییدن میکنند، باغهایی را که برای حفاظت از سرمازدگی پاییز و زمستان زیر خاک فرو بردهاند را از خاک بیرون میکشند البته به شرط اینکه هوا سرد و زمین گل نباشد.
و حالا برای نفس کشیدن راحتتر زمین، جذب بهتر آب و کود و مواد مغذی و از بین رفتن ریشههای گیاهان هرز، باغ اسپار آغاز میشود، عملیاتی که برای حیات باغ ضروری است.
اصلیترین وسیله برای انجام این کار بیلی مخصوص و باریک به نام بیل اسپرهدار است که در قسمت تیغه آن یک پایه چوبی یا آهنی به نام اسپر وجود دارد که به دلیل تیزی تیغه و ارتفاع بلند بیل؛ به محض انجام کار، بیل وارد سطح زمین میشود و در نتیجه عمق بیشتری را هدف قرار میدهد.
محمد روستایی باغدار روستای مهدویه ملایر چند و چون باغ اسپار را اینگونه بیان کرد: بهترین زمان باغ اسپار از ۱۵ فروردین تا اواخر اردیبهشت است که البته این زمان از روستایی به روستای دیگر متفاوت است و به بافت خاک آن منطقه بستگی دارد.
وی گفت: خاک باغ در هنگام اسپار نه باید گل باشد که به جیریرک مبتلا شود نه خیلی سفت باشد که به سختی بتوان در آن بیل زد.
روستایی افزود: زمان باغ اسپار البته به آب و هوای سال گذشته هم بستگی دارد، اگر به زبان محلی ملایر سال “کرپه” باشد یعنی هوا سرد بوده و مو گرمای کافی برای جوانه زدن را نداشته، زمان اسپار دیرتر فرا میرسد و اگر سال “هراشت” بوده یعنی گرم بوده و مو به سرعت جوانه زده، زودتر عملیات اسپار آغاز میشود.
وی با بیان اینکه برای اسپار هر جریب باغ ۵ کارگر نیاز است، گفت: کارگری که برای باغ اسپار به کار گرفته میشود باید در این کار تبحر داشته و از قدرت بدنی لازم برخوردار باشد تا بتواند بیل را در عمق خاک فرو برد که علفهای هرز خارج شود.
روستایی بیان کرد: در حال حاضر دستمزد یک کارگر باغ اسپار بدون وعده صبحانه و ناهار، یک میلیون و ۲۰۰ تومان و با صبحانه و ناهار، یک میلیون تومان است.
وی با اشاره به اینکه باغ اسپار، کاری سخت و طاقتفرسا است، گفت: با این هزینههای بالا در نهایت محصول کشمش را با قیمتی پایین از باغداران خریداری میکنند به نحوی که باغدار متضرر میشود و با این همه هزینه و سختی بسیاری از باغداران ملایری درصدد از ریشه کندن باغات و کاشتن محصولات دیگر هستند.
حاج رحیم یکی از باغداران قدیمی روستای علمدارعلیا از آئین باغاسپار در گذشته و تفاوت آن با باغ اسپار کنونی با بیانی شیرین و جذاب گفت: از زمانهای قدیم که کمبود آب وجود نداشت، درابتدا کرتهای باغ را آبیاری میکردند و اگر علف هرز باغ زیاد بود آن را میچیند، سپس حدود ۸، ۹ روز پس از آبیاری زمان اسپار باغ فرا میرسید.
وی بیان کرد: در اکثر روستاها باغدار از زمان آبیاری تا آماده شدن باغ برای بیلزدن، به کمک دیگر باغداران میرفت به اصطلاح محلی “آدم به آدم” میکرد تا زمان اسپار باغش دیگران به کمک او بیایند و در مجموع کسی برای این عملیات هزینهای پرداخت نمیکرد و با همکاری همدیگر باغهای همدیگر را بیل میزدند.
حاج رحیم با اشاره به اینکه از آنجایی که باغاسپار کاری قدرتی است و به انرژی زیادی نیاز دارد، افزود: خانمها، غذاها و میانوعدههای مقوی برای کارگرها آماده میکردند تا در حین کار کردن کم نیاورند.
وی گفت: صبحانه سرشیر میخوردیم و ساعت حدود ۱۰ صبح برایمان چاشت شامل؛ نیمرو، شیره، ماست، روشیر، باسلق، مغز گردو و بادام، سایه خشک، ترحلوا، پنیر و... میآوردند و پس از وعده ناهار حدود ساعت ۵ عصرانه سرو میشد و برای شام که اغلب آبگوشت بود به خانه شخصی که برای او باغ اسپار کرده بودیم دعوت میشدیم. این باغدار گفت: کشاورزی در گذشته در هر مرحلهای حال و هوای خاص خود را داشت و صمیمیت و صفا در آن موج میزد.
مدیر جهاد کشاورزی ملایر در این باره گفت : باغداران در اوایل بهار و پس از اتمام بارندگیهای بهاری عملیات خاکورزی که به باغ اسپار معروف است را آغاز میکنند .
علیرضا زنگنه بیان کرد: این عملیات به کنترل علفهای هرز ، جذب بهتر آب و توسعه ریشه باغات کمک میکند.
وی با بیان اینکه سطح زیر کشت باغات انگور ملایر ۱۲۸۶۱ هکتار است ، افزود : ۱۸۵۰۰ نفر باغدار در ملایر فعالیت میکنند و ملایر با تولید ۳۰۵ هزار تن محصول ، قطب تولید انگور و کشمش کشور است.
در پایان میتوان گفت، اسپار، آیینی است که خاک را با عشق زیرورو میکند و زندگی را به ریشههای انگور هدیه میدهد. ملایر، با این سنت دیرینه، ثابت کرده که کشاورزی پایدار تنها راه گفتگو با زمین است.
|
