|
اگر در شهر قدم بزنی و با دقت گوش کنی، صدای سرفههایشان را میشنوی. برخی شاید شدیدتر سرفه کنند و برخی دیگر به تازگی به سرفه افتادند. دیگر توانی برای مبارزه نمانده است، این را می شود از قامت خمیدهشان فهمید. صورتشان را با سیلی سرخ نگه داشتهاند اما درد بر تمام جانشان ریشه دوانده و نفسهایشان را به شماره انداخته است.
شاید برای حفظ سروقامتی، این میراث آبا و اجدادیشان تعصب دارند و میخواهند با چنگ و دندان آن را حفظ کنند اما باید گفت ریههای این شهر، سالهاست که حالشان خوب نیست.
از میدان آزادگان به سمت میدان انقلاب که راه بیفتی، چنارهایی را میبینی که چون سربازانی رو به آسمان به صف شدهاند. سایه چنارها آب خنکی است بر آسفالتهای پیادهراه و حاشیه خیابان در گرمای تابستان و برگهایشان سفرهای است که تن عریان و سرد آسفالت را در زمستان گرم میکند.
اما نزدیک که میشوی دیگر خبری از آن سرسبزی و قامت همچون سرو نیست، پیکرهایشان همه زخم خورده است. به نظر میرسد بزرگترها زخمهای عمیقتری دارند. برخی زخمها انگار تازه سر باز کردهاند بدون اینکه زخمهای قدیمیتر تیمار شده باشند. خزان این چنارها در تابستان رقم خورده است، برگها رنگی به رخ ندارند و ریشهها سر از خاک درآورند و ملتمسانه به آسمان نگاه میکنند.
گونه چنار یکی از گونههای بومی ایران است که به آن چنار خاوری نیز میگویند. نخستین گزارشهای کشت این گونه به دوره هخامنشیان بازمیگردد، این را عضو هیأت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه ملایر میگوید.
به گفته ایمان پژوهان، از درخت چنار با قامتی بلند و برگهایی بزرگ و تاجی شکل، به عنوان گونهای مقدس یاد میشود و به همین علت در اکثر امامزادهها و مناطق متبرک کشت میشود.
پژوهان خاطرنشان میکند: نمونه موفق کاشت درخت چنار را میتوان در خیابان ولیعصر تهران با ۲۴ هزار اصله مشاهده کرد که در دورههای مختلف کشت شدهاند.
او بااشهره به از بین رفتن یک سوم درختان چنار خیابان ولیعصر تهران ادامه میدهد: امروز تنها ۸۰۰۰ اصله درخت چنار در این خیابان باقی مانده است.
به گفته پژوهان، چنار در برابر کمآبی مقاوم است و دمای منفی ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد را هم تحمل میکند. چنار در بیشتر خاکها رشد کرده و ریشه آن گاهی تا عمق پنج متری خاک نفوذ میکند.
او بیان میکند: تا زمانیکه دخالت و تأثیر انسان بر رشد این گونه وجود نداشته باشد، میتواند بیش از ۱۰۰۰ سال عمر کند به طوریکه در حال حاضر درختان چناری با عمر ۱۲۰۰ سال در کشور داریم.
عامل کمبود آهن چنارها
پژوهان با اشاره به پژوهشی که در سال ۱۳۹۲ با عنوان «بررسی علل خشکیدگی و زوال درختان چنار» در مجله علوم باغبانی منتشر شده است، میگوید: نتایج این پژوهش نشان میدهد کمبود آهن به ویژه در فصل تابستان و کمبود روی عامل اصلی خشکی چنار است
به گفته پژوهان، ریختن مصالح ساختمانی، سموم و مواد شوینده در جویهای شهری سبب میشود که ریشه درخت توانایی جذب آهن مورد نیاز خود را نداشته باشد البته فشردگی و نفوذناپذیری خاک نیز این امر را تشدید میکند.
او قلیایی بودن خاک و وجود ترکیبات آهکی، کمبود مواد غذایی در اثر فشردگی خاک، تهویه نامناسب خاک و بالا بودن سطح بی کربنات خاک را از عوامل کاهش آهن خاک برمیشمرد.
گرم شدن کره زمین و تغییرات اقلیمی؛ عامل زوال درختان چنار
یه گزارش ایسنا،او گرم شدن تدریجی کره زمین و تغییرات اقلیمی شدید را از دیگر عوامل زوال درختان چنار میداند و اظهار میکند: نوسانات اقلیمی که به دنبال تغییر اقلیم ایجاد میشود بر سلامت گیاهان اثر گذاشته و در نتیجه به علت ضعیف شدن، در معرض آفتهایی از جمله کرم ریشه، پروانه مینوز و زنجرک چنار قرار میگیرند.
به گفته عضو هیأت علمی دانشگاه ملایر، علت زوال و خشکی درختان چنار چندوجهی است و یک عامل به تنهایی نمیتواند عامل اصلی این خشکی باشد بلکه عوامل مختلفی از جمله کمبود آهن، تغییرات اقلیم، آلودگی هوا و ترافیک بالای ماشینآلات میتواند مؤثر باشد.
پژوهان اظهار میکند: به نظرم تنها راه اصلاح خاک است چراکه عملکرد ریشه در اثر فشردگی و آلودگیهای محیطی خاک کاهش مییابد البته این اصلاح خاک در محیطهای شهری به علت وجود آسفالت و سنگفرشها سخت است.
در ادامه رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری ملایر در اینباره به خبرنگار ایسنا میگوید: ملایر با ۳۷۰ هکتار فضای سبز عمومی و ۲۲ مترمربع سرانه فضای سبز به ازای هر نفر، بالاترین میزان سرانه فضای سبز را در غرب کشور دارد.
خشک شدن پنج حلقه از چاههای آبیاری فضای سبز شهری
مهدی بهرامی با بیان اینکه برای آبیاری این میزان فضای سبز از ۱۱ حلقه چاه استفاده میشود، ادامه میدهد: در حال حاضر پنج حلقه از این چاهها خشک شده و دبی شش حلقه باقی مانده نیز به علت کاهش بارندگی و خشکسالی، طی سالهای اخیر کاهش یافته است.
بهرامی به پلاککوبی ۸۰ هزار اصله درخت در سطح شهر ملایر اشاره و مطرح میکند: ۷۰ درصد درختان ملایر یعنی حدود ۵۰ هزار اصله درخت، درختان چنار هستند.
او ادامه میدهد: چنار درختی آبدوست و سرمادوست است و قادر به تحمل گرمای زیاد نیست به همین علت در شهرهای جنوبی کشور که دما بالا و آفتاب سوزان است، معمولاً قادر به رشد نیست.
بیماری ۱۸ ساله درختان چنار ملایر
به گفته بهرامی، از سال ۸۳ درختان چنار ملایر مریض شدند و هر سال بیماری آنها تشدید میشود. افزایش دمای هوا و تغییر اقلیم و کاهش دفعات آبیاری سبب وارد شدن تنشهایی به درخت شده و با ضعیف شدن آن زمینه برای حمله آفات فراهم میشود.
او با تأکید بر اینکه درختان چنار شهرهایی از جمله تهران، شیراز و اصفهان نیز با چنین مشکلی مواجه هستند، میگوید: با وجود اقدامات بسیار، هنوز علت اصلی بیماری درختان چنار و راه درمان قطعی این درختان مشخص نشده است.
او از آبیاری به موقع و دو بار در هفته، کوددهی به درخت و شستشوی برگی این درختان به صورت مداوم و مرتب خبر میدهد و میگوید: سال ۸۴ به علت نشان دادن علائم کمبود آهن، به درختان چنار سطح شهر آهن تزریق شد.رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری ملایر میگوید: سال ۹۰ طی مکاتباتی با مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هستهای کرج، از کارشناسان این مرکز برای حضور در ملایر و بازدید از درختان چنار دعوت کردیم تا شاید بتوانند علت بیماری این درختان را تشخیص دهند اما متأسفانه با ما همکاری نکردند. کارشناسان کشاورزی دانشگاه بوعلیسینا هم نتوانستند راهحلی برای درمان بیماری این درختان ارائه دهند.
او با بیان اینکه برخی از درختان چنار در کوچهها و مقابل منازل مسکونی کاشته شدهاند، ادامه میدهد: این چنارها نسبت به چنارهای بلوارها و خیابانهای اصلی وضعیت مطلوبتری دارند و برخی از آنها کاملاً سبز هستند این در حالیست که درختان کوچههای فرعی توسط شهرداری آبیاری یا کوددهی نمیشود.
رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری ملایر مطرح میکند: در بلوار مدرس، حاج طوسی و کریمخانزند مابین هر دو درخت چنار، یک درخت زبان گنجشک کاشته شده است که سبز شدند و در حال حاضر ارتفاعی در حدود سه متر دارند.
تعدادی از درختان چنار قطع شدند
بهرامی با بیان اینکه از سال ۹۰ تاکنون مجبور به قطع تعدادی از درختان چنار سطح شهر شدیم، ادامه میدهد: هر ساله به جای درختانی که به علت نابودی آنها ناچار به قطع میشویم، حتماً درخت دیگری کاشته میشود و سالانه بیش از ۱۰ هزار درخت و درختچه بیشتر از نوع زبان گنجشک و افرا که به آب کمتری نیاز دارند و نسبت به بیماری و آفتها مقاومتر هستند، کاشته یا جایگزین میشوند.
او با اشاره به درختان چنار پارک سیفیه ملایر میگوید: امسال درختان چنار پارک سیفیه ملایر که برخی بین ۷۰ تا ۸۰ سال دارند، به علت کندن سنگ فرشهای اطراف آنها، اضافه کردن خاک کود و تشدید آبیاری نسبت به سالهای قبل اوضاع بهتری پیدا کردند.
تنش آبی یکی از علل خزان زودرس چنارها
کارشناس فضای سبز سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری ملایر نیز در گفتوگو با ایسنا معتقد است که تنش آبی در اثر کاهش سطح آبهای زیرزمینی، آبیاری نامنظم و ایجاد اختلال تغذیهای یکی از عوامل خزان زودرس و مرگ و میر درختان چنار است. به گفته عاطفه اسدالهی، مطالعات انجام شده، بررسی مقالات و مشاهدات میدانی از مناطق مختلف نشان میدهد که گرم شدن اقلیم در سالهای اخیر و گرمای شبانه در فصل تابستان باعث بروز مشکلاتی از جمله سفت شدن خاک، کاهش نفوذپذیری ریشه، مکش شدید برگها و عدم تأمین آب توسط ریشه، عدم امکان جبران کمبود آب در طول شب و برهم خوردن تعادل یونی و اسمزی میشود که منجر به بروز کمبودهای دیگر از جمله کمبود آهن خواهد شد.
|
