|
گاهی یک صندوق چوبی قدیمی بخشی از تاریخ، هنر و فرهنگ یک شهر را در خود حفظ کرده است و اینبار ۵۴ جلد قرآن خطی متعلق به اواخر دوره قاجار، پس از سالها نگهداری، در یک صندوقچه قدیمی به مدیریت اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور سپرده شده تا در شرایط استاندارد حفاظت شود و در دسترس پژوهشگران قرار گیرد.
این مجموعه که هر جلد آن یک حزب از قرآن کریم را شامل میشود، نه تنها از منظر خوشنویسی و هنر کتابآرایی ارزشمند است، بلکه به واسطه وقفنامههای ثبت شده در آن بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگ وقف در همدان را نیز روایت میکند.
به گزارش فارس، مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور، ارزش این مجموعه را فراتر از یک نسخه خطی دانست و گفت: این آثار از قرآنهای حزبی کتابت شده در اواخر دوره قاجار هستند که با خط نسخ مُعرب و در ۱۱ سطر در هر صفحه نوشته شدهاند و هر مجلد، یک حزب از قرآن کریم را دربرمیگیرد.
عاطفه زارعی با اشاره به ویژگیهای هنری این نسخهها افزود: سرلوحهای تذهیب شده، جدولکشی پیرامون متن، کمنداندازی، نشانهای زرین ختم آیات، علائم تجویدی به رنگ سرخ و جلدهای تیماج عنابی، از شاخصترین آرایههای این مجموعه است که هنر کتابآرایی دوره قاجار را به نمایش میگذارد.
به گفته وی، در پایان هر حزب نیز انجامهای به خط رقاع ثبت شده که اطلاعات ارزشمندی درباره زمان و شیوه کتابت نسخهها در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
این نسخههای نفیس را «محمدحسین ابن محمدبدیع علوی همدانی» مشهور به «قاری همدانی» در سالهای ۱۳۲۶ و ۱۳۲۷ هجری قمری کتابت کرده؛ آثاری که امروز از نمونههای شاخص خوشنویسی و کتابآرایی مذهبی همدان در اواخر دوره قاجار به شمار میروند.
اما اهمیت این مجموعه تنها به هنر کتابت آن محدود نمیشود؛ در برگ آغازین همه مجلدات، وقفنامهای یکسان دیده میشود که نشان میدهد «مشهدی سمیع بن حاجی اسدالله» به وصایت از برادر مرحومش «حاجی اسماعیل»، این مجموعه را در سال ۱۳۲۷ هجری قمری بر عموم مؤمنان و مسلمانان شهر همدان وقف کرده است.
سندی که علاوه بر روشن کردن مسیر مالکیت نسخهها، تصویری از سنت وقف و فرهنگ نیکوکاری در همدان بیش از یک قرن پیش ارائه میدهد. مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور همچنین از اهدای این مجموعه توسط کانونهای فرهنگی و هنری مساجد استان همدان خبر داد و گفت: تمامی ۵۴ جلد در یک صندوق چوبی قدیمی نگهداری میشود؛ صندوقی که خود بخشی از اصالت و هویت تاریخی این مجموعه را حفظ کرده است. به گفته زارعی اکنون فهرستنویسی تخصصی نسخهها در مراحل پایانی قرار دارد و اطلاعات کتابشناختی و نسخهشناختی آنها از طریق سامانه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است. اهدای این مجموعه، تنها انتقال چند نسخه خطی به یک مرکز اسنادی نیست؛ بلکه گامی در مسیر حفظ میراث مکتوب همدان است. میراثی که از دل هنر، وقف و باورهای دینی مردم این سرزمین برخاسته و اکنون با نگهداری تخصصی، فرصت تازهای برای مطالعه، پژوهش و معرفی به نسلهای آینده پیدا کرده است.
|
