|
دانشبنیانها غولهای کوچک اقتصادی امروزهستند که نقش مهمی در توسعه و پیشرفت بسیاری از کشورها ایفا میکنند، از کجا آمدهاند و چگونه بال و پر گرفتند؟ برای پاسخ به این پرسش باید در مرحله نخست به ریشههای شکلگیری این نوع کسبوکارها پرداخت.
ریشههای دانشبنیانها
در قدم نخست باید ریشه این موضوع مورد بررسی واقع شود. شاید اصلیترین ریشه این موضوع را در انقلاب صنعتی جستوجو کرد. با مکانیزه شدن صنایع و ورود فناوری به تولید اهمیت دانش و نوآوری در فرایند تولید بیش از پیش نمایان شد و صنعتگران را به فکر تحولات اساسی در حوزه شرکتها و سازمانهای بزرگ کرد.
ریشههای بعدی شکلگیری دانش بنیانها به جنگ جهانی دوم برمیگردد. با تصعید درگیری بین کشورها و رقابت بر روی پیروزی با کمترین تلفات و بیشترین بازدهی نیاز به فناوریهای جدید برای تسلیحات و تجهیزات نظامی بیش از بیش احساس شد و سبب شد تا کشورهای مختلف به اهمیت سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه پی ببرند.
ریشه بعدی شکلگیری دانش بنیانها از ناحیهای در آمریکا به نام سیلیکون ولی است. سیلیکون ولی یک منطقه در کالیفرنیا است که به عنوان قلب صنعت فناوری و نوآوری شناخته میشود. این منطقه در شبه جزیره سان فرانسیسکو واقع شده است و شهرهای معروفی مانند سان خوزه، پالو آلتو، مونتن ویو و مونتری و پارک در آن قرار دارند. شکلگیری سیلیکون ولی در دهههای 1950 و 1960، با تمرکز بر فناوریهای نوین سبب ایجاد شرکتهایی مانند اینتل و اپل شد و با گسترش این خبر این منطقه تبدیل به الگویی برای سایر کشورها شد تا به سمت اقتصاد دانشبنیان حرکت کنند.
چرا دانش بنیانها؟
شرکتهای دانشبنیان به عنوان موتور محرک رشد اقتصادی و توسعه پایدار در هر کشوری شناخته میشوند این شرکتها با تبدیل دانش و ایدههای نوآورانه به محصولات و خدمات باارزش افزوده، سبب ایجاد اشتغال و افزایش درآمد ملی میشود. همچنین شرکتهای دانش بنیان کمک شایانی به بهبود و بالا بردن کیفیت زندگی مردم میکنند. از همه مهمتراین شرکتها با اولویت قراردادن بر روی تحقیق و توسعه به نوآوری و ارتقای فناوری کمک میکنند و با این روش کشور را در عرصه رقابت جهانی توانمندتر میسازند. نقش به سزای دانش بنیانها در حوزه اکوسیستم نوآوری برای تقویت کارآفرینی واقتصاد رو به رشد از کسی پوشید نیست و این مهم را با ایجاد شبکههای دانش و فناوری اداره میکنند.
نقش دانشبنیانها در اقتصاد مقاومتی
دانشبنیانها به عنوان یکی از مهمترین عوامل تقویت اقتصاد مقاومتی در چند سال گذشته شناخته اند، زیرا که با کاهش وابستگی به نفت، وابستگی اقتصاد کشور هم به منابع طبیعی کاهش یافته و اقتصاد متنوعتر میشود. در سالهای اخیر با افزایش صادرات غیرنفتی شرکتهای دانش بنیان توانستند درآمد ارزی کشور را افزایش دهند.
این شرکتها با ایجاد اشتغال در حوزههای تخصصی به کاهش نرخ بیکاری و افزایش درآمد خانوارها کمک میکنند. شاید افزایش بهرهوری با استفاده از فناوریهای نوین و روشهای مدیریت مدرن را جزو بهترین ویژگیهای دانش بنیانها ثبت کرد که در اقتصاد مقاومتی نقش بسزایی داشتهاند و توانستهاند به افزایش بهرهوری در صنایع مختلف کمک کنند.
همچنین تابآوری به عنوان یک مفهوم مهم در ادبیات مدیریت بحران پدید آمد است و به معنای توانایی و ظرفیت سازمان در مواجه و مقابله با چالشها و توانایی بازگشت به شرایط عادی کسب وکاراست با این تعریف می توان گفت در چند سال گذشته شرکتها دانش بنیان با توجه به شرایط جامعه تاب وتوان حرکت و ادامه دادن را داشتهاند و با تقویت بخش تولید و افزایش توان رقابتپذیری اقتصاد کشور را در برابر شوکهای خارجی و داخلی مقاومتر کردند و در آخر میتوان گفت دانشبنیانها با تمرکز بر تحقیق و توسعه به پیشرفت فناوری و توسعه محصولات و خدمات جدید کمک میکنند که این امر میتواند به بهبود کیفیت زندگی مردم و حل چالشهای اجتماعی منجر شود.
چالشهای پیشروی دانش بنیانها در ایران
همانطور که در بالا ذکر شد شرکتهای دانش بنیان در حل چالشهای جامعه پیشقدم هستند اما خود آنها درگیر برخی چالشهای کلانتر در کشور هستند که گاهی روند رو به رشد آنها را با چالش روبهرو میکند.
شرکتهای دانشبنیان در ایران با وجود ظرفیتهای بسیار، با موانع متعددی روبهرو هستند که با رسیدگی مسئولان مربوطه این مشکلات به پایین حد خود خواهد رسید. مانند دسترسی محدود به منابع مالی که گریبانگیر بسیاری از دانشبنیانها شده است. با توجه به نوآوری و جدید بودن بسیاری از محصولات دانش بنیانها، کمبود نیروی انسانی متخصص و ماهر در برخی از حوزههای تخصصی، رشد و توسعه دانشبنیانها را با کندی مواجه میکند. همچنین شرکتهای دانش بنیانی که در زمره استارت آپها و یا کسب وکار کوچک و متوسط دستهبندی میشوند با مشکلات زیرساختی مانند نبود آزمایشگاهها، مراکز تحقیقاتی مجهز و یا مشکلات حملونقل روی روبهرو هستند.
نکته بعدی که میتوان به آن اشاره کرد پیچیدگی قوانین و مقررات و گاهی اوقات نبود قوانین و مقررات مناسب و بهروز در حوزه دانش بنیانها است از جمله قوانین که میتوان نام برد پیچیده مرتبط با تأسیس و فعالیت شرکتهای دانشبنیان است که روند توسعه این شرکتها را طولانی و پر هزینه کرده است.
نکته اخر این است که متأسفانه در برخی موارد فرهنگ حمایت از تولیدات داخلی به اندازه کافی جا نیفتاده است و این موضوع میتواند بر فروش محصولات دانشبنیان ایرانی تأثیر منفی بگذارد. و یا بسباری از محصولاتی که با ارزش افزوده بالا در داخل تولید شده برای مصرف سایر کشورها صادر گردد. این نکته جای بسی تأمل است که با درایت و خرید افراد جامعه این چالش را برای شرکتهای دانش بنیان به فرصت تبدیل کنند.
|
