|
■ آیا تغییر نظام ریاستی به پارلمانی در شرایط کنونی برای مردم نون و آب میشود؟
■ برخی در مجلس تنها راه خروج از بحران را قطع ید حزب رقیب از قدرت میدانند
چند روز پیش و پس از حواشی ایجادشده حول محور طرح اصلاح قانون انتخابات ریاستجمهوری توسط مجلس یازدهم که موج جدیدی از انتقادها نسبت به تقابل گزاف مجلس با دولت را بههمراه داشت، نایب رئیس مجلس شورای اسلامی پیشنهاد تقابلی جدید را در رسانهها مطرح کرد.
سیدامیرحسین قاضیزاده در مصاحبه خود گفته بود : لازم است که در کشور مدتی طولانی نظام پارلمانی حاکم شود. نظام ما یک نظام ریاستی است، باید برای برای پاسخگو کردن مسئولان با توجه به توزیع اختیارات در کشور فکری جدی کرد که نیازمند برنامههای بنیادیتر است.
وی در توضیح دلیل اینکه چرا مجلس نمیتواند بر نهاد ریاستجمهوری نظارت لازم داشته باشد، اظهار کرده بود: رئیس جمهور نیز یک فرد برخاسته از آرای مردم است و نمیتوان بهراحتی به سراغش رفت؛ زیرا یک نماد سیاسی است، وقت آن است که گفتوگو برای پاسخگوسازی کابینه انجام شود.
نایب رئیس مجلس در توجیه این پیشنهاد گفته بود: پس از جنگ جهانی دوم یک حزب 50 سال بر ژاپن حکومت کرد اما میانگین عمر کابینههایش کمتر از 2 سال بود. با شرایط کنونی اگر سراغ هرکسی برویم بحران سیاسی ایجاد میشود.
جالبترین قسمت سخنان قاضیزاده و برخی دیگر از نمایندگان که در این روزها مصرانه پیگیر آن هستند، انتقاد از این مسأله است که مجلس در استیضاح کابینه و رئیس دولت دوازدهم با مشکل روبهرو شده است.
گام بعدی مجلس علیه دولت
نمایندگان مجلس یازدهم پس از آغاز به کار این مجلس نوک پیکان حملات خود را به سمت کابینه حسن روحانی گرفتند. با همراهی تعداد کثیری از نمایندگان مجلس، طرح پرسش از وزرا تبدیل به درخواست استیضاح آنان شد.
اما این روند به همینجا ختم نشد و در جلسه پرسش از محمدجواد ظریف رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان در صحن علنی مجلس، آتش خشم نمایندگان، جلسه را به سمت توهین و شعار علیه وزیر و درخواست استیضاح ریاستجمهوری کشاند.
در پی این جلسه، مقام معظم رهبری در جلسهای با نمایندگان مجلس، توهین به وزیر امور خارجه را حرام شرعی اعلام کردند و استیضاح دولت را در شرایط کنونی بهصلاح ندیدند.
بسیاری از نمایندگان مجلس پس از سخنان رهبری، استیضاح رئیسجمهوری را منتفی دانستند. با اینحال همچنان گروهی از نمایندگان مجلس از موضع خود کوتاه نیامده و روشهای دیگری را برای تقابل با دولت امتحان میکنند.
یکی از عجیبترین اقدامات ایندسته از نمایندگان، نامهای که به سران 3 قوه نوشته بودند، است. این نمایندگان که بیشتر از طیف پایداری و یا نزدیک به آنها بودند، در این نامه درخواست استیضاح یکی از وزرا را از رؤسای 3 قوه خواستار شدند. آنان در این نامه نیز با وجود تذکرات رهبر معظم انقلاب، وزیر نفت را متهم به اجبار کشور به تعامل با غرب، کردند.
البته ذکر این مسأله خالی از لطف نیست که دولت روحانی درصورت استیضاح یکی دیگر از وزرای آن (بهدلیل استیضاح و یا کنارهگیری نیمی از وزرای این دولت) باید از مجلس دوباره رأی اعتماد بگیرد.
با بیجواب ماندن درخواست نمایندگان نگارنده نامه به رؤسای 3 قوه، برخی نمایندگان مجلس به فکر کوتاه کردن دست رقیب سنتی خود از رسیدن به جایگاه ریاستجمهوری افتادهاند.
با اینحال میتوان گفت که مجلس یازدهم شورای اسلامی با کمک اعضای شورای نگهبان با ارائه طرحهایی برای اصلاح قانون انتخابات نهتنها از اختیارات رئیسجمهور آینده میکاهند، از ثبتنام عدهای نیز جلوگیری خواهند کرد. این درحالی است که در برخی طرحهای مشابه ایندسته از نمایندگان حتی جایگاه فعلی مجلس را نیز تضعیف خواهند کرد.
طرح مذکور مجلس یازدهم با انتقادات فراوانی روبهرو است، زیرا مجلس و دولت اصلیترین ارکان نظام مردمسالار و معنای جمهوریت در کشور هستند و تضعیف این 2 قوه، سبب ایجاد فاصله میان مردم و بدنه اصلی دولت و بطن نظام خواهد شد.
با اینحال در میان حیرت فعالان عرصه سیاسی و احزاب از طرحهای اخیر مجلس شورای اسلامی، قاضیزاده از پیشنهاد تأملبرانگیزی سخن گفت.
نظام پارلمانی یا ریاستی؟
نظام پارلمانی یکی از بهترین نظامهای مردمسالار در دنیا بوده است. نظام پارلمانی با حرکت در بین نظامهای دیکتاتوری و تکجانبه از یکسو و از سویی دیگر کشورهای لیبرالیسم و دموکراسی افراطی، قرار دارد.
ارسطو(فیلسوف دوران یونان باستان) در توصیف نظامهای حکومتی، لیبرالیسم را فسادزا دانسته و در تعریف آن میگوید که در این نظامها اکثریت عوام بر اقلیت نخبه برتری مییابند و از این رو به نظامهای مشورتی همانند اولیگارشیسم اعتقاد داشت.
در نظامهای سیاسی کنونی عرصه بینالملل، شاهد آن هستیم که کشورهای پیش رفته در این عرصه، از انتخابات با رأی مستقیم مردم استفاده نمیکنند. از این رو شاهد آن هستیم که نظام پارلمانی در نظامهای پادشاهی اروپا برقرا ر بوده، و از سوی دیگر کشورهایی که از مناسباتی همچون پادشاه و یا ملکه برخوردار نیستند همچون ایالات متحده آمریکا، رئیسجمهور توسط رأی مستقیم مردم انتخاب نمیشوند.
با توجه به نظامهای مردمسالار، درمییابیم که از رئیس دولت تا بطن جامعه و شهروندان، ارگانها و سازمانهایی وجود دارند که همانند پله، راه اعمال قدرت مردم بر دولت و حتی ورود افراد به بدنه دولت را هموار میکند.
بهطور مثال در برخی کشورها که پست نخستوزیری وجود دارد، مردم با تأمین منافع احزاب و حمایت از آنان میتوانند بر نمایندگان منتخب خود در مجلس نظارت داشته باشند. در این میان نمایندگانی که با حمایت احزاب به قدرت رسیدهاند خود را پاسخگو در برابر حزب متبوعشان میداند. در مرحله آخر نخستوزیری که بهدست پارلمان انتخاب میشود را میتوان حاصل تفکرات احزابی که وابسته به مردم هستند، دانست.
از سوی دیگر در کشورهایی که رئیسجمهور همچون ایالات متحده در رأس امور اجرایی قرار دارد، شاهد این هستیم که رئیسجمهور توسط نمایندگان الکترال انتخاب میشوند و نه رأی مستقیم مردمی.
چرا نه به نظام پارلمانی در کشور؟
همانطور که در بالا توضیح داده شد، یکی از کانالهای اصلی ارتباط میان مردم و نظام حاکم، احزاب هستند. با اینحال قدرت و نفوذ احزاب در نظامهای پارلمانی نسبت به نظامهایی که رئیسجمهور بهصورت مجزا و بدون دخالت پارلمان انتخاب میشود، بیشتر است.
این مسأله بر کسی پوشیده نیست که احزاب به شکل اصولی و قوی در کشورمان وجود ندارد، زیرا تأمین منافع احزاب توسط مردم صورت نگرفته و از این رو احزاب در کشور عملاً وابسته و پاسخگو به مردم نیستند.
همین جایگاه ضعیف احزاب در کشور موجب شده است که نمایندگان و کاندیداهای برخواسته از دل این احزاب نیز، خود را وابسته و پاسخگو به حزب متبوعشان ندانند.
از این رو با توجه به اینکه احزاب قوی در کشور وجود ندارد و حتی در شرایط فعلی کشور طیفی از این احزاب نیز از جایگاه قدرت دور مانده است، حرکت به سمت نظامهای حزبمحور، حرکتی قصار خواهد بود.
از سوی دیگر اگر هم در این میان برنامهریزی و طرحهایی برای احیای احزاب ارائه شود، به نیت ایندسته از نمایندگان مجلس یازدهم که از هر راه و امکاناتی برای از دور خارج کردن رقیب سنتی خود در طول این چند ماه دریغ نکردهاند، نمیتوان اعتماد کرد.
مجلس یازدهم که تمامی مشکل خود را با دولت بر سر مشکلات معیشتی مردم اعلام میکند، پس از گذشت چند ماه از آغاز بهکار، همچنان شاهد طرح قابل قبولی برای رفع مشکلات معیشتی مردم شاهد نیستیم.
امیدواریم برخی نمایندگان مجلس یازدهم که امیدهای زیادی نیز به این مجلس بسته شده است، به سمت شفاف عملکردن حرکت کرده و از جنگها و تسویهحسابهای جناحی خودداری کند. عدهای از نمایندگان مجلس یازدهم همچنان با هیاهو، عامل تمامی مشکلات کنونی کشور را اصلاحطلبان دانسته و حذف آنان را راهحل خروج از بحران میدانند.
اکنون که تحریمهای بیرحمانه ایالات متحده آمریکا، کشور در شرایط اقتصادی نامناسبی به سر میبرد و معیشت مردم تحتشعاع قرار گرفته است، باید مسئولان بیش از هر انتقاد و تحولی، به فکر ارائه طرحها و پیشنهادهای گرهگشا باشند که تأثیر مثبت ملموسی بر زندگی و اقتصاد کشور داشته باشد.
|
