|
6مین نشست یونسکو در هند برای پرونده همدان تشکیل میشود
داستان جهانی شدن همدان با یکی بود و یکی نبود پرونده «منظر فرهنگی و تاریخی از هگمتانه تا همدان» آغاز شد . این داستان در حالی ادامه پیدا کرد که موانع پیشروی برای پیشرفت موفقیتآمیز پرونده آن را به مثنوی هفتاد من کاغذی تغییر شکل داد با عنوان «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان».
تکمیل این پرونده سبب تشکیل جلسات متعدد با مسئولان استانی و شهری و مدیران متعدد و رسانه ها در سال گذشته شد . پس از آن پرونده به موضع بررسی وارد شد و به این منظور شهریور 1402نماینده یونسکو راهی همدان شد این نماینده وجب بهوجب مسیر پرونده در همدان را دید و توضیحات را از مدیران و کارشناسان استانی و کشوری گرفت وبهمن ماه پرونده به یونسکو تحویل داده شد.
این پرونده ابتدا شامل تپه هگمتانه، بازار و بافت تاریخی است که برای ثبت جهانی آمادهسازی شده بود. منظر تاریخی هگمتانه در شهر همدان مسیر «آرامگاه بوعلی تا آرامگاه باباطاهر» را شامل می شود.
وسعت «منظر فرهنگی و تاریخی از هگمتانه تا همدان» در پرونده اولیه بررسی شده و ارسالی به یونسکو حدود ۱۰۰ هکتار درنظر گرفته شد که شامل تپه هگمتانه، بازار، بافت و ۱۴۰ اثر تاریخی بود.
اما وقتی پرونده به «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» تغییر عنوان داد محتوی و مساحت آن تغییر و کمتر شد تا اینکه حالا خبرها حاکی از آن است که پرونده ابتدایی به هسته اصلی یعنی همان هگمتانه تغییر کرده است .
کمیته میراث جهانی در هند برگزار است
کمیته میراث جهانی یونسکو برگزاری 46مین نشست خود را از ۲۱ تا ۳۱ جولای ۲۰۲۴ (۳۱ تیر تا ۱۰ مرداد ۱۴۰۳) در دهلی نو (هند) آغاز کرد . در این اجلاس قرار است ۲۷مکان پیشنهادشده برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو و وضعیت حفاظت از ۱۲۴ مکان که درگذشته در فهرست میراث جهانی و همچنین در فهرست میراث جهانی در خطر ثبت شدهاند، بررسی شود.
نماینده ایران در این نشست قرار بود پرونده «ثبت جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی شهر همدان» باشد که حالا با اعمال نظرات ایکوموس تغییر عنوانی را به احتمال به سمت « هگمتانه» خواهد برد حالا در روزهای اخیر بازتاب این خبر نبض تحلیلها را به شماره انداخته است و ایران و همدان را از این منظر به سوی نگرانی برده است .
به نظر میرسد یکی از ایرادات ایکوموس به پرونده ثبت جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی همدان، انسجام موضوع 2بخش هگمتانه و بافت شهری و همچنین وضعیت فعلی بافت تاریخی همدان بوده است. همچنین بهمانند بیشتر پروندههای ثبت جهانی ایران، موضوع مدیریت وحفاظت این محوطه یکی دیگر از نگرانیهای ایکوموس درباره این پرونده است.
ایکوموس (شورای جهانی بناها و محوطههای تاریخی) در گزارش نهایی خود به کمیته میراث جهانی یونسکو خواستار بازگشت و تغییر اساسی در پرونده ثبت جهانی هگمتانه و مرکز تاریخی شهر همدان شده است. نظرات کارشناسی ایکوموس بهعنوان یک مرجع تخصصی است و در کمیته میراث جهانی، پیرامون این نظرات بحث و گفتوگو میشود اما ۲۱عضو کمیته میراث جهانی در نهایت بهطور مستقل تصمیمگیری خواهند کرد.
یونسکو مدارک را در اختیار گذاشت
46مین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو از ۳۱ تیرماه در دهلی هند آغاز به کار کرده است و ایران امسال پرونده محوطه باستانی هگمتانه و مرکز تاریخی شهر همدان را برای ثبت جهانی به این اجلاس خواهد برد.
در آستانه برگزاری کمیته، سایت یونسکو مدارک و مستندات مربوط به پروندههای امسال را در دسترس عموم قرار داد. بررسی این پروندهها نشان میدهد که شورای جهانی محوطهها و بناهای تاریخی (ایکوموس) به کمیته میراث جهانی یونسکو پیشنهاد کرده است که پرونده هگمتانه و مرکز تاریخی شهر همدان «دیفر» شود.
دیفرشدن پرونده به این معنا است که پرونده باید برای بازنویسی یا تغییرات اساسی برگشت بخورد؛ هرچند سهمیه آن حفظ خواهد شد. در این صورت پرونده پس از اصلاحات و با سهمیه خود میتواند دوباره به کمیته میراث جهانی یونسکو برگردد.
کمیته میراث جهانی یونسکو از سال گذشته تصمیم گرفته است که سهمیه پروندههای دیفر شده را حفظ کند.
وزارت میراث فرهنگی در واکنش به پیشنهاد دیفر شدن پرونده برای اصلاح آن، از بازیابی و اصلاح پرونده خبر داده است. همچنین این وزارتخانه در اقدام قابل تأملی «مرکز تاریخی همدان» را که قرار بود بههمراه هگمتانه ثبت جهانی شود، از این پرونده حذف کرده است تا بخشی از ایرادات آن برطرف شود.
پرونده با تغییراتی روبهرو شد
مدیرکل ثبت و حریم آثار و حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی، در این زمینه گفت: پرونده اولیه ثبت جهانی «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» که در گذشته تهیه شده بود، در فرایند بررسی کمیته میراث جهانی با ملاحظات محتوایی روبهرو شد؛ پس از آن در معاونت میراث فرهنگی، کمیتهای برای بررسی و ارائه راهکار با مشارکت متخصصان مرتبط و تهیهکنندگان پرونده اولیه تشکیل شد. در این کمیته پرونده با تغییراتی روبهرو شد و پرونده جدید در دستور کار اجلاس آتی ثبت جهانی قرار گرفته است.
علیرضا ایزدی افزود: در نهایت با تدبیر انجام گرفته و با توجه به گستردگی موضوع اولیه پرونده که هم محوطه هگمتانه و هم محدوده تاریخی شهر همدان را در بر میگرفت، با در نظر گرفتن ملاحظاتی که مرکز میراث جهانی در خصوص پیوند محتوایی موضوعات مندرج در پرونده داشت، خوشبختانه با اعمال تغییرات کارشناسی با محدود شدن موضوع ثبت جهانی به هگمتانه، تغییرات پرونده در معاونت میراث فرهنگی انجام و موضوع دوباره در دستور کار مرکز میراث جهانی برای بررسی ثبت در سال جاری قرار گرفت.
با توجه این اظهارات حالا بافت تاریخی مرکزی شهر همدان که اهمیت بسیاری هم دارد، شانس جهانی شدن را از دست خواهد داد.
سرنوشت پرونده چه میشود؟
ایکوموس بهعنوان نهاد همکار با کمیته میراث جهانی یونسکو تنها پیشنهادهای خود را بهعنوان ارزیاب ارائه میدهد. هرچند این پیشنهادها و نظرات تخصصی برای کمیته ارزش زیادی دارد و سال گذشته نیز مخالفت ایکوموس با پرونده ثبت جهانی ماسوله منجر به دیفر شدن آن شد؛ اما این نظر نهایی نیست و ممکن است کمیته نظر متفاوتی داشته باشد.
در نهایت کمیته به موضوع و پیشنهادها رسیدگی میکند و «هگمتانه» بهتنهایی هنوز شانس ثبت جهانی را دارد. هرچند وزارت میراث فرهنگی آمادگی این را دارد که برای ثبت این پرونده، بخش بافت تاریخی شهر همدان را حذف کند تا تنها هگمتانه مورد بررسی قرار بگیرد. با این حال باید دید در نهایت اعضای کمیته چه نظری درباره کلیت پرونده خواهند داشت.
پرونده ثبت جهانی هگمتانه با قوت در یونسکو جریان دارد
در این زمینه سخنگوی ادارهکل میراث فرهنگی،گردشگری و صنایعدستی همدان نیز گفت: پرونده ثبت جهانی هگمتانه با قوت در یونسکو در جریان است.
محسن جانجان اظهار کرد: پرونده ثبت جهانی هگمتانه و محدوده تاریخی همدان از سال گذشته برای ثبت جهانی به یونسکو ارسال شده و هماینک جریان دارد، اما تغییراتی در آن انجام گرفته است. در تغییرات اخیر به دلیل برخی موارد، محدوده تاریخی همدان از پرونده حذف شده اما محدوده تاریخی هگمتانه همچنان نامزد اصلی برای ثبت جهانی است.
وی افزود: مهم این است یک اثر از استان همدان در فهرست آثار جهانی ثبت شود و همه باید با یک همدلی و اتحاد به این مهم دست پیدا کنیم.
مدیر روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی گردشگری و صنایعدستی استان همدان گفت: به رسانهها توصیه میکنیم از گمانهزنی و مصاحبههایی که سندیت و پایه و اساس قانونی ندارد، پرهیز کنند و اجازه دهند روند ثبت جهانی هگمتانه در یونسکو سپری و کام مردم همدان شیرین شود.
به هر ترتیب، این پرونده در نهایت یا دیفر خواهد شد تا با اصلاحات بهصورت «تک محوطه هگمتانه» یا «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» مورد بازنویسی یا ارزیابی مجدد قرار گیرد یا در جلسه کمیته با حذف بخش مرکز تاریخی همدان، مورد موافقت برای ثبت جهانی قرار خواهد گرفت.
سال گذشته نیز مخالفت ایکوموس با پرونده ثبت جهانی ماسوله، مخالفتی جدی بود و در نهایت کمیته نیز با دیفر شدن برای بازنویسی و اصلاحات اساسی پرونده موافقت کرد. پروندهای که از ابتدا بسیاری از کارشناسان داخل کشور مخالف ارائه آن بودند؛ اما اصرار مدیران وزارت میراث فرهنگی سبب بازگشت خوردن پرونده شد. اکنون به نظر میرسد مدیران وقت وزارت میراث فرهنگی در آخرین روزهای دولت بهدنبال تبلیغات پیرامون ثبت جهانی هگمتانه بهعنوان دستاورد مدیریتی خود هستند و بهازای آن شانس ثبت جهانی بخش تاریخی شهر همدان را نادیده گرفتهاند.
پرونده هگمتانه اهمیت زیادی دارد و در آن تلاش شده است تا از همه ظرفیتهای ثبت جهانی استفاده شود؛ با وجود نظرات کارشناسی ایکوموس، کارشناسان معتقدند که مرکز تاریخی شهر همدان روی کاغذ امکان ثبت جهانی دارد و امکان اعاده و اثبات این موضوع وجود دارد.
کمیته میراث جهانی یکی از 2نهاد حاکم بر کنوانسیون حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان است. این سازمان از نمایندگان ۲۱ کشور که از میان ۱۹۵ کشور عضو کنوانسیون انتخاب شدهاند تشکیل شده است. این کمیته مسئول اجرای کنوانسیون، بررسی پیشنهادهای جدید برای ثبت در فهرست میراث جهانی و ارزیابی وضعیت حفاظت از مکانهایی است که در گذشته ثبت شدهاند.
بورکینافاسو، چین، آلمان، هند، ایتالیا، ایران، ژاپن، اردن، کنیا، مالزی، پاناما، پرتغال، رومانی، روسیه، عربستان، آفریقای جنوبی، تایلند، بوسنی و هرزگوین، برزیل، بریتانیا، اتیوپی، فرانسه از جمله کشورهایی هستند که ۲۷ مکان را به یونسکو برای ثبت جهانی پیشنهاد کردهاند. در این بین، برخی کشورها از جمله چین، رومانی و آفریقای جنوبی 2پرونده پیشنهادی دارند.
بورکینافاسو، چین، آلمان، هند، ایتالیا، ایران، ژاپن، اردن، کنیا، مالزی، پاناما، پرتغال، رومانی، روسیه، عربستان، آفریقای جنوبی، تایلند، بوسنی و هرزگوین، برزیل، بریتانیا، اتیوپی، فرانسه از جمله کشورهایی هستند که ۲۷مکان را به یونسکو برای ثبت جهانی پیشنهاد کردهاند. در این بین، برخی کشورها از جمله چین، رومانی و آفریقای جنوبی 2پرونده پیشنهادی دارند. امسال ایران با پرونده هگمتانه در هند حاضر شده است و این درحالی است که تا کنون ۲۷ اثر تاریخی و طبیعی ایران در یونسکو ثبت شده است که شامل چغازنبیل، تخت جمشید، میدان نقش جهان اصفهان، تخت سلیمان، چشمانداز فرهنگی ارگ بم، پاسارگاد، گنبد سلطانیه، سنگنبشته بیستون، مجموعه آثار رهبانی ارامنه، سازههای آبی شوشتر، بازار تاریخی تبریز، آرامگاه شیخ صفیالدین اردبیلی، باغ ایرانی، مسجد جامع اصفهان، برج گنبد قابوس، کاخ گلستان، شهر سوخته، چشمانداز فرهنگی میمند، شوش، قنات ایرانی، دشت لوت، شهر تاریخی یزد، چشمانداز باستانشناسی ساسانی منطقه فارس، جنگلهای هیرکانی، راهآهن سراسری ایران و چشمانداز فرهنگی اورامانات و کاروانسراهای تاریخی ایران است.
|
