|
یک خیابان استاندارد، معیارهایی دارد که سبب کاهش مرگ و میر، جراحتها و افزایش کیفیت زندگی میشود و به شهروندان مختلف اجازه میدهد تا در هر وضعیتی (تفاوت حرکت کودکان، کهنسال، کمتوان، روشندل و یا پیاده، دوچرخه سوار، کالسگه کودکان ...) که هستند از این فضای مشاع و همگانی براحتی استفاده کنند.
خیابان استاندارد از بخشهای مختلفی تشکیل میشود:
1) پیادهرو که مقادیر عرض آن کاملاً به عرض خیابان وابسته است. به بیان دقیقتر عرض اين مسيرها با توجه به کاربريهاي زمينهاي اطراف و نيز با توجه به حجم موجود عابرين پياده ، طراحي میشود تا از سطح سرويس مناسبي برخوردار باشد و برنامهريزي در خصوص برآورده نمودن نيازهاي عابران پياده حداقل براي يک دوره 5 ساله صورت میپذيرد.
از نکات ساده ولی مهم طراحی آن شیب مخالف آب ایستایی، زبری مشخص (با توجه به اقلیم همدان و برف و باران سر نباشد)، نداشتن ناهمواری و بالا پایین و سهولت استفاده عموم عابران و مسیر ویژه نابینایان است. خط مشيهاي اصلي در طراحي مسيرهاي عابرانپياده در معابر شهري شامل ايجاد مسيرهاي مناسب براي حرکت عابران پياده، توجه به نيازهاي عابرين پياده در تمامی تسهيلات حمل و نقل، اولويتدادن به طرحهاي حملونقل که مورد استفاده عابرين قرار ميگيرد، ايجاد مسير پيوسته عابر پياده، افزايش ايمني و تردد عابرين پياده، فراهم آوردن دسترسي آسان و مسيري مناسب براي معلولين و افراد کمتوان، ايجاد دسترسي مناسب بين کريدورهاي عابر پياده و سيستمهاي حمل و نقلي مختلف (ايستگاههاي اتوبوس و تاکسي و..) م باشد. بعنوان مثال ایستگاه اتوبوس اختلاف سطح با پیاد رو دارد تا امکان استفاده افراد با ویلچر از اتوبوس نیز مهیا شود.
ایستگاه اتوبوس با پیادهرو با سطح شیبدار بهم متصل میشود. ميسرهاي عابر پياده بايد طوري طراحي شود تا پيوستگي ميان پيادهروها، خط کشيهاي عابر پياده، پلهاي زيرگذر و روگذر و ساير تسهيلات فراهمشده براي عابران پياده به وجود آيد. اين مسأله ميتواند با نصب نرده، پلهاي ارتباطي مناسب در ميسر عابران پياده بر روي کانالهاي زهکشي و .. تأمين شود.
2) فضای سبز: در حقیقت بارزترین نماد مناطق سبز عمومی پس از پارکها، مناطق سبز خیابانها میباشد. مهمترین اثر فضای سبز در شهرها، کارکرد زیست محیطی آنهاست که شهرها را به عنوان محیط زیست انسانها معنادار کرده و با آثار سوءگسترش صنعت و کاربرد نادرست تکنولوژی مقابله نمودهاست و سبب افزایش کیفیت زیستی شهرها میشود. در حقیقت فضای سبز مناسب در شهرها از عوامل کاهش دهنده سرب، گرد و غبار، آلودگی هوا، آلودگی صوتی، جزایر دمایی و... بهویژه در حاشیه اتوبانها و شاهراهها میباشد. درختان بخش جاندار کالبد شهری هستند که در پژوهش های مختلف اثبات شده تا 20 برابر گیاهان علفی توانایی کاهش سرب را دارند.
از سوی دیگر کاهش آلودگی صوتی که از طریق جذب ارتعاش امواج صوتی توسط برگها و شاخه های درختان اثبات شدهاست. تیپ درختکاری و نیز تراکم و عرض درختکاری در میزان تقلیل آلودگی صوتی مؤثر است. فضای سبز خیابانی حاشیه پیادهروها، کنار خیابانها، باندهای میانی راهها (رفیوژها) و جزایر میانی را در بر میگیرد که علاوه بر عملکرد اکولوژیکی، اجتماعی میتوان گفت فضای سبز خیابانی بخشی از ساختار شبکههای دسترسی، ایمنسازی ترافیک و زیباسازی فضاهای شهری را به عهده دارد و همواره با عنوان عاملی برای تفکیک ترافیک و نیز تفکیک مسیرهای پیاده وسواره مورد استفاده مهندسان ترافیک و شهرسازی قرار میگیرد و در ایمنسازی گذرگاه نقش مهمی ایفا میکند. از طرفی فضای سبز خطی مطلوبیت مسیرهای پیاده روی را افزایش می دهد.
مشخصات فضای سبز استاندارد یک خیابان ویژگی هایی که در ادامه بدان اشاره میشود در بر دارد: به طور معمول 80% طول پیاده روهای اصلی به شکلی سایه دهی می شود که سایه حداقل 180 سانتیمتری از عرض یک پیاده رو استاندارد را پوشش دهد. حداقل یک مکان استراحت سایهدهی شده در هر 500 متر طول مسیرهای اصلی و هر 1000 متر در طول مسیرهای فرعی باید لحاظ شود. طراحی فضای سبز یک خیابان استاندارد باید به گونهای باشد که حداقل 40% سایه دهی، برای پارکینگ خودروها انجام پذیرد. سایه دهی تا حد امکان با درختان سایه دار با فاصله کاشت حداقل 4 تا 5 متر صورت میگیرد.
جداول هم سطح برای جداسازی و جدول بندی فضای سبز مناسبتر است، نصب آسانتری دارد، برای نگهداری آنها نیز به بتن ریزی بیش از حد درطرفین بلوک نمیباشد، در آینده نیز کمتر از جداول برآمده در معرض آسیب بوده و هزینه نگهداری کمتری دارد. از طرفی آلودگی بصری کمتری ایجاد میکند وازحیث زیبایی شناسی مرز ملایمی بین فضای کاشت و فضای کف پوش ایجاد می کند و احساس نزدیکی میان عناصر سخت و نرم طراحی بهوجود میآید. از مزایای دیگر آن ورود روان آب به فضای سبز است. بنابراین بسیاری از هزینههای لازم برای خارج کردن رواناب از منطقه کفپوش را میتوان با شیب اندکی به سمت فضای سبز حذف نمود تا رواناب به آسانی از روی کفپوش به منطقه کاشت وارد شده و جذب شود. جز در موارد استثنائی استفاده از جداول برآمده توصیه نمیشود. از دیگر استانداردهای ساده اما حائز اهمیت طراحی فضای سبز خیابانها این است که همواره سطح خاک 5 تا 7 سانتیمتر پایینتر ازسطح کفپوش و جداول باشد.
3)خط دوچرخه که وسایط موتوری حق تردد و یا پارک ندارند. مکانگزینی مسیرهای دوچرخه یکی از اساسیترین گامها در توسعه این سبک حمل و نقلی است. بهعنوان مثال دسترسی به مراکز جاذب وتولید سفر، اداری، تفریحی، فرهنگی، آموزشی میتواند موجب افزایش تقاضای استفاده از دوچرخه باشد. ایمنی مسیر دوچرخه از مهمترین پارامترهای طراحی مسیر میباشد. پیوستگی مسیر، کوتاهی، دسترسی، وضوح،امنیت، شیب مناسب از دیگر ویژگیهای حائز اهمیت است.
4)خط رزرو که اجازه توقف اضطراری میدهد و مانعی بر ایجاد ترافیک است، سبب سهولت گردش به چپ است و زمان حرکت از فرعی به اصلی وسیله نقلیه ابتدا به خط رزرو و سپس وارد لاین اصلی میشود. در شریانهای اصلی پرتقاضا در کلانشهرها خطوط رزرو با کاهش حجم ترافیک، به کاهش آلودگی هوا کمک میکند.
5)خط عابر پیاده که میتوان علاوه بر تصویرسازی کف خیابان، چراغ راهنمایی نصب کرد. در محلهای کمتردد انسانی و غالبیت عبور وسایط نقلیه درمحلی ازپیادهرو که در همان عرض محل عابرپیاده در خیابان تصویر شده است، روی بدنه چراغ راهنمایی شاسی تعبیه میشود تا با درخواست فرد، رنگ چراغ، توقف خودرو را به نمایش بگذارد. عبور نابینایان نیز لحاظ شده و از بوق استفاده میشود.
6)جوی که عموماً زیر کار است و کانالهای آب جهت عبور آبهای سطحی به منظور جلوگیری از صدمه به افراد، تجمع زباله و خاکروبه و ... سرپوشیدهاست.
آب ایستایی در سطح خیابان به دلیل شیب مناسب وجود ندارد و آبهای سطحی به کانالهای طرفین هدایت میشود. به طور معمول شیب طولی خیابان 5 تا 10 درصد و شیب عرضی میانگین 2 درصد گزارش شدهاست.
7)در خیابانها در همدان عمدتاً از ترکیب مصالح مرغوب شکسته کوهی و خاک مناسب جهت زیرسازی استفاده میشود. در اقلیم همدان، ترک و شکنندگی بر اثر سفت شدن قیر از عوامل شایع و علل خرابی زودرس روسازی و آسفالت خیابان میباشد. در پژوهشهای اخیر تولید نانو کامپوزیت به همراه پلی تیوفن و نانوذرات آهن معایب استفاده از قیر معمولی را برطرف کردهاست.
روشنایی در محوطه منظر خیابان از سایر عناصر مورد توجه است که پیاده روهای در امتداد خیابانهای مناطق تجاری 10، تجاری- مسکونی 6 و مسکونی 2 لوکس گزارش شدهاست.
استفاده از سيستم هاي مناسب روشنايي در کليه مسيرهاي عابرين پياده و مسيرهاي ويژه دوچرخه باعث افزايش ايمني و راحتي عابرين ميگردد.
معمولاً پيادهروهاي مناطق شهري سيستم جداگانه روشنايي ندارد. در این حالت، سيستم روشنايي سطح سواره رو خيابانها بايد طوري باشد که روشنايي کافي براي پياده روها نيز تامين نمايند . بنابراين هنگام طراحي سيستمهاي روشنايي خيابانها بايد ايمني و نيازهاي عابرين پياده نيز در نظر گرفته شود. به طور معمول شدت نور بهینه در بزرگرا ها 8تا11 لوکس، مسیرهای اصلی 8 تا 16 لوکس، مسیرهای فرعی 6 تا11 لوکس و مسیرهای محلی 4 تا 8 لوکس گزارش شدهاست.
درصورت امکان منابع روشنايي لازم است در طول پياده راهها طوري نصب گردند که باعث روشنايي مسير تردد عابرين پياده ايستگاههاي اتوبوس و تقاطعهاي واقع در طول پياده راه گردد.
به طور کلي سيستم روشنايي درطول پياده راه بايد طوري در نظر گرفته شود تا ميزان روشنايي در تقاطعها و ايستگاههاي اتوبوس واقع در طول پيادهراه بيشتر از ساير قسمتها باشند. در طراحي سيستمهاي روشنايي خيابانهاي جديد يا تغيير واصلاح سيستمهاي موجود بايد نيازهاي عابرين پياده در نظر گرفته شود تجربه نشان ميدهد استفاده از تيرهاي کوتاه روشنايي ولامپهايي که ايجاد نور مزاحم نميکنند باعث جلب رضايت عابرين پياده ميگردد.
در بسياري از موارد استفاده از نور اضافي در تقاطعها و گذر گاههاي عرضي عابرينپياده بهعنوان مکمل سيستم روشنايي موجود ضرورت دارد.
در این مقاله سعی بر آن داشتیم تا با ارائه کلیات مشخصات فنی و فضای سبز یک خیابان استاندارد و طرح نکات ساده در انسان محورقرار دادن هنگام طراحی جامع فنی، فضای سبز، نورپردازی فضاهای فوق، گامی هر چند کوچک در جهت آشنایی و بهبود کیفیت زندگی در شهرها برداریم.
زهرا وصال طلب، وحید جامه بزرگ
|
