|
رضایی: سرمایههای اجتماعی زیربنای توسعه انسانی و پایدار است
خاورزمینی: همدان از نظر شاخص امنیت در رتبه بالاتری قرار دارد
سرمایه اجتماعی بهعنوان سازه یا مفهومی پیچیده و چندوجهی، دارای گونهها، سطوح، جنبههای عینی و ذهنی، عوامل، پیامدها و ویژگیهایی است که در دیدگاههای نظری و منابع تجربی، آنچنان که باید و شاید، تصریح نشدهاند. این مفهوم هرچند در متون جامعهشناسی به موضوعی فراگیر تبدیل شده است؛ ولی در حوزه اقتصاد توجه کمتری به آن شده است.
امروزه در کنار سرمایههای انسانی و اقتصادی، سرمایه دیگری به نام سرمایه اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته است. سرمایه اجتماعی یا بعد معنوی یک اجتماع، میراثی تاریخی است که از طریق تشویق افراد به «همکاری» و «مشارکت» در تعاملات اجتماعی، قادر است به حل میزان بیشتری از معضلات موجود در آن اجتماع فائق آید و حرکت بهسوی رشد و توسعه شتابان اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و ... را امکانپذیر سازد.
از سوی دیگر سرمایه اجتماعی به زندگی فرد معنی و مفهوم میبخشد و زندگی را سادهتر و لذتبخشتر میکند. پس بهطور کلی میتوان گفت هرچه سرمایه اجتماعی ملتی بیشتر باشد، آن ملت خوشبختتر و ثروتمندتر خواهد بود.
در این میان، نقش سرمایه اجتماعی در تأمین امنیت اجتماعی و احساس ایمنی چه از جهت جلوگیری از بروز ناهنجاریها و انواع جرایم اجتماعی و بهتبع در کنار آن از جهت زمینهسازی مشارکت مثبت و فعال فرد در زندگی اجتماعی، در اساس از طریق تأثیرگذاری ارزشها و هنجارهای اجتماعی در چگونگی رفتار افراد اعمال میشود.
یک پژوهشگر و جامعهشناس در گفتوگو با همدانپیام بیان کرد: سرمایههای اجتماعی زیربنای توسعه انسانی و توسعه پایدار است. سرمایه اجتماعی یکی از سرمایههایی است که در کنار سرمایه اقتصادی و فرهنگی در بین شهروندان وجود دارد و از 2 مؤلفه تشکیل شده که یکی اعتماد فردی در جامعه و دیگری مشارکت اجتماعی و فعالیتهای سیاسی است.
مادامی که تحقیق میدانی در جامعه صورت نگیرد؛ بهطور قطع نمیتوان گفت که چه میزان کاهش و یا افزایش پیدا کرده و شاید هم ثابت باقی مانده است.
اما یکی از مؤلفههای آن که نیاز به تحقیق بیشتر دارد، کاهش سطح اعتماد در بین افراد یک جامعه است و یکی از دلایل این کاهش، از دست دادن کارکرد آن است.
نبود اعتماد را میتوان ناشی از مشکلات اقتصادی دانست، بهطوریکه این مشکلات اقتصادی سبب شده که شبکه اجتماعی، ارتباطات بین افراد را کاهش دهد.
استان همدان از نظر بیکاری
جزو استانهای میانی است
حسین رضایی اظهار کرد: موضوع دیگر مربوط به بیکاری جوانان است؛ با توجه به اینکه برخی جوانان فارغالتحصیل از دانشگاههای مختلف از شرایط فعلی جامعه رنج میبرند، میتوان گفت که استان همدان از نظر بیکاری جزو استانهای میانی است؛ اما بهطور کلی مشکلات اقتصادی بهعنوان یکی از ریشهایترین مباحثی است که سبب شده سرمایه اجتماعی و یا حتی اعتماد دچار فرسایش شود.
استان همدان جزو شهرهای مهاجرفرست
و مهاجرپذیر است
وی با اشاره به اینکه استان همدان جزو شهرهای مهاجرفرست و مهاجرپذیر است، افزود: ما در بحث مهاجرت یک نظریه با عنوان دامنههای مبدأ و جاذبههای مقصد داریم، شهر همدان به جهت جاذبه مقصد، دارای آب و هوای خوب و طبیعت بکری است که هریک از اینها جزو جاذبههای شهری به حساب میآید، از طرفی دیگر مشکلاتی از قبیل بیکاری سبب شده بسیاری از جوانان ما به شهرهای دیگر مهاجرت کنند، پس بهطور کلی میتوان گفت مهاجرپذیری یکسویه نیست بلکه مهاجرفرست هم هستیم.
همدان از لحاظ آمیختگی فرهنگی بیمانند است
رضایی با بیان اینکه همدان استانی چندقومیتی است و از لحاظ آمیختگی فرهنگی در کشور بیمانند است، عنوان کرد: همدان محل زندگی 4 قوم فارس، ترک، لر و لک است، به همین جهت از لحاظ آمیختگی قومیتی در کشور مشابهی ندارد. این استان بهدلیل وجود زبانهای متفاوت، فرهنگ و آداب و رسوم متفاوتی نیز دارند، هرچند بهدلیل قرابت مکانی، کمابیش از فرهنگ یکدیگر متأثر هستند؛ اما بهطور کلی 4 محور فرهنگی در این استان دیده میشود.
در جامعهشناسی مفهومی با عنوان تکثر فرهنگی وجود دارد که شهر همدان مصداق بارز این مفهوم است و یکی از معدود شهرهایی است که تمام اقوام ایران در کنار هم زندگی مسالمتآمیزی دارند.
شاخصهای پیری جمعیت و کاهش نرخ فرزندآوری
در همدان
این پژوهشگر با بیان اینکه شاخصهای سالمندی و کاهش ازدواج و موالید در سالهای اخیر در استان همدان روندی پرشتاب گرفته است، کاهش نرخ باروری یا کاهش تعداد تولدها و همچنین مهاجرفرست بودن این استان از اصلیترین دلایل این روند است، به اینصورت که جامعه نیروی جوان و فعال خود را از دست میدهد. مشکلاتی از قبیل مشکلات معیشتی، تأمین اجتماعی، تنهایی و بیماری هیچ کدام از این موارد برنامهریزی نشده است و جامعه و همدان هم بهتبع آن با سرعت بالایی در مسیر پیر شدن قرار دارد.
رضایی در ادامه یادآور شد: با توجه به اینکه همدان جزو شهرهای خدماتی و کشاورزی است و هنوز وارد بخش صنعتی نشده است، محصولات کشاورزی همدان از جمله سیر همدان، گردوی تویسرکان و کشمش ملایر جزو محصولات برند هستند؛ اما متأسفانه هنوز نتوانستهایم آنها را گسترش دهیم و همچنان بهصورت خامفروشی است که توجه بیشتر به این صنایع تسریع در رشد و توسعه کشاورزی و اقتصادی را موجب میشود.
افزایش سرمایههای اجتماعی
سبب ایجاد شرایط متعادل در جامعه میشود
جامعهشناس دیگری با اشاره به اصلیترین سرمایههای اجتماعی بیان کرد: براساس شاخصهایی که در کشور وجود دارد درباره مسائل و مشکلات آسیبهای اجتماعی ما اصلیترین مسألهای که داشتیم مربوط به خشونت بود، افزایش خشونت در بررسی و مطالعه سالهای گذشته بیشتر بوده است، اما شاخصهای دیگر مانند امنیت، این را نشان میدهند که نسبت به سایر استانهای کشور در زمان اغتشاش، استان همدان شرایط مناسبتری داشته است.
حمید خاورزمینی در ادامه نیز عنوان کرد: تفاوتهای فرهنگی که وجود دارد، کمک میکند به اینکه افراد، عاملان اصلی این شرایط را به مسائل قومی کاهش دهند، بهتب، وقتی ما در استانی زندگی میکنیم که 4 فرهنگ مختلف در آن زیست میکنند زمانی که فشارهای اجتماعی به افراد زیاد میشود، اینها، اختلاف را ممکن است به گردن تفاوتهای قومیتها بیندازند که بسیار نادرست است، به همین منظور تفاوت اصلی بین کشورهای توسعهیافته با دیگر کشورها این است که هر یک از کشورها بهدنبال ریشهیابی علمی مسائل هستند و براساس دیدگاههای شخصی خود مورد بررسی قرار میدهند.
وی در ادامه افزود: سرمایههای اجتماعی زمانی افزایش پیدا میکنند که براساس شرایط متعادل در جامعه بهوجود میآید و موجب افزایش همزیستی و تنوع در بین افراد شده و فرصت بسیار خوبی را بین افراد ایجاد میکند تا از یکنواختیهایی که ممکن است در جامعه ایجاد شود، دور شوند و شرایط مطلوبی را نیز در پیش داشته باشد.
حالا زمانی که شرایط از جهت اعتماد به بخش عمومی و دولتی کاهش پیدا میکند، بهمرور در بخش خصوصی و حوزههای خرد تأثیر میگذارد و افراد هم نیز به دلیل شرایط موجود، دچار مشکل خواهند شد.
خاورزمینی بیان کرد: اگر به یکی از مشکلات عمدهای که این روزها بیشتر مردم با آن درگیر هستند اشاره کنیم، مسائل اقتصادی است که اعتماد را در بین آحاد جامعه از بین برده است.
بهطور مثال در بانکی که سرقت پول در آن رخ دهد بهطبع اعتماد عمومی از بین میرود؛ این موضوع در حوزه عمومی یک بخشی از اعتماد را سبب میکند. سلب اعتماد را میتوان در خانوادهها هم دید، بهگونهای که این مشکلات در جوامع کوچکتر بهمرور رخ میدهد.
مهاجرتپذیری و اصالت فرهنگی
وی با بیان اینکه استان همدان، یک استان ناهمگون است، یادآور شد: پارامترهای فرهنگی مشترک با توجه به تنوعات فرهنگی وجود دارد با گذشت نیم قرن زندگی در کنار هم در یک محدوده جغرافیایی، سیاسی این تنوعات بهوجود خواهد آمد.
بنابراین یکی از مواردی که باید به آن اشاره کرد مدیریتهایی است که اعمال میشود، این مدیریتها میتوانند مهاجرتپذیری را تشویق کنند و یا مانع از این امر شوند. اگر بخواهیم موقعیتهای شغلی را سطح بالا در نظر بگیریم بهطبع وقتی افراد از بیرون به این موضوع نگاه میکنند، متوجه میشوند کسانی که موقعیتهای خوبی در استان دارند، اگر همه سمتهای مدیریتی، حکومتی و حتی اقتصادی را مدنظر قرار دهیم، این موضوع بهطور طبیعی برای افرادی که در خارج از استان زندگی میکنند انگیزهای برای مهاجرت ایجاد میکند.
بهدلیل شرایط خاصی که در استان وجود دارد، سرمایهگذاران غیربومی در بخشهای خصوصی موفقتر از بومیها هستند و اینها شرایط شغلی خوبی را نیز برای کسانی که با خود رابطه نزدیکتری دارند، فراهم میکنند و همین موضوع میتواند دافعهای برای افراد بومی ایجاد کنند.
نتیجهگیری
بهطور کلی میتوان گفت که سرمایه اجتماعی نوعی ظرفیت، جوهر اجتماعی یا هنجاری غیررسمی است که همکاری میان افراد و نهادهای یک جامعه را ارتقا میبخشد. هر شبکه اجتماعی برای دستیابی به اهداف خود علاوهبر افراد آگاه و باتجربه و امکانات و ابزار مادی، به عواملی مانند اعتماد، تعهد، مسئولیتپذیری و ... هم نیاز دارد که این عوامل، همان سرمایههای اجتماعی هستند.
|
