|
چراغ کاروانسرای جهانی سالهاست خاموش است
در 25 کیلومتری شهر همدان، سمت شهرستان بهار کاروانسرایی جا خوش کرده است که گفته میشود به دلیل معماری مدورش نظیری در ایران ندارد . این بازمانده تاریخی قدمتش به دوران صفویه بازمیگردد و در سال ۱۳۷۶ با شماره ۱۸۷۲ ثبت فهرست آثار ملی کشور شده بود، کاروانسرای تاجآباد یکی از جاذبههای تاریخی و تماشایی در روستای تاجآباد کنار جاده همدان- کرمانشاه و بر سر راه زائران کربلا واقع شده است که سالهاست چراغ آن خاموش است .
اتفاق مهم دیگر برای تاجآباد این بود که این کاروانسرا در سالهای اخیر نام خود را در لیست سازمان جهانی یونسکو جای داد و همین اهمیت بهرهبرداری از آن را افزایش داد .
تاجآباد برخلاف دیگر کاروانسراها که پلانی مستطیلی شکل دارن، دارای پلان مدوراست و قطر کلی آن ۵۶ متر و قطر حیاط ۳۱ متر است. جدا از بخش رباط که مخصوص نگهداری احشام بود، این بنا یک کاروانسرای زیارتی بوده که زائران عازم کربلا در روزگاران دور از آن استفاده میکردند اما حالا سالهاست نه کسی در آنجا رفت وآمد میکرد و نه سرمایهگذاری برای آن پیدا میشد .
در روزهای اخیر که مدیر صندوق حفظ و احیاء به همدان سفر کرده بود از انتخاب سرمایهگذار برای کاروانسرا تاجآباد خبر داد .
این خبر به گونهای بیانگر کوچ رخوت و سکوت از حیاط مدور این فضای خاص تاریخی است اما باید دید آیا به واقع بهرهبرداری از بنا جنبه عمومی پیدا خواهد کرد؟ یا آنکه خبر تنها به پیدا شدن سرمایهگذار بسنده شده است.
واژه کاروانسرا ممکن است برای نسلهای جدید کمی ناآشنا باشد اما همین نسل جدید بیشتر متقاضی برای اقامت در چنین فضایی یا حتی صرف غذایی در چنین عمارت واجد ارزش تاریخی بوده و هستند .
در زمانهای گذشته که مردم امکانات کمی برای سفر داشتند و با چهارپایان مسافت طولانی را سپری میکردند، مدت زمان زیادی را در راه میگذراندند. برای همین فکر ساخت کارونسرا یا مکانی که مسافران استراحت کنند به ذهنها خطور کرد. در اوایل دوره صفویه و قاجار کارونسراهای زیادی ساخته شدند. این کارونسراها عموماً در فاصله بین 2 شهر برای استراحت گردشگران ساخته میشدند که تاجآباد هم یکی از آنها بود .
در چوبی کاروانسرا، گویی برایت از مسافران رهگذر تاریخ در این حوالی خاطرهها دارد تا برایت از قصه چاه پرآب و فانوسها و مشعلهای روشن شبانه کاروانسرا که امید را به دل مسافر در راه مانده میپاشید، حجرههای پرمسافر دیروز و عطر چای داغ تعارف شده به زائران حسینی و بوی خاک نمزده از باران شب در حیاط کاروانسرا حکایت کند.
اما این که این اثر در چه شرایط و وضعیتی از مرمت بوده و پس از ثبت جهانی چه برنامههایی برای این اثر در دست اقدام خواهد بود، سوالی است که پاسخش سالهاست داده نشده است .
27حجره و یک آسمان گرد
این بنای تاریخی منحصربهفرد مدور با ۲۷ حجره با طرح پلان مدور و اتاقهای متعدد برای استراحت مسافران و خرید و فروش اجناس بوده است.
کاروانسرای تاجآباد مربوط به دوره صفویه از مصالح اصلی چون آجر قرمز و ساروج ساخته شده و کاروانسرایی زیارتی بهحساب میآید که زائران کربلا از آن استفاده میکردند.
تنها 3 نوع از این مدل کاروانسرا در ایران وجود دارد به طوریکه این کاروانسرا بر خلاف پلان مستطیلی شکل دیگر کاروانسراها دارای پلان مدور است، تاکنون ۹۰ درصد مرمت کاروانسرای شاهعباسی تاجآباد انجام شده و در حریم کاروانسرا دو مورد تملک باقیمانده که با انجام آن، کار مرمت این اثر تاریخی پایان خواهد یافت.
ملکیت و نظارت این کاروانسرا با میراث فرهنگی و احیای آن به بخش خصوصی محول شده است، این اثر تاریخی از یک یا دو سال گذشته از طریق صندوق حمایت به بخش خصوصی واگذار شده و بخش خصوصی از سال گذشته اقدام به مرمت و بازسازی و محوطهسازی اولیه آن را آغاز کرده است.
بخش خصوصی ضمن احیای آن، در رابطه با بومگردی نیز دارای بهرهبرداری خواهد بود، با توجه به ثبت جهانی این اثر تاریخی توجه به صنعت سبز بومگردی و نیز توجه هر چه بیشتر به گردشگری روستای تاجآباد ضرورت دارد.
روستای تاجآباد با وجود کاروانسرای شاهعباسی و قرار گرفتن در بزرگراه کربلا مستعد راهاندازی اقامتگاه و خانههای بومگردی است و این امر نیاز به مشارکت و پیگیری مردم روستا دارد که در این رابطه به میدان بیایند.
بومگردی یک نقطه عطف در اقتصاد روستا
در صورت استقبال از صنعت بومگردی توسط اهالی این روستا به طور قطع میراث فرهنگی استان و شهرستان در این زمینه سرمایهگذاران و افراد متقاضی برای راهاندازی خانههای بومگردی را حمایت کرده و تسهیلات لازم را پرداخت خواهد کرد.
معرفی جاذبهها و حوزههای گردشگری نیازمند اجرای برنامههای مختلف در معرفی هر اثر تاریخی و گردشگری بوده که به طور قطع با ثبت جهانی کاروانسرای شاهعباسی برنامههای ویژهتری از جمله برگزاری رویدادها، جشنوارهها و مراسمهای مختلف و متنوع در مکان این اثر تاریخی پیشبینی خواهد شد.با توجه به ثبت جهانی این اثر تاریخی انتظار است که این کاروانسرا به صورت ۲۴ ساعته برای بازدید گردشگران باز باشد و از یک نگهبان تمام وقت برای آن استفاده شود.
روستای تاجآباد بدون خانههای بومگردی است، در طرح بازنگری روستا در سال گذشته حدود 4 تا 5 هکتار را با تغییر کاربری به بحث گردشگری روستا اختصاص دادهایم زیراکه مطمئن بودیم اثر تاریخی کاروانسرای شاهعباسی ثبت جهانی خواهد شد.
به طور قطع ثبت جهانی کاروانسرای شاهعباسی تاجآباد از نقش مؤثری در بازگشت معکوس بسیاری از سرمایهگذاران روستای تاجآباد برای سرمایهگذاری در دیار خود برخودار خواهد بود و این امر زمینه رونق اقتصادی روستا را در آینده نهچندان دور به همراه خواهد داشت.
در وسط حیاط کاروانسرای تاریخی دو چاه، اصطبلها در پشت کاروانسرا، اتاقها و حجرات در جلو و مشرف به صحن حیاط مرکزی قرار دارند، در قسمت شرقی دربهای ورودی قرار دارند و دو طاقنمای تزئینی با درهای چوبی هم به حیاط محوطه باز میشود. ۲۶ حجره در قسمت جلوی آن دیده میشود و کف حیاط از سنگفرش پوشیده شده است. قوسهای استفاده شده در این بنا جناغی است و در داخل حجرات و اصطبلها طاقچههای متعددی دیده میشود. کاروانسرای تاجآباد از لوکسترین اقامتگاهها در زمان خودش بوده است.
3نوع آجر قرمز و ملات ساروج که ترکیب رس و آهک است، جلوه منحصربهفردی به دیوارهای آن داده است. این کاروانسرا به دوره قاجار برمیگردد و معروف به کاروانسرای شاهعباسی است. بانو جهان قاجار و میرزاعلی نقی از خیرینی هستند که در ساخت این بنا نقش داشتند.
حال باید منتظر ماند و دید آیا سرمایه گذاری که مدتهاست میگویند پیدا شده است، واقعاً برای این بنا برنامهای در راستای تکاپوی اقتصاد محلی خواهد داشت .
|
