|
در روزهایی که اقتصاد شهرها زیر فشار رکود، بیکاری و کاهش قدرت خرید خانوادهها قرار گرفته، نگاه کارشناسان شهری به اقتصاد محلهها جلب شده که شاید سالها از آن غفلت شده است. جایی که زندگی واقعی مردم جریان دارد، نیازهای روزمره تأمین میشود، رفتوآمدها شکل میگیرد و هویت جمعی معنا پیدا میکند. درست همین سطح کوچک اما اثرگذار است که امروز به موتور یک تحول جدید در توسعه شهرها تبدیل شده؛ تحولی که در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان «اقتصاد محلهمحور» یاد میشود.
اگرچه مفهوم اقتصاد محلهمحور در ایران هنوز چندان شناختهشده نیست، اما در بسیاری از کشورهای توسعهیافته به یک راهبرد ثابت شهری تبدیل شده است. چرا؟ چون ثابت شده برای ساختن شهری پویا و پایدار، همیشه نیاز به پروژههای میلیاردی و سازههای غولپیکر نیست؛ گاهی رونق واقعی از پشت ویترین یک بقالی کوچک، از یک نانوایی قدیمی، یا از بازگشت شور و فعالیت به یک کوچه فراموششده آغاز میشود.
آغاز اقتصاد از سطح خیابان
اقتصاد محلهمحور بر این باور بنا شده که بخش مهمی از مشکلات اقتصادی شهرها نه در سطح بودجههای کلان، بلکه در گردش سرمایههای خرد قابل حل است. به زبان ساده، هرقدر مردم بیشتر از خدمات و کالاهای محلی استفاده کنند، پول در همان محله باقی میماند و چند برابر ارزش تولید میکند. این گردش در مقیاس محله رخ میدهد؛ اما اثر آن در مقیاس کل شهر دیده میشود، از اشتغالزایی گرفته تا کاهش هزینههای رفتوآمد و تقویت پیوندهای اجتماعی.
در بسیاری از شهرهای جهان، مدل اقتصاد محلهمحور به ابزار اصلی شهرداریها برای مبارزه با رکود اقتصادی تبدیل شده است. از استانبول و ازمیر گرفته تا شهرهای کوچک اروپایی، مسئولان شهری با ایجاد بازارچههای محلی، حمایت از کارآفرینان خرد، بازآفرینی بافتهای قدیمی و تبدیل فضاهای بلااستفاده به مراکز فعالیت اقتصادی، توانستهاند با هزینهای بسیار کمتر از پروژههای عظیم عمرانی، جان تازهای به شهر بدهند.
تجربهها نشان میدهد وقتی خدمات و نیازهای روزمره در همان چند دقیقه پیادهروی در دسترس باشد، هم کیفیت زندگی بالا میرود و هم اقتصاد محلی فعالتر میشود. کسبوکارهای کوچک نهتنها اشتغال کمهزینه و پایدار ایجاد میکنند، بلکه به شکلگیری حس هویت جمعی و امنیت اجتماعی نیز کمک میکنند.
گنجهای پنهان همدان
همدان یکی از شهرهایی است که ظرفیتهای فراوانی برای تحقق اقتصاد محلهمحور دارد، اما هنوز این ظرفیتها بهطور کامل به رسمیت شناخته نشدهاند.
وجود محلههایی با پیشینه تاریخی عمیق، بافتهای قدیمی اما زنده، بازار سنتی پویا، و شبکهای از کسبوکارهای خرد خانوادگی، همگی نشانههایی است که میتواند همدان را در مسیر اقتصاد محلهمحور قرار دهد.
با اینحال، طی سالهای اخیر روند توسعه در همدان بیشتر حول پروژههای بزرگمقیاس، ساختوسازهای گسترده و مراکز تجاری بزرگ چرخیده است. نتیجه چنین سیاستهایی قابل مشاهده است: تعطیلی یا تضعیف مغازههای کوچک، خروج سرمایه از بافتهای محلی، کاهش جذابیت محلههای قدیمی و افزایش سفرهای روزانه در سطح شهر.
در مقابل، تجربه جهانی ثابت کرده آنچه یک شهر را متمایز و زنده نگه میدارد، اتفاقا همین واحدهای کوچک و محلی است. مغازههایی که دهههاست بخشی از حافظه جمعی مردم شدهاند، کارگاههایی که خانوادهها نسلبهنسل ادارهشان کردهاند، فروشگاههایی که صاحبشان نام مشتریها را میداند و کوچههایی که با حضور مردم روشن میماند.
در همدان، محلههایی مانند امامزاده یحیی، محلههای اطراف بازار و حتی مناطق جدیدتر، توان آن را دارند که به کانونهای اقتصادی فعال تبدیل شوند؛ به شرط آنکه با نگاه جدیدی به آنها نگریسته شود.
زمان تصمیمگیری است
اگر قرار است همدان آیندهای متفاوت از روند فرسودگی کنونی تجربه کند، باید نگاه به اقتصاد محلهها جدی شود. احیای فضاهای قدیمی و بیاستفاده، ایجاد بازارچههای دائمی برای محصولات بومی و خانگی، حمایت از کسبوکارهای کوچک از طریق تسهیلات و کاهش هزینههای اداری، ایجاد زیرساختهای پیادهمحور و توجه به نقش محلهها در برنامهریزی شهری، از جمله اقداماتی است که میتواند روند اقتصادی همدان را تغییر دهد.
|
