|
انتخابات در کشورهایی که بر پایه مردمسالاری است، یکی از ارکان مهم در حکومتها به حساب میآید. از اینروست که مشارکت مردمی در انتخابات از اهمیت بالایی برای تعیین سرنوشت در این دسته از کشورها برخوردار است.
انتخابات ریاستجمهوری در کشورمان که سیزدهمین دوره آن تا چند روز دیگر برگزار خواهد شد، همواره مورد اهمیت و تأکید بوده است. از آنجایی که با توجه به ادوار گذشته هر رئیسجمهور در کشورمان در 2 دوره پشت سر هم بر صندلی ریاست در پاستور تکیه زدهاند، شاید بتوان گفت که انتخابات پیش رو سرنوشت 8 سال آینده کشورمان را در رابطه با ریاست دولت تعیینکننده خواهد بود.
سیزدهمین دوره انتخابات ریاستجمهوری همانند سایر انتخاباتهای گذشته از ویژگیهای مختص به خود برخوردار است. مشکلات کنونی معیشتی و اقتصادی پیش آمده، شیوع ویروس کرونا، احتمال بازگشت آمریکا به برجام و لغو تحریمهای ظالمانه این کشور علیه مردم و کشورمان و ورود نکردن و یا رد صلاحیت چهرههای شناخته شده در عرصه رقابت انتخاباتی از جمله ویژگی این انتخابات شمرده میشود.
البته گفتنی است که برخی از این ویژگیها که در انتخابات اسفند ماه 98 نیز به نوعی وجود داشت، باعث کاهش میزان مشارکت مردمی در انتخابات شده بود که از همین رو برخی از کارشناسان با تعمیم این مسأله کاهش میزان مشارکت مردمی در انتخابات پیش رو را نسبت به ادوار گذشته محتمل میدانند.
در عرصه رقابت انتخابات پیش رو از یکسو همتی و مهرعلیزاده و از سوی دیگر آیتا... رئیسی، زاکانی، قاضیزاده هاشمی و جلیلی حضور دارند که در این میان میتوان محسن رضایی را مستقل این انتخابات دانست.
طبق نظرسنجیها و مناظرههای صورت گرفته میتوان گفت که رقابت افراد از دو جریان اصلی اصلاحطلب و اصولگرا در کشورمان میان همتی و رئیسی است. با وجود اینکه از سوی جریان اصلاحات تاکنون همتی مورد حمایت جدی قرار نگرفته، رئیسی به صورت ویژهای حتی در دوران قبل از انتخابات ریاستجمهوری مورد حمایت و تأکید جریان اصولگرا بوده است.
این در حالی است که رئیسی به عنوان رقیب اصلی حجتالاسلام والمسلمین روحانی در انتخابات 96 و رئیس قوه قضائیه از همتی در 3 سال گذشته به عنوان رئیس بانک مرکزی بوده، چهرهای به مراتب شناخته شدهتر به حساب میآید.
با این حال باید گفت که پیشبینی میزان مشارکت و همچنین پیروز رقابت انتخاباتی حتی اکنون که تنها چند روز بیشتر به انتخابات نمانده نیز بسیار دشوار است.
در این گزارش میخواهیم به بررسی و مرور اتفاقات و میزان مشارکت مردمی در انتخابات ریاستجمهوری ادوار گذشته بپردازیم:
اقبال چهرههای کمتر شناخته شده
همانطور که گفته شد اکثریت دولتهای تشکیل شده در کشورمان طی دو دوره 4 ساله به ریاست یک رئیسجمهور اداره شده است. از اینرو پیشبینی انتخاباتهای منتهی به پایان 4 ساله دوم رئیسجمهور اسبق، از انتخاباتهایی بوده که رئیسجمهور وقت به عنوان یکی از کاندیداهای عرصه رقابت انتخاباتی نیز در عرصه رقابت حاضر بوده، همواره سختتر بوده است.
پس از گذشت چندین دوره از انتخابات ریاستجمهوری در کشورمان و شناخته شدن برخی از چهرههای سیاسی در کشورمان، میزان مشارکت مردمی در انتخاباتهای کشورمان افزایش یافته است.
با این حال در انتخابات ریاستجمهوری هفتم و نهم شاهد این مسأله بودیم که چهره شناخته عرصه رقابت را به رقیب خود که یک چهره تازه در میان افکار عمومی بوده، واگذار کرده است.
هفتمین دوره انتخابات ریاستجمهوری که یکی از بالاترین میزان مشارکت مردمی را داشته، سید محمد خاتمی در برابر علی اکبر ناطقنوری که یک چهره تأثیرگذار و شناخته شده به حساب میآمد، به پیروزی رسید. این در حالی است که در دوره نهم انتخابات ریاستجمهوری و پس از پایان دوره 8 ساله ریاست خاتمی بر دولت، محمود احمدینژاد توانست در برابر مرحوم هاشمیرفسنجانی که از اصلیترین مهرههای انقلاب اسلامی به حساب میآید، به پیروزی رسد.
افزایش تعداد کاندیداها و افزایش مشارکت
در نخستین انتخابات ریاستجمهوری در کشورمان 96 نامزد برای پست ریاستجمهوری با یکدیگر به رقابت پرداختند. با این حال بعد از عزل بنیصدر و تشکیل شورای نگهبان تعداد کاندیداهای انتخابات ریاستجمهوری به کمتر از یک دست رسید که در پنجمین دوره انتخابات تنها دو کاندیدا به رقابت با یکدیگر پرداختند. با این حال بعد از آن شاهد افزایش تعداد کاندیداهای انتخابات ریاستجمهوری هستیم که با توجه به نمودار میزان مشارکت مردمی در انتخابات شاهد افزایش میزان مشارکت بعد از این دوره هستیم.
این در حالی است که طبق نظر تحلیلگران سیاسی هر گاه که مشارکت مردمی در انتخابات افزایش یافته این جریان اصلاحطلب بوده که خود را به عنوان پیروز عرصه رقابت معرفی کرده است(این تحلیل تنها مختص به انتخابات ریاستجمهوری نیست).
رقبای قدرتمند، افزایش مشارکت
همانطور که گفته شد رؤسایجمهور در کشورمان به غیر برخی از استثناهای پیش آمده(عزل بنیصدر و به شهادت رسیدن رجایی) همواره طی 2 دوره پیاپی بر صندلی ریاست در پاستور تکیه زدهاند. شاهد این مسأله نیز هستیم که در دورههایی که رئیسجمهور وقت به عنوان کاندیدای ریاستجمهور نیز حضور دارد، نسبت به دوره قبل خود میزان مشارکت کاهش یافته است.
با این حال انتخابات دولت دهم و دوازدهم از این مسأله مستثنی است. این مسأله به این دلیل است در این دورهها رؤسایجمهور (که به عنوان کاندیدای انتخابات ریاستجمهوری نیز محسوب میشدند) در عرصه رقابت با رقیبی سرسخت روبهرو شدند. در دوره دهم انتخابات موسوی در برابر احمدینژاد و در دوره دوازدهم رئیسی در برابر روحانی ایستادند و این مسأله باعث افزایش رقابت انتخاباتی شده و در پی آن مشارکت مردمی نیز بالا رفت. البته دو قطبی شدن انتخابات ریاستجمهوری با وجود اینکه میزان مشارکت را افزایش میدهد، اما باعث میشود که دولت منتخب با چالشها و درگیریهای جناحی-سیاسی روبهرو باشد.
از انتخابات پنجم تا دوم خرداد انتخابات هفتم
برخی از کارشناسان انتخابات پیش رو را با مقایسه با انتخابات پنجم یک رقابت نابرابر میان یک چهره شناخته شده و چهرههای کمتر شناخته شده میدانند. با این حال برخی دیگر انتخابات پیش رو را مثالی از تکرار دوم خرداد ماه و شکلگیری دولت اصلاحات میدانند.
با این حال و نسبت به این قیاسها باید گفت که سرنوشت انتخابات پیش رو بیش از هر چیز دیگر به میران مشارکت بستگی داشته و میزان مشارکت مردمی در انتخابات میتواند با شکلگیری یک فضای متفاوت و یا اتفاق برخی رویدادها به یکباره دستخوش تغییر و افزایش شود. گفتنی است با وجود اینکه اصولگرایان تاکنون ائتلاف و اتحاد خود را در بالاترین سطح به نمایش گذاشتهاند، اما جریان اصلاحات دارای افرادی در بدنه خود است که تغییر روند و جریانسازیهای انتخاباتی را به خوبی میشناسند.
|
