|
رویش مزارع ارغوانی زعفران در همدان همان همت بلندی است که الوند صبور قرنها منتظرش بود تا این گیاه معطر و رنگین را دوباره در دامان خود بپرورد؛ کشت دوباره زعفران در همدان رنسانسی سرخ است که میتواند ناجی آب و برکت نان مردمان دیار مادستان شود.
درختها سخاوتمندانه رضایت به جداشدن برگهایشان میدهند و ابرها در تکاپوی بدرقه این مسافران پاییزی سینه بههم میفشارند، آنسوی این دلهره برگریزان، پاییز دلربایی میکند؛ جایی مثل مزرعههای زعفران روییده در دامنههای الوند.
امیر شهبازی هنوز آفتاب نزده، با اهل و عیالش و چند نفر از زنان فامیل راهی مزرعه میشوند، پس از طلوع، وقت برداشت است؛ وقت شال و کلاه کردن برای رفتن سرِ زمین و چیدن گلهای بنفشی که پرهای طلایی اش، پاییز همدان را بهاری کرده است.
گلچینها چای صبحانه را اینجا مینوشند حتی در این وقت سال، دمکرده زعفران سرِ زمینها لابه لای چای آتشی، طعم دیگری دارد.
او روی یک هکتار زمین، زعفران کاشته است و حالا که گلها را میچیند، پیازهای زعفران 4 ساله شده اند.
زعفران سنتشکن
سیبزمینی کشت غالب شهرستان بهار است که او و همه اهالی این خطه در پرورش آن خبره کشور هستند و در صادرات هم صاحب نام و نشان و امیر نمونه دهها کشاورز جوانی است که سنتشکنی کرده و از کشت و کار آبا و اجدادیاش دست کشیده تا زعفرانکار شود.
اما کم تجربه است و خودش را زعفران کار نمیداند «ما نخستین بار است که پیاز زعفران را کاشته ایم نابلدیم، اهالی خراسان در این کشت باتجربهتر هستند»
پاورچین و آهسته از لابه لای ردیف ها، دست روی ساقه کوتاه گلها میبرد و میگوید: کشاورزان شهرستان بهار دفعه اولشان است که زعفران میکارند، نخستین نفر ما کاشتیم.
خشکسالیهای اخیر و کاهش میزان آبدهی چاههای کشاورزی موجب شد تا امیر ۳۲ ساله همه آموختههایش از کشت این محصول آبدوست را کنار بگذارد و به محصولی مثل زعفران روی بیاورد که آب کمتری میبلعد و در مقابل خشکسالی تاب و توان بیشتری داشته باشد.
او میگوید: کشت زعفران فقط به ۲ نوبت آبیاری نیاز دارد حتی بعضی کشاورزان فقط یک نوبت پیاز این گل را آب میدهند؛ کشتی که بیشتر دیم است و پیاز زعفران به مرور زیر خاک تکثیر میشود و فصل پاییز، وقتی هنوز هوا بخشی از هُرم گرمای تابستان را در جانش پنهان کرده است، ۲۰ روز تا یک ماه گل میدهد.
سخن از آب که میشود یاد دشتهای خشکیده اقلیم همدان در خاطرم جاری میشود که روزگاری جزو سیرابترین جغرافیای ایران بود و حالا صاحب ۹ دشت ممنوعه است و آنگونه که مدیرکل آب منطقهای همدان میگوید، دشتهای کبودراهنگ، ملایر و اسدآباد وضعیت وخیمتری داشته و ممنوعه بحرانی شدهاند. اتفاقی که یکشبه رخ نداده بلکه حاصل سالها تازیانه کشاورزان همدانی بر رخساره آبهای زیرزمینی است و دهها فروچاله و صدها چاه عمیق خشکیده و زمینهای چروکیده محصول ناشاد همین بیمهری است.
منصور ستوده تأکید میکند: حال آب خوب نیست و باید این حقیقت را بپذیریم و کشاورزی را با کمآبی سازگار کنیم و مهمترین راهکار همان تغییر الگوی کشت است که بسیار میگوییم و کمتر میشنوند.
راهکاری که بهصراحت خط قرمز روی کشتهای چغندرقند، سیبزمینی، گوجه فرنگی و یونجه میکشد و جایگزینی محصولاتی همچون کلزا و زعفران را پیشنهاد میدهد.
وی تمایل کشاورزان استان در سالهای اخیر به سمت تولید زعفران را به فال نیک میگیرد و در پاسخ به این نیکاندیشی قول میدهد که از هیچ کمکی به زعفرانکاران دریغ نکند.
به گفته کارشناسان سازمان جهادکشاورزی همدان، ملایریها تاکنون به کشت زعفران علاقهمندتر بودهاند و این محصول در شهرستانهای بهار، کبودراهنگ و فامنین هم عدهای خواهان دارد.
طبیعت بی نظیر مزرعه زعفران سعید بهزادی، زبانم را بند آورده و برایم دشوار میشود که بگویم زمین اینجا یکدست بنفش شده و زیبایی این روزهای پاییزی، نگاه شگفتزدهام را تا خط افق، آنجاکه زمین زعفرانی و آسمان آبی به هم رسیده اند، به دنبال خود میکشاند.
سعید و بانوی پرتلاشش بههمراه چند کارگر در ۲ نوبت کار میکنند، کمر همت را میبندند و گاهی هم با کمر خمیده روی زمینها پیش میروند و سرخوشانه گل میچینند و از چند و چون زعفران برایم گل میگویند و گل میشنویم.
«آبان زعفرانی، هر سال برای ما فصل کوشش است وقت را نباید هدر بدهیم، این گلها کمتر از یک ماه میهمان زعفران کاران است و اگر روزانه نکوشیم چیزی از عیار بالای این طلای سرخ دستگیرمان نمیشود»او از دستمزد کارگران گلچین گلایه میکند که روزی ۲۰۰ هزار تومان به ازای هر کارگر باید بپردازد؛ این هزینهها به زعفرانکاران نوپایی چون سعید آسیب میزند و او خواستار حمایتهای دولت و پرداخت تسهیلات میشود.
از میزان تولید و شیوه فروش و بازاریابی این طلای سرخ که میپرسم، زعفرانکار جوان میگوید: پرچمهای سرخ زعفران را پس از برداشت روی پارچههای سفید در خانه خشک کرده و داخل نایلونهای کوچک بستهبندی کرده و به مشتریهای محلی میفروشیم.
به عبارتی زعفران استان همدان محروم از هرگونه برند و بستهبندی، بهصورت فلهای به فروش میرود.
«معمولا در سال نخست، تنها یکی ۲ کیلو زعفران خشک از هر هکتارِ زیرکشت زعفران بهدست میآوریم، در سال دوم مقدارش به 4 تا ۶ کیلو میرسد، و از سال سوم به بعد، از هر هکتار زمین حدود ده کیلو زعفران خشک میتوانیم برداشت کنیم» مدیرکل استاندارد همدان که چندی پیش از تدوین بستههای حمایتی جهش تولید و توسعه صادرات خبر داد در پاسخ به نقش این ارگان در پشتیبانی از محصول زعفران توضیح میدهد که زعفران جزو کالاهای مشمول استاندارد اجباری است و در کمترین زمان برای متقاضیان تولید و فرآوری پروانه کاربرد نشان استاندارد صادر میکنیم.
سری به آمار و ارقام صادرات استان میزنم و نام زعفران را در فهرست ۸۰ و چند قلمی گمرک همدان میجویم اما اثری نمییابم.
مدیرکل استاندارد همدان که چندی پیش از تدوین بستههای حمایتی جهش تولید و توسعه صادرات خبر داد در پاسخ به نقش این ارگان در پشتیبانی از محصول زعفران توضیح میدهد: زعفران جزو کالاهای مشمول استاندارد اجباری است و در کمترین زمان برای متقاضیان تولید و فرآوری پروانه کاربرد نشان استاندارد صادر میکنیم.
محمد مددی تأکید میکند: از سرمایهگذاران این عرصه حمایت کرده و بهعنوان مشاوری امین در کنارشان هستیم تا این محصول با هویت و شناسنامه بتواند در بازارهای خارجی قدعلم کند.
سخن آخر اینکه زعفران در همدان پیشینهای غنی دارد که لابهلای تاریخ و روایتهای کهن نهفته است اما رشد و نمو خوبش در این منطقه حکایت از سازگاریاش با اقلیم کوهستانی همدان دارد.
در کنار این سازگاری ذوق کشاورزان برای پرورش طلای سرخ همان رنسانسی است که میتواند دشتهای تشنه همدان را از کویری شدن برهاند و برکت سفرههای مردم باشد.
به شرطی که در گام نخست دست کشاورزان نوپای این محصول را گرفته و آنها را قدمبهقدم تا رسیدن به مرحله تولید انبوه و صادرات یاری کنیم.
|
