|
چراغ سبز می‌شود. صف خودروها جان می‌گیرد. چند راننده آماده‌اند پس از یک توقف، بالاخره وارد میدان شوند. اما درست در همین لحظه، چند خودرو که از ورودی دیگری داخل میدان هستند، جلو می‌آیند ولی نه آن‌قدر که خودشان بدون دردسر عبور کنند و نه آن‌قدر که راه خودروهای مقابل باز بماند. میان دو جریان گیر می‌کنند، مسیر را می‌بندند و چند ثانیه بعد، میدان پر می‌شود از خودروهایی که هیچ‌کدام روان حرکت نمی‌کنند.
بوق‌ها آغاز می‌شود. خودرویی که داخل میدان است می‌خواهد هر طور شده خودش را به خروجی برساند و خودروهایی که چراغشان سبز شده، منتظرند بالاخره راهشان باز شود. چند خودرو از لابه‌لای هم عبور می‌کنند، چند خودرو دیگر پشت سرشان می‌مانند و ناگهان چراغ دوباره قرمز می‌شود، صفی که می‌توانست حرکت کند، دوباره می‌ایستد.
این صحنه شاید در نگاه نخست فقط یکی دیگر از گرفتاری‌های روزمره ترافیک باشد، اما پشت آن یک اشتباه ساده وجود دارد و آن اینکه هر راننده فقط مسیر خودش را می‌بیند و کمتر به این فکر می‌کند که حرکت او چه اثری بر جریان مقابل دارد.
راننده‌ای که داخل میدان است، می‌خواهد از میدان خارج شود و برایش چند ثانیه جلو افتادن اهمیت دارد. اما در همان چند ثانیه، خودروهایی که چراغ سبز گرفته‌اند فرصت عبور را از دست می‌دهند. اگر مسیر باز بماند، بخشی از صف می‌تواند وارد میدان شود و هر خودرو از خروجی مورد نظر خود خارج شود، اما وقتی خودروهای داخل میدان خود را لابه‌لای جریان مقابل جا می‌دهند، این امکان از بین می‌رود.
مسأله، چند خودرو بیشتر یا کمتر نیست. مسأله زمانی است که از چراغ سبز گرفته می‌شود و دوباره به چراغ قرمز برمی‌گردد، که نتیجه آن طولانی‌شدن حجم ترافیک پشت چراغ‌هاست.
ثانیه هایی که گران تمام می‌شود
تصور کنیم 5خودرو داخل میدان هستند و چراغ ورودی دیگری سبز شده است. اگر این 5 خودرو چند ثانیه صبر کنند، خودروهای ورودی فرصت پیدا می‌کنند حرکت کنند، وارد میدان شوند و در خروجی‌های مختلف پخش شوند.
اما اگر همان چند خودرو بخواهند پیش از آنها عبور کنند، هرکدام باید با سرعت و فاصله نامنظم خودشان را از میان جریان مقابل رد کنند. هم حرکت خودشان دشوارتر می‌شود و هم خودروهای دارای چراغ سبز مجبور به توقف یا کاهش سرعت می‌شوند.
در این میان، زمان چراغ می‌گذرد. ممکن است 4 یا 5 خودرو بالاخره عبور کنند، اما ده‌ها خودروی پشت چراغ هنوز سر جای خود باشند، چراغ قرمز می‌شود و همه چیز از نو آغاز می‌شود.
این یعنی یک راننده ممکن است برای چند ثانیه زودتر خارج شدن از میدان، یک چرخه کامل انتظار را به خودروهای پشت چراغ تحمیل کند و این همان جایی است که ترافیک، از یک مسأله صرفا زیرساختی به مسأله‌ای رفتاری تبدیل می‌شود.
بوق عجله در یک گره ترافیکی
ماجرا اما به همین‌جا ختم نمی‌شود. گاهی راننده‌ای که داخل میدان قرار دارد، می‌خواهد چند ثانیه صبر کند تا جریان مقابل عبور کند، اما خودروهای پشت سرش آغاز به بوق زدن می‌کنند. بوق پشت بوق، برای اینکه «حرکت کن» را به راننده‌ای تحمیل کنند که شاید اگر حرکت کند، خودش تبدیل به بخشی از همان گره شود.
راننده بالأخره جلو می‌رود. او هم به جمع خودروهایی اضافه می‌شود که راه مقابل را تنگ کرده‌اند و چرخه دوباره تکرار می‌شود.
در حالی که آئین‌نامه راهنمایی و رانندگی، استفاده از بوق ممتد، غیرضروری یا مکرر را ممنوع کرده است. بوق قرار است هشدار بدهد و از خطر جلوگیری کند، نه اینکه وسیله‌ای برای فشار آوردن به راننده مقابل باشد.
گاهی همین چند بوق کافی است تا یک راننده تصمیم درست خود را عوض کند.
ترافیک فقط با آسفالت و چراغ حل نمی‌شود
وقتی از ترافیک حرف می‌زنیم، معمولا نخستین چیزهایی که به ذهن می‌رسد کمبود پارکینگ، ظرفیت خیابان‌ها، تعداد خودروها، زمان‌بندی چراغ‌ها یا نیاز به اصلاح هندسی تقاطع‌هاست. همه اینها می‌توانند در شکل‌گیری ترافیک مؤثر باشند، اما بخشی از گره‌های شهری در جای دیگری شکل می‌گیرند و آن هم پشت فرمان خودروهایی که هرکدام فقط چند متر جلوی خودشان را می‌بینند، است.
راننده‌ای که داخل میدان است، اگر بداند چند ثانیه صبر کردنش به عبور یک صف کامل کمک می‌کند، در واقع بخشی از ترافیک را مدیریت کرده است.
این صبر به معنای نادیده گرفتن حق عبور او نیست. بحث بر سر این است که برای چند ثانیه جلوتر رفتن، مسیر جریانی را که چراغ سبز گرفته، نبندیم.
چون اگر خودروهای ورودی فرصت پیدا کنند، بخشی از آنها در همان نوبت از میدان عبور می‌کنند. اما اگر راهشان بسته شود، همان خودروها باید یک چراغ دیگر منتظر بمانند و پشت سرشان، صف تازه‌ای شکل می‌گیرد.
در چنین شرایطی، گاهی آنچه را که یک راننده «عجله» می‌بیند، برای شهر، شهروندان و رانندگان دیگر مسأله ترافیک است.
شاید یکی از ساده‌ترین قواعد نانوشته شهر همین باشد که اگر چند ثانیه صبر کردن من باعث شود ده‌ها خودرو حرکت کنند، این صبر نه عقب ماندن است و نه از دست دادن حق، بلکه یک انتخاب درست برای حرکت روان‌تر همه است.
ترافیک همیشه از جایی آغاز نمی‌شود که خیابان باریک است یا خودرو زیاد است.
گاهی از همان لحظه‌ای آغاز می‌شود که هرکسی فقط راه خودش را می‌بیند.
|
