|
در بحث از حقوق شهروندی و جایگاه آن در اسلام پیش از هر نکتهای باید به این حقیقت توجه داشت که اسلام به عنوان آخرین و کاملترین دین الهی در درون خود تمام قواعد، سنتها و ایدهآلهای بشری را دارد. بدین معنا که میتواند پاسخگوی تمامی نیازهای اساسی انسان و جامعه بشری باشد.
همانطور که گفته شد نظام شهروندی به معنای واقعی آن به معنای برخورداری عموم اعضای جامعه از حقوق و تکالیف برابر است. به گونهای که هیچ تبعیضی از لحاظ سیاسی، اجتماعی و حقوق مدنی میان افراد جامعه و جور نداشته باشد. در باب مسئولیت شهروندان اسلام، پیامبر اکرم(ص) در بیان گهر باری میفرمائید: «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته) لذا در اسلام هر جا صحبت از رعیت شد مراد همان حقوق شهروندی امروز است. عالیترین نگاه در کاملترین شریعت در مقام مقایسه جایگاه حقوق شهروندی در میان ادیان و حکایت بشری اسلام در عالیترین مرتبه قرار دارد. چه آنکه به انسان در مقام «خلیفهالهی» حقوق و آزادیهای اجتماعی را داده و در عین حال او را مسئول و مکلف به شناختن خیر خود و دیگران دانسته است.
اساساً در نظام حقوقی اسلام به طور حق و تکلیف با هم وجود دارد. از دیگر سو در این نظام حقوقی نوعی ضمانت اجرای تکلیفی و شرعی نیز به چشم میخورد. نکته مهم دیگر این که در جامعه اسلامی همه شهروندان از حقوق سیاسی و اجتماعی برخوردارند. و در تمام شئون جامعه و حکومت مشارکت دارند. که در این منظور مفهوم شهروند حتی به غیر مسلمان نیز اطلاق میشود.
در خصوص مسئولیت شهروندان مسلمان در جامعه در قبال یکدیگر پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «هر کس شب را به صبح برساند، در حالی که به امور مسلمین اهتمام ندارد. از مسلمانان مثبت از دیگر سو از آن جهت که هدف اسلام، ساختن همه انسانها و دعوت آنها به احراز مقام خلیفه الهی است.
تعاون و همکاری در آن اهمیت به سزایی دارد. به طوری که در قرآن به عنوان مهمترین منبع حقوق اسلامی با آیاتی روبه رو میشویم، که ما را به همکاری در کار خیر و عدم تعاون بر گناه و زشتیها سفارش میکند.
تأکید اسلام بر تحقق انتظارات خود از شهروندان از طریق تربیت و در آمیختن حقوق با اخلاق و نیز در آمیختن آگاهی و شعود اجتماعی با تقوا، آزادی یا عدالت، پرسشگری با بی غرضی مدارا با انصاف ونیز پاسخگویی با حسن ظن است. در سایه چنین نگاهی است که مسئولیت تکتک شهروندان مسلمان نسبت به مصالح عمومی و فردفرد همشهریان خود کانونیترین نقش را در تعریف و تحقق مفهوم شهروندی دارد.
و اسلام این معنا را با تأکید بر مفهوم ولایت متقابل شهروندان بر یکدیگر تنفیذ قرار داد. به گونهای که پایبندی به این تکلیف اساساً شرط ایمان است.
|
