|
کودک نوپا که راه میافتد، نخستین قدمهایش را که میخواهد بردارد، هی دستمان را کنار میزند تا استقلالش را به کرسی بنشاند. از همان اولین قدمهای بچگی همه آدمها دنبال "خودشان" هستند. دنبال اینکه بدون کمک دیگران، بتوانند از پس همه چیز بربیایند.
کمکم بچه خردسال مسئولیتهای ریزودرشت هم میخواهد. لیوان آبش را خودش دست میگیرد، غذایش را قاشق بزرگ یا کوچک، هرطورشده خودش میخورد.
مسئولیت پررنگترین مفهومی است که در زندگی همه آدمها وجود دارد. مسئولیت چه فردی باشد و چه اجتماعی، با ملات اراده انسان است، که دیوارش بالا می رود و اجرهایش چفت هم مینشینند.
مسئولیتپذیری (Responsibility) بهعنوان تعهدی درونی از سوی فرد برای انجام مطلوب تمامی فعالیتهایی است که به او سپرده شده است.
این فعالیتها دایره گستردهای دارد، از همین خانه خودمان که شروع کنیم، نقشهای متعددی داریم که هرکدام یک بقچه مسئولیت هم با خودش دارد.
اما در بعد اجتماعی قضیه توفیر میکند با مسئولیت فردی. جامعه، شبیه یه چرخه زنده، همه چیزش به هم وصل است. نانوا که نان نپزد، کار کترینگ سر خیابان هم لنگ میماند. کتاب خوب که تولید نشود، مراکز فرهنگی دستشان میماند توی پوست گردو.
سالها پیش وقتی مردم، مفهوم مسئولیت اجتماعی را بهدرستی درک کردند، انقلاب به بار نشست و آثار آن سالها کشور را در جغرافیای رشد، بارور نگاه داشت.
حالا که نسلهای چهارم و پنجم انقلاب تاتیشان تمام شده و به سن مسئولیت گرفتن رسیدهاند، دیوارهای آجری کشور ملات محکم میخواهد و هرکس که از مسیر تعهداتش، به رشد دیوارهای بلند جمهوری اسلامی کمک کند، در واقع بخشی از "خودش" را در آیینه مسئولیتپذیری اجتماعی یافته است.
مسئولیتپذیری فردی، اعتماد میآفریند. سالها پیش یک جایی از کتاب "شانههای غول" خواندم: کارتان را به نحوی انجام دهید که هرکس آن را دید، دلش بخواهد دوباره برگردد و نگاهش کند.
شاید این یک مفهوم درخشان از مسئولیتپذیری باشد. نتایج در واقع گرچه مهماند اما اینکه با سیاقی متعهدانه و درست کارمان را به پایان ببریم، مهمتر است.
مسئولیت، به آدمها احساس مفیدبودن میبخشد و از حاشیههای بی جا دورشان میکند. دانشجوی ترم اول دانشگاه اگر مسئولیت درسهایش را بردارد و بچسبد به کلاس رفتن و امتحان آخر ترم، وقتی برایش نمیماند که بخواهد سرش بجنبد و روال کار از دستش در برود احیاناً.
آدمهای بسیاری دیدهام که در کار فردی ممتازند، اما پای جمعشدن و همکاری که میرسد، یک چیزی لنگ میزند. این همان گره کور داستان است. جایی که برای مسئولیتپذیری اجتماعی به چیزی بیش از تعهد در قبال فعالیتهای مشترک نیاز داریم. چیزی شبیه همدلی، و پذیرفتن تفاوتها.
همه آدمها بلدند کناره هم چای بخورند نه؟! حتی اگر یکی قند نخورد و بجایش کشمش بردارد کسی توبیخش نمیکند. یا حتی کتابخانه را تصور کنید، آنجا همه میتوانند یکجورهایی باهم کنار بیایند و هرکس به مطالعه خودش برسد. کلید همینجاست. صرف چای را غنیمت میشماریم و از تفاوتها عبور میکنیم. اصلاً مهم نیست چه کسی چه چیزی میخورد، پس شاید بتوان یکجاهایی همینطور آسانگیرانه، با تفاوتها رفیق شد.
و کتابخانه خوب میچرخد؛ چون قانون دارد و همه به قانون آن پایبندند. چیزی که در فعالیتهای جمعی میتواند کمک کند مسئولانهتر قدم برداریم، قانون است. از قانونهای نانوشته بگیرید تا قانونهای مدنی.
آدمها با مسئولیت است که کنار هم احساس زندهبودن میکنند. این واژه تکراری، گرچه عمری است بر سر زبانها میچرخد؛ اما دوصد گفته؛ چون نیم کردار نیست.
در نهایت راهکارهایی برای افزایش مسئولیتپذیری وجود دارد که در تمام ابعاد قابل جاریساختن است:
-هدفگذاری را بر اساس توان انتخابکردن. خیلی از افراد درست نمیدانند چندمرده حلاجاند! و لقمههای کوچک و بزرگ میگیرند. شاید ارزیابی درست از خودمان، کمک کند هدفهایی بجا انتخاب کنیم و بدین ترتیب مسئولیت آنها را بهخوبی به پایان ببریم.
-اهمالکاریهای بیرویه را کنار بگذاریم. از همان وقتی که بشر توجیه را خلق کرد، بسیاری از پیامدهای کارش را نیز بهخوبی نتوانسته بپذیرد و به همین علت است که مسئولانه در مقابل وظایفش برخورد نمیکند گاها.
-ثابتقدم ماندن، عاملی است که از ما فردی مسئول میسازد. در صورت بروز اشتباه یا قرارگرفتن مانع، نباید عقب بکشیم تا در نهایت قله را فتح کنیم یا دستکم چندقدمی آن باشیم.
|
