|
پایتخت کتاب عنوان طرحی است که هر ساله به شهری در ایران اطلاق میشود که برای تقویت جایگاه کتاب و کتابخوانی، اقدامات ارزندهای را انجام داده باشد. شاید بتوان ادعا نمود این طرح را الگویی بومی از طرح انتخاب پایتخت جهانی کتاب دانست که از سوی ۲۰۰۱ میلادی تاکنون از سوی یونسکو اجرا میشود.
بر همین اساس و از سال ۱۳۹۴ در ایران نیز این طرح اجرا شده و هر ساله یک شهر بهعنوان پایتخت کتاب برگزیده میشود.
در سال ۱۴۰۲ و بر اساس ارزیابی انجام گرفته از بین ۱۵۰ شهر شرکتکننده در این طرح، ۱۲ شهر بهعنوان شهر دوستدار کتاب انتخاب شدند که در آن بین سمنان با کسب امتیازها در شاخصهای مختلف، بهعنوان «شهر پایتخت کتاب ایران» در سال ۱۴۰۲ معرفی شد.
عنوان «پایتخت کتاب ایران» هر سال به شهری اعطا میشود که در زمینه ترویج کتاب و کتابخوانی عملکرد برجستهای داشته باشد. این عنوان توسط نهادهای فرهنگی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و با هدف تشویق به مطالعه و توسعه فرهنگ کتابخوانی در سراسر کشور انتخاب میشود.
ترویج فرهنگ کتابخوانی در بین مردم و حمایت از نویسندگان، ناشران و کتابفروشان از اهداف انتخاب پایتخت کتاب است و ایجاد زیرساختهای فرهنگی مرتبط با کتاب، افزایش دسترسی عموم به کتابهای باکیفیت و تشویق مشارکت شهروندان در برنامههای فرهنگی مرتبط با کتاب، ثمره اجرای این طرح است.
ویژگیهای یک شهر دوستدار کتاب
یک شهر دوستدار کتاب، شهری است که فعالیتهای مربوط به کتاب و ادب را ترویج و حمایت میکند. برخی از ویژگیهای یک شهر دوستدار کتاب عبارتاند از:
داشتن کتابفروشیهای مستقل و متنوع که انواع کتابها را در ژانرها و موضوعات مختلف ارائه میدهند. برخی از کتابفروشیها ممکن است تخصص در کتابهای نادر و قدیمی داشته باشند، درحالیکه برخی دیگر ممکن است فضای خلاقانه و جذابی برای خوانندگان فراهم کنند.
داشتن کتابخانههای عمومی و خصوصی که منابع و خدمات مختلف را برای علاقمندان به کتاب ارائه میدهند. برخی از کتابخانهها ممکن است ساختمانهای تاریخی و معمارانه باشند، درحالیکه برخی دیگر ممکن است نمایشگاهها، رویدادها، و آموزشهای مربوط به ادب را برگزار کنند.
داشتن جشنوارهها و رویدادهای ادبی که فرصتهای بسیاری را برای دیدار با نویسندگان، شرکت در گفتوگوها، گروهخوانیها، و لذتبردن از فرهنگ خواندن فراهم میکنند. برخی از جشنوارهها و فستیوالها ممکن است به ژانرها، زبانها، گروههای سنی، یا مسائل اجتماعی خاص توجه داشته باشند.
داشتن انجمنهای فعال و پرشور که علاقه و تعامل خود را با کتاب و نوشتن نشان میدهند. برخی از انجمنها ممکن است بهصورت گروههای خواندن، نقد، نوشتن، چاپ، یا تبادل کتاب باشند. برخی دیگر ممکن است بهصورت سازمانهای حقوقنویس، حامیان کتاب، یا کارآفرینان کتابی باشند.
معیارهای انتخاب شهر پایتخت کتاب چیست؟
تعداد و کیفیت کتابخانههای عمومی و مشارکت مردم در استفاده از آنها.
برگزاری برنامههای فرهنگی مانند جشنوارههای کتاب، نشستهای نقد و بررسی، و کارگاههای آموزشی.
میزان مشارکت ناشران، کتابفروشان و نویسندگان محلی.
ابتکارات خلاقانه در ترویج کتابخوانی (مانند کتابگردی، مسابقات کتابخوانی، و غیره).
نیشابور در سال ۱۳۹۵ به دلیل فعالیتهای گسترده در حوزه کتاب و کتابخوانی، اهواز در سال ۱۳۹۶ برای برنامههای خلاقانه در ترویج مطالعه، بوشهر در سال ۱۳۹۸ به خاطر تلاشها در توسعه کتابخانهها و برنامههای فرهنگی و یزد در سال ۱۴۰۰ به دلیل توجه ویژه به حفظ میراث فرهنگی و ترویج کتابخوانی بهعنوان شهر پایتخت کتاب انتخاب شده بودند.
ویژگیها و تأثیرات شهر پایتخت کتاب
در شهری که عنوان پایتخت کتاب را با خود یدک میکشد، توجه عمومی به کتاب و کتابخوانی افزایش مییابد و زیرساختهای فرهنگی مانند کتابخانهها و مراکز فرهنگی بهبود یافته و فرصتهای شغلی در حوزه نشر و کتابفروشی ایجاد شده و هویت فرهنگی شهرها نیز تقویت میشود.
10مین پایتخت کتاب ایران در نمایشگاه کتاب تهران ۱۴۰۴ معرفی میشود.
سرپرست اداره مجامع، تشکلها و فعالیتهای فرهنگی با اشاره به فرآیند معرفی شهرهای دوستدار کتاب، از معرفی پایتخت کتاب ایران در سیوششمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران خبر داد.
علیرضا نوریزاده، در گفتوگو با ایبنا، با اشاره به فرآیند انتخاب شهرها و عشایر دوستدار کتاب و پایتخت کتاب ایران، عنوان کرد: در مرحله داوری شهرها قرار داریم و قرار است تا ۱۵ اسفندماه روند اجرایی کار ادامه داشته باشد و پس از داوریها، تا پایان سال، شهرهای دوستدار کتاب معرفی و انتخاب خواهند شد.
وی ادامه داد: برای راستیآزمایی و بررسی کارنامه و فعالیتها، گروهی به این 5 شهر اعزام خواهند شد و پس از بازدید هیأت انتخاب، همزمان با 36مین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، پایتخت کتاب ایران معرفی خواهد شد.
نویزاده با بیان اینکه پایتخت کتاب ایران یکسال فرصت دارد، فعالیتهای کتابمحور انجام دهد، افزود: این طرح با هدف توسعه عدالت فرهنگی و ترویج کتابخوانی از طریق حمایت از برنامهها و پیشنهادهای نو و ابتکاری، اثربخش و پایدار برگزار میشود.
وی با اشاره به برنامههای پایتخت کتاب ایران توضیح داد: برنامه این شهر باید شامل معرفی مجموعه برنامهها و فعالیتهای فرهنگی، ترویجی و ابتکاری در حوزه کتاب و بهرهگیری از سرمایههای هویتی، مالی، ارتباطی، فردی و سرمایه دانش ابزاری برای حداقل یکسال باشد. در این میان مشارکت همه اجزای صنعت نشر شامل پدیدآورندگان، ناشران، توزیعکنندگان، کتابفروشان، کتابداران همچنین مشارکت و سهیم شدن همه نهادها و فعالان حوزه کتاب و کتابخوانی مانند کتابخانهها، کتابداران، مشارکت سازمانهای غیردولتی و دولتی مرتبط با کتابخوانی نیز در این رویداد اهمیت دارد.
بهگفته وی، استفاده از سرمایههای اجتماعی، فرهنگی، هنری، فکری، علمی، فنی و محیطی و مشارکت فعال مفاخر، مشاهیر و هنرمندان شاخص و محبوب، رسانهها و کسبوکارهای فرهنگی و خلاق، همچنین استفاده از ظرفیت فضای مجازی برای اجرای برنامههای کتابخوانی و شبکهسازی در برنامههای پایتخت کتاب ایران اهمیت ویژهای دارد.
قرار است پایتخت کتاب ایران ۱۴۰۳، طی فرآیندی از بین ۴۶ شهر ازجمله اصفهان، شاهینشهر و میمه، شهرضا، کرج، ارومیه، بوکان، چایپاره، خوی، میاندوآب، نقده، بهارستان، تهران، ری، شمیرانات، فیروزکوه، سرایان، سربیشه، قاینات، نهبندان، داورزن، سبزوار، بجنورد، استهبان، اوز، قزوین، منوجان، بم، دهبکری، رابر، سیرجان، فهرج، کوهبنان، سنقر، رشت، رودسر، فومن، لاهیجان، محمودآباد، اراک، خمین، دلیجان، ساوه، محلات، بندرعباس، نهاوند، مروست انتخاب شود.
|
