|
مصرف دخانیات همچنان یکی از معضلات بزرگ سلامت عمومی در ایران است و آمارهای سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که این معضل در میان نسل جوان و به ویژه زنان، ابعاد جدید و نگرانکنندهای پیدا کرده است. طبق آخرین گزارشهای وزارت بهداشت، حدود ۱۴ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال در سراسر کشور به صورت روزانه سیگار مصرف میکنند؛ اما آمارها از افزایش قابل توجه مصرف قلیان و محصولات نوین دخانی مانند سیگارهای الکترونیکی در استان همدان حکایت دارند.
بر اساس دادههای وزارت بهداشت، سالانه حدود ۷۰ هزار نفر در ایران به علت بیماریهای مرتبط با مصرف دخانیات جان خود را از دست میدهند؛ این رقم هشدار بزرگی برای مسئولان و جامعه است. علاوه بر این، بین ۲۰ تا ۲۲ درصد مردان و ۴ تا ۵ درصد زنان در کشور مصرفکننده دخانیات هستند. سهم جوانان ۱۵ تا ۳۰ سال نیز قابل توجه است؛ حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد از آنها مصرفکننده دخانیات بوده و به اعتیاد به این مواد گرفتار شدهاند که این موضوع میتواند تهدیدی جدی برای سلامت خانوادهها و جامعه به شمار آید.
از طرفی هم، سازمان جهانی بهداشت (WHO) مصرف دخانیات را به عنوان یکی از بزرگترین عوامل مرگ و میر قابل پیشگیری در جهان معرفی کرده است. هر ساله بیش از 8میلیون نفر در جهان جان خود را به دلیل مصرف یا مواجهه با دود دخانیات از دست میدهند. این معضل نه تنها سلامت فرد را تهدید میکند بلکه بار سنگینی بر نظامهای بهداشتی و اقتصادی کشورهای مختلف تحمیل میکند.
نگرانی اصلی اما از افزایش مصرف قلیان در میان نوجوانان و دختران جوان است؛ بر اساس آخرین مطالعات، مصرف دخانیات در دانشآموزان دوره اول متوسطه نسبت به سال گذشته افزایش یافته و این روند افزایشی بیشتر در میان دختران دیده میشود.
دبیرکل جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات در این زمینه هشدار داده است که نوجوانان و به ویژه دختران جوان، هدف اصلی تبلیغات فریبنده مافیای دخانیات داخلی و بینالمللی قرار دارند. وی تاکید کرده که افزایش مصرف دخانیات در دختران، کاهش توانمندی آنان به عنوان مادران آینده و به خطر افتادن سلامت نسلهای بعدی را به دنبال خواهد داشت.
در استان همدان، آمار مصرف سیگار کمی پایینتر از میانگین کشوری است، اما مصرف قلیان در این استان به ویژه در میان جوانان ۱۵ تا ۳۰ ساله افزایش قابل توجهی یافته و به حدود ۱۵ درصد رسیده است. کارشناسان سلامت علت این موضوع را فرهنگ رواج یافته در قهوهخانهها و کمبود آگاهی کامل درباره مضرات قلیان میدانند.
همچنین یکی از نگرانیهای جدید، افزایش استفاده از سیگارهای الکترونیکی (ویپ) در میان جوانان است. بسیاری از مصرفکنندگان بر این باورند که ویپ نسبت به سیگارهای سنتی ضرر کمتری دارد، در حالی که این تصور کاملاً اشتباه است.
استفاده از ویپ میتواند عوارض جدی و اعتیادآور داشته باشد و جایگزین سالمی برای سیگار یا قلیان نیست.
راضیه السادات میر معینی، معاون فنی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی همدان، اعلام کرد: صنایع دخانی با استفاده از طعمهای جذاب، بستهبندیهای مدرن و تبلیغات گسترده در شبکههای اجتماعی، به طور هدفمند نوجوانان و جوانان را جذب میکنند. این صنایع با جا زدن مصرف دخانیات به عنوان نماد استقلال و آزادی فردی، اثرات اعتیادآور و مضرات آن را نادیده میگیرند.
وی همچنین به تولید و انتشار اطلاعات گمراهکننده درباره فواید ظاهری دخانیات اشاره کرد و بر ضرورت مقابله با این تبلیغات نادرست تأکید نمود. میر معینی افزود: «تشویق جوانان به مشارکت فعال در برنامههای کنترل دخانیات، حمایت از آنان در ارائه راهکارهای خلاقانه و ایجاد فرصت برای رهبری اجتماعی، از مهمترین اقدامات مقابله با این بحران است.
یک روانشناس بالینی نیز در این باره معتقد است، نوجوانی، فصل تجربهگری و کشف است؛ دورهای که در آن بسیاری از انتخابها، رنگ و بویی از هیجان، تقلید و نیاز به دیدهشدن دارند. در چنین بزنگاهی، سیگار برای برخی نوجوانان نه یک «عادت» بلکه نوعی پیامرسان خاموش است؛ راهی برای ابراز آنچه در کلمات نمیگنجد.
حمید رنجبران در گفتوگو با خبرنگارهمدانپیام افزود: در این سن، هویت نوجوان در آیینه نگاه دیگران شکل میگیرد. دوستان، چهرههای محبوب شبکههای اجتماعی، رفتار والدین و حتی الگوهای ناپایدار فرهنگی، همگی میتوانند نقشآفرین باشند. تجربهگری و همسانسازی در این سن طبیعی است؛ اما وقتی ابزار این تجربه، موادی باشد که اعتیادآور و پرهزینهاند، نمیتوان از کنار آن بیتفاوت گذشت.
وی تصریح کرد: پیش از نخستین مصرف، معمولا روزها یا هفتههایی از بیتوجهی، فشار روانی یا نادیدهگرفتهشدن گذشته است. تصمیم به سیگار کشیدن یکباره گرفته نمیشود؛ بلکه حاصل تجمع خاموش احساساتی است که شنیده نشدهاند.
با وجود تلاشهای گسترده وزارت بهداشت و افزایش مالیات بر محصولات دخانی، ممنوعیت تبلیغات و توسعه خدمات ترک دخانیات، مصرف قلیان و محصولات نوین دخانی در استانها و به ویژه همدان نیازمند توجه و اقدامات هدفمندتر است.
کارشناسان سلامت تاکید دارند که مقابله با این پدیده نیازمند همکاری بین بخشی، فرهنگسازی عمیق و تغییر نگرشهای عمومی است.
آنها معتقدند که باید با استفاده از ظرفیتهای آموزش در مدارس، دانشگاهها و رسانهها، نسل جوان را نسبت به خطرات مصرف دخانیات آگاه کرد و با ایجاد محیطهای سالم و حمایتهای روانی، زمینه ترک و پیشگیری از شروع مصرف را فراهم کرد.
مصرف دخانیات و قلیان در ایران و استان همدان هنوز یکی از چالشهای اساسی سلامت عمومی است که ابعاد جدیدی به خود گرفته است. روند افزایش مصرف به ویژه در میان دختران جوان و استفاده از سیگارهای الکترونیکی، هشدار جدی به مسئولان و جامعه میدهد. تنها با تلاش مشترک نهادهای دولتی، جامعه مدنی، خانوادهها و خود جوانان میتوان این بحران را مهار و سلامت نسلهای آینده را تضمین کرد.
|
