|
در این نوع از اقتصاد گردشگری، برخی داراییها صرفاً یک جاذبه نیستند؛ آنها موتور محرک یک اکوسیستم اقتصادی هستند. غار علیصدر برای شرکت سیاحتی علیصدر دقیقاً چنین جایگاهی داشت. سالها درآمد حاصل از حضور میلیونها گردشگر، نه تنها هزینههای جاری مجموعه را تأمین میکرد، بلکه امکان توسعه زیرساختها، ایجاد خدمات جانبی، حفظ اشتغال و اجرای طرحهای توسعهای را نیز فراهم میآورد. اکنون اما با واگذاری مدیریت و بهرهبرداری غار، شرکت سیاحتی علیصدر وارد مرحلهای شده که میتوان آن را «اقتصاد بدون غار» نامید؛ دورهای که در آن مهمترین مزیت اقتصادی شرکت از بدنه آن جدا شده و مجموعه ناگزیر است برای بقا، مدل اقتصادی جدیدی تعریف کند.
جدایی موتور اصلی درآمدزایی
واگذاری مدیریت و بهرهبرداری غار علیصدر به مجموعهای دیگر و جدا شدن غار از شرکت سیاحتی ، صرفاً یک تغییر در شیوه اداره یک جاذبه گردشگری نیست. این تصمیم عملاً به معنای جدایی موتور اصلی درآمدزایی از شرکتی است که طی دهههای گذشته بخش مهمی از فعالیتهای خود را بر پایه همین ظرفیت اقتصادی بنا کرده بود. در چنین شرایطی پرسش اساسی این است که شرکت سیاحتی علیصدر در دوران پس از غار چه جایگاهی خواهد داشت و چگونه میخواهد در بازار گردشگری استان به فعالیت ادامه دهد؟
در ادبیات مدیریت بنگاههای گردشگری، وابستگی شدید به یک منبع درآمد، هرچند در ظاهر نشانه موفقیت باشد، اما همواره یک ریسک راهبردی محسوب میشود. زمانی که بخش عمده گردش مالی یک شرکت از یک دارایی خاص تأمین شود، هرگونه تغییر در مالکیت، مدیریت یا بهرهبرداری آن دارایی میتواند کل ساختار اقتصادی مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد. آنچه امروز برای شرکت سیاحتی علیصدر رخ داده، نمونهای از همین وضعیت است.
تا پیش از این، غار علیصدر نه تنها یک جاذبه طبیعی، بلکه ستون فقرات اقتصاد شرکت محسوب میشد. حجم بالای بازدیدکنندگان، درآمدهای ناشی از فروش بلیت، خدمات جانبی، حضور گردشگران در مجموعه و گردش مالی حاصل از آن، امکان برنامهریزی اقتصادی را برای شرکت فراهم میکرد. اکنون پرسش اساسی این است که در نبود این منبع درآمد، چه سازوکاری برای حفظ تراز مالی شرکت وجود دارد؟
تغییر نگاه از مدیریت دارایی به توسعه کسبوکار
واقعیت این است که شرکت سیاحتی علیصدر هنوز از داراییهای ارزشمندی برخوردار است. واحدهای اقامتی سایت عباسآباد، رستورانها، مراکز پذیرایی و برخی خدمات گردشگری همچنان ظرفیت درآمدزایی دارند. اما مسئله اصلی مقیاس اقتصاد است. هیچیک از این داراییها به تنهایی توان جایگزینی گردش مالی حاصل از مهمترین جاذبه گردشگری غرب کشور را ندارند. در نتیجه شرکت ناچار است میان دو مسیر یکی را انتخاب کند؛ کوچک شدن تدریجی یا بازآفرینی اقتصادی. کوچک شدن تدریجی، مسیری است که بسیاری از بنگاههای وابسته به یک درآمد سنتی در آن گرفتار شدهاند. کاهش درآمد به کاهش سرمایهگذاری منجر میشود، کاهش سرمایهگذاری کیفیت خدمات را پایین میآورد، افت کیفیت به کاهش درآمد بیشتر میانجامد و این چرخه در نهایت شرکت را به یک مجموعه صرفاً نگهدارنده دارایی تبدیل میکند. چنین سرنوشتی نه تنها برای شرکت، بلکه برای صنعت گردشگری همدان نیز نگرانکننده خواهد بود.
اما مسیر دوم، بازآفرینی اقتصادی است. این مسیر نیازمند تغییر نگاه از مدیریت دارایی به توسعه کسبوکار است. شرکت سیاحتی علیصدر باید به این پرسش پاسخ دهد که در آینده قرار است چه نقشی در اقتصاد گردشگری استان ایفا کند؟ آیا صرفاً بهرهبردار چند واحد اقامتی و خدماتی خواهد بود یا میخواهد به یک هلدینگ توسعه گردشگری تبدیل شود؟
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم همدان از کمبود سرمایهگذاران بزرگ گردشگری رنج میبرد. برخلاف برخی استانهای گردشگرپذیر کشور که دارای چندین شرکت قدرتمند در حوزه هتلسازی، گردشگری سلامت، گردشگری رویداد و تفریحات هستند، بخش قابل توجهی از بار سرمایهگذاری گردشگری همدان بر دوش تعداد محدودی مجموعه قرار دارد. در چنین شرایطی تضعیف هر یک از این بازیگران اقتصادی میتواند به معنای کاهش ظرفیت توسعه گردشگری استان باشد.
نگاهی به تجربه استانهای موفق نشان میدهد که بنگاههای گردشگری پایدار، درآمد خود را از منابع متنوع تأمین میکنند. هتل، اقامتگاه، مراکز تفریحی، گردشگری سلامت، برگزاری رویدادها، مراکز خرید، سرمایهگذاری در جاذبههای جدید و حتی فعالیتهای آموزشی، بخشی از سبد درآمدی این شرکتها را تشکیل میدهد. اما شرکت سیاحتی علیصدر اکنون در نقطهای قرار گرفته که باید مشخص کند برنامه آن برای ایجاد چنین تنوعی چیست.
در این میان نقش هیأتمدیره و مدیران شرکت نیز قابل تأمل است. مسئله اصلی امروز نقد افراد نیست، بلکه ارزیابی راهبردهاست. نتیجه هر راهبرد را باید در توانایی آن برای مواجهه با بحرانها سنجید. اکنون که شرکت مهمترین منبع درآمدی خود را از دست داده، این پرسش مطرح میشود که آیا طی سالهای گذشته برنامهای برای کاهش وابستگی به غار تدوین شده بود؟ آیا پروژههای درآمدزای جایگزین تعریف شدهاند؟ آیا سرمایهگذاریهای جدیدی برای ایجاد منابع پایدار درآمد در دستور کار قرار گرفته بود؟
|
