|
■ روسیاهی بیتوجهی بر سیمای کاروانسرای زغالیها
■ مرمت، ثبتجهانی یا کاربری کدام یک در تاجآباد و فرسفج اولویت است
این روزها که خبر میرسد کاروانسراهای «تاجآباد» و «فرسفج» در انتظار ارزیابان یونسکو هستند چند پرسش در ذهن ایجاد میشود از جمله:
■ چرا خبری از توجه به فرهنگسراهای داخل شهر همدان نمیشود؟
■ چرا برای کاروانسراهای مرمت شده کاربری تعریف نمیشود
■ چرا در مسیر راه دسترسی به کاروانسرا علائم هدایتکننده گردشگر نیست؟
■ چرا کاروانسراها پس از مرمت به چرخه اقامتی و تفریحی در گردشگری وارد نشدند؟
آنگونه که مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان خبر داده است، ارزیابان یونسکو برای ارزیابی این دو کاروانسرا و قرار گرفتن آنها در فهرست آثار جهانی بزودی به همدان سفر خواهند کرد. اینجاست که باید گفت خدا کند گذر ارزیابان کاروانسراها به کاروانسرای ذغالیها در شهر همدان نیفتد.
در حالی که کاروانسراهای همدان به عنوان نماد قدمت هر منطقه به شمار میروند، کاروانسرای زغالیهای این شهر که در مالکیت دانشگاه بوعلیسینا قرار گرفته به مرور زمان تخریب و به محلی برای تجمع افراد بدون سرپناه تبدیل شده که هیچ جلوه خوبی ندارد.
البته هفته گذشته کارشناس ذیربط معاونت وزارت میراثفرهنگی آخرین بازدید را از این کاروانسراها داشت.
در این بازدید که پیش از ورود ارزیاب یونسکو انجام شد به موارد جزئی اشاره و هماهنگیها انجام شد، همچنین مواردی مانند ساماندهی اطراف کاروانسرای تاجآباد در ضوابطی که پیشبینی کردیم لحاظ شده است.
در سالجاری پرونده کاروانسراهای ایرانی با ۵۶کاروانسرا از دورههای مختلف تاریخی موجود در ۲۴استان کشور، به یونسکو ارسال شده است.
این پرونده با گسترهای در مقیاس ۲۴استان کشور و شامل ۵۶کاروانسرا مربوط به دورههای مختلف تاریخی است که خراسان رضوی دارای بیشترین تعداد کاروانسرا و پس از آن استانهای سمنان و اصفهان هستند.
گشتوگذاری در شهر همدان و سراغ گرفتن از کاروانسراهای قدیمی همدان شما را بر آن میدارد که که کمی تأمل کنید که چرا نگاه به جاذبههای تاریخی با یک کاربری یکسان هم متفاوت است.
اینکه 2 کاروانسرای تاجآباد و فرسفج شانس جذب اعتبارات را برای مرمت داشتند به کنار، اما اینکه کاربری مشخصی برای آنها تعریف نشده است و هیچ حریم توریستی و علائمی برای دستیابی به این فضا در دست نیست یکی پس از دیگری کارشناسان و دوستداران میراثفرهنگی را به طرح چرایی پرسشهای متعدد وادار میکند.
در این میان کاروانسرای زغالیها که در حاشیه میدان پروانهها و در ضلع شمالغربی تپه مصلا(تپه ارگ قدیم) قرار دارد، یکی از آثار برجای مانده از دوره قاجار در همدان است که از هر توجهی بیبهره است و کار به جایی کشیده شده است که اکنون این کاروانسرا به دخمهای تبدیل شده است.
نمای بیرونی کاروانسرا با کاشیکاری و آجرکاری تزئین شده است. این کاروانسرا در سال ۱۳۸۲ در مجموعه آثار تاریخی ایران ثبت شد.
کاروانسرای زغالیها از کاروانسراهای حیاطدار ایران بوده و در گذشته، دور تا دور حیاط اتاقهای استراحت کاروانیان و محل تجارت تجار شهر بوده است.
مصالح اصلی این کاروانسرا سنگ و آجر است. با توجه به تخریب کاروانسرای زغالیها امروزه از اتاقها و بنای کلی آن چیزی باقی نمانده و دوستداران میراث تاریخی ایران در تلاش هستند که این کاروانسرا بزودی مرمت و بازسازی گردد. از کاروانسرای زغالیها تنها سردر و هشتی ورودی آن باقی مانده است و در صورت محافظت نکردن مناسب این بخش نیز بزودی تخریب خواهد شد و تنها نامی از این کاروانسرا در کتابهای تاریخ باقی خواهد ماند.
در زمانهای گذشته، با توجه به شرایط آبوهوایی، موقعیت جغرافیایی و سنت رایجی که وجود داشت، کاروانسراهای بیمثال را میساختند. اهالی کاروان برای اینکه مدت زمانی را به استراحت بپردازند و خستگی سفر را از تن بیرون کنند، به کاروانسراها مراجعه میکردند.
کاروانسراها معمولاً به صورت مستطیل یا مربع بودند. البته، کاروانسراهایی هم در ایرانزمین وجود داشتند که طرح کلی آنها به صورت دایرهای باشد. در دورههای پس از اسلام، در مرکز و داخل شهرها کاروانسراهایی تأسیس شدند که در زمینه تجارت مورد استفاده قرار میگرفتند که یکی از آنها، کاروانسرای زغالیهاست.
کاروانسرای زغالیهای همدان که در ضلع شمالغربی تپه ارگ قدیم قرار گرفته، در سال 1382 ثبت شد.
کاروانسرای زغالیها از جمله کاروانسراهایی هست که دارای حیاط بوده و در قسمتهای مختلف معماری کاروانسرای زغالیها آجرکاری و کاشیکاریهای بسیار زیبایی مشاهده میشوند. این کاروانسرای بیمثال در چند سال گذشته به عنوان انبار چوب کاربرد داشت، اما امروزه دانشگاه بوعلیسینا مالکیتش را برعهده گرفته است.
دانشگاه همدان قصد دارد که کاروانسرا را تبدیل به یک استادیوم علمی بینظیر کند، اما این موضوع فقط در حد یک پیشنهاد بوده و تاکنون هیچگونه اقدامی صورت نگرفته است.
گروهی از دوستداران میراثفرهنگی و تاریخی هم معتقد هستند که این کاروانسرا بهتر است به مالکیت سازمان میراثفرهنگی درآمده و این سازمان بخشهایی از آن را مورد مرمتی اصولی قرار دهد.
|
