|
اسدآباد-کبری هنری لطیف پور-خبرنگار همدان پیام: طبق آمارهای منتشر شده از طرف سازمانهای ذیربط نرخ رشد جمعیت و گرایش به فرزندآوری در ایران در حال کاهش است. جمعیت ایران در حال تبدیل شدن به یک جمعیت پیر است. اما چرا؟ برای پاسخ به این پرسش و کسب درک صحیحی از باروری به عنوان یک رفتار اجتماعی باید به مجموعهای از عوامل اجتماعی، روانشناختی و اقتصادی توجه کنیم. باروری و فرزندآوری مثل هر رفتار اجتماعی دیگری در جهان متجدد در معرض تحولات عمیقی قرار گرفته است. در جهانی که به تعبیر اندیشمندان چون گیدنزو بوردیو تنها ساختارهای کلان تعیینکننده کنشها و رفتارهای افراد نیستند و انسان خود صاحب عاملیت و تعیینکنندگی است. به تعبیر گیدنز در مدرنیته، تضاد با سنت ذاتی مدرنیته است، از نگاه وی پایان سنت به این مفهوم نیست که سنت ناپدید میشود، بلکه مفهوم این ادعا آن است که ما زندگی میکنیم، اما زندگی ما کمتر و کمتر با قضا و قدر همراه است و تصمیمات به شیوه دوراندیشانهتری گرفته میشوند. در این جهان نمیتوان از اتفاقات صحبت کرد، بلکه این ما هستیم که اتفاقات را ایجاد میکنیم. چه کسی بودنمان و هدف زندگی و اینکه میخواهیم زندگی را به چه نحو زندگی کنیم همه و همه تنها در گیرودار جهان و زندگی محصور در آن نیست و ما انسانهایی محدود و محصور در چنگال زندگی و ساختارها و چارچوبهایش نیستیم و در مقابل خود ما به عنوان عاملین و کنشگرانی فعال در عرصه جامعه، مسیر زندگی و طی مسیر را تعیین میکنیم. آیا فرزندآوری یکی از همین کنشها و انتخاب ها نیست؟ در تحلیل رفتار باروری و گرایشات نزولی و صعودی جمعیت قطعاً مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نقشآفرینی میکنند. در بسیاری از مواقع شرایط، امکانات و برنامههای کلی حاکم بر جامعه در روند حرکات جمعیتی تأثیرگذار هستند. وجود موانع و مشکلات اقتصادی و معیشتی در جامعه تمایل به فرزندآوری را تقلیل داده و در مقابل امنیت اقتصادی عامل انگیزشی مهمی در تمایل به فرزندآوری است. در تحلیل اقتصادی رفتار باروری باید گفت ارزیابی خانواده از سود و زیان تعداد فرزند کمتر یا بیشتر، به عنوان عامل انگیزشی مهمی تلقی میشود. همانطور که اشاره شد باروری رفتاری از مجموعهای از عوامل است. در کنار عوامل اقتصادی نباید اثربخشی مجموعهای از عوامل فرهنگی و اجتماعی را نادیده گرفت. به تعبیر بوردیو سرمایه اجتماعی و فرهنگی افراد است که تعیین میکند چه رفتار خاصی را بر گزینند. در همین راستا کالدول معتقد است باروری بالا و پایین هنگامی رخ میدهد که نگرشها و باورها تغییر پیدا میکنند و این ارزشها برای افراد درونی میشوند. در رفتار باروری و فرزندآوری زنان و باورهایشان بر اساس باورها و الگوهای برآمده از محیطی که در آن زندگی میکنند خود نقش تعیینکنندهای در انتخاب داشتن یا نداشتن فرزند دارند. به تعبیر گیدنزو در خلال گذر از سنت به مدرنیته تنها نهادها و ساختارهای کلان جامعه متحمل تغییرات نمیشوند، بلکه این تغییرات عواطف و زندگی خصوصی افراد را نیز در بر میگیرد و به طرز عمیقی در قلب هویت و احساسات شخصی نیز نفوذ پیدا میکند.
در اینباره مدیر بخش خانواده و جمعیت دانشکده علومپزشکی اسدآباد، از اهمیت کار فرهنگسازی و تلاش برای اصلاح و تغییر نگرش و باورهای مردم جامعه در جهت حساسسازی نسبت به مسأله جمعیت صحبت کرد.
فهیمه بهزادی گفت: در موارد بسیاری وجود موانع اقتصادی تنها عامل تمایل نداشتن خانوادهها به فرزندآوری نیست، بلکه مشکلات فرهنگی و موانع انگیزشی در این زمینه نقش بسیار پر رنگی دارند.
وی همچنین به اهمیت اجرای برنامههای تشویقی و انگیزشی در خانواده جهت فرهنگسازی اجرا و انجام مشترک فعالیتهای خانوادهها اشاره کرد و افزود: نباید از نظر دور داشت که تا چه اندازه اجرای برنامههای حمایتی در خانواده برای احقاق حقوق زنان به عنوان نیرویی که همواره در معرض اجحاف و فشارهای فراوان اجتماعی و فرهنگی بوده مهم است.
بهزادی گفت: تعارض بین باورهای سنتی و مردسالارانه که همچنان زنان را به عنوان افرادی دارای حقوق برابر در نظر ندارند و اندیشههای مدرن، مبنی بر اهمیت حضور و بروز استعدادهای زنان در جامعه، خود تبدیل به مانع بزرگی در این زمینه شده است.
وی افزود: جامعه و باورهای سنتی نادرست پنداشتن حضور زنان کمرنگ شده و در عین حال زنان هر روز بیشتر و بیشتر به آزادیها و استقلال فردی خود بها میدهند، اما اتفاقی که رخ داده برنامههای انگیزشی و حمایتی و آگاهیبخشی به نهاد خانواده برای ایجاد تعادل بین این خواسته و تمایلات انجام نشده است به نحوی که اثرگذاری این تعادل نداشتن را در توجه و اقبال کم خانوادهها و بهویژه زنان به فرزندآوری میبینیم.
|
