|
بیش از ۶ سال از روزی می‌گذرد که نام همدان در فهرست ۱۲ شهر منتخب ایران برای اجرای پایلوت «شهر دوستدار کودک» قرار گرفت. در خرداد ۱۳۹۹، پس از ارزیابی شهرهای متقاضی، همدان در کنار شهرهایی چون تبریز، تهران، شیراز، مشهد و یزد وارد برنامه‌ای شد که وزارت کشور و یونیسف به‌طور مشترک دنبال می‌کردند.
اما امروز پرسش مهم‌تر از قرارگرفتن نام همدان در آن فهرست این است: کودکی که در سال ۱۴۰۵ در همدان زندگی می‌کند، چه تغییری را در زندگی روزمره خود احساس کرده است؟
ایده «شهر دوستدار کودک» از سال ۱۹۹۶ و در پاسخ به گسترش شهرنشینی وارد دستور کار یونیسف شد. در تعریف یونیسف، چنین شهری جایی است که صدا، نیازها، اولویت‌ها و حقوق کودکان در سیاست‌ها، برنامه‌ها و تصمیم‌های عمومی ادغام شده باشد؛ کودکان بتوانند بر تصمیم‌هایی که بر زندگی‌شان اثر می‌گذارد تأثیر بگذارند، در محیطی امن و پاک زندگی کنند و به فضای سبز، بازی و خدمات مناسب دسترسی داشته باشند. با این معیار، «دوستدار کودک» بودن بیش از آنکه یک عنوان باشد، شیوه‌ای برای اداره شهر است.
همدان در سال‌های گذشته بی‌اقدام نبوده است. تشکیل کارگروه شهر دوستدار کودک، برگزاری نشست‌های تخصصی، جشنواره‌های مرتبط با کودکان و طرح ایده‌هایی مانند گذر کودک، پارک مهارت و خلاقیت و فضای ویژه کودکان دارای نیازهای خاص، نشان می‌دهد این مفهوم دست‌کم وارد ادبیات مدیریت شهری شده است. حتی پیش از انتخاب رسمی همدان به‌عنوان پایلوت، مسئولان شهری اذعان کرده بودند که شهرها عمدتاً برای بزرگسالان طراحی شده‌اند و کودکان، به‌ویژه کودکان دارای نیازهای خاص، در بسیاری از پروژه‌های شهری دیده نشده‌اند.
مسئله اما دقیقاً از همین‌جا آغاز می‌شود: فاصله میان «برنامه برای کودک» و «برنامه‌ریزی با محوریت حقوق کودک». شهر دوستدار کودک با چند جشن، مسابقه نقاشی یا تجهیز یک پارک ساخته نمی‌شود. یونیسف از شهری سخن می‌گوید که داده‌های مربوط به وضعیت کودکان در تصمیم‌گیری‌های محلی اثر بگذارد، سیاست‌ها و بودجه‌های شهری نسبت به کودکان حساس باشند، کودکان در تصمیمات مرتبط با زندگی خود سهم داشته باشند و حتی برنامه‌ریزی فضایی شهر با نیازهای آنان تطبیق پیدا کند.
اتفاقاً نقدهای محلی منتشرشده درباره همدان نیز سال‌هاست همین شکاف را یادآوری می‌کنند؛ از دیده‌نشدن کافی کودکان در برخی اسناد و برنامه‌های شهری تا تأخیر یا کم‌رنگ‌شدن طرح‌هایی که قرار بود فضای شهر را برای آنان قابل‌زیست‌تر کند. در سال ۱۴۰۲ نیز در یک نقد محلی صریحاً این پرسش مطرح شد که آثار عملی عنوان «شهر دوستدار کودک» در زندگی کودکان همدان تا چه اندازه قابل مشاهده است.
اینجاست که باید از سطح شعار عبور کرد.
اگر همدان می‌خواهد واقعاً دوستدار کودک باشد، باید بتوان پرسش‌های ساده اما سختی را پاسخ داد: چه سهمی از بودجه شهری مستقیماً به نیازهای کودکان اختصاص دارد؟ کودکان محلات کم‌برخوردار چه میزان به فضای بازی امن و باکیفیت دسترسی دارند؟ کودک دارای معلولیت تا چه اندازه می‌تواند مستقل از امکانات شهری استفاده کند؟ مسیر خانه تا مدرسه چقدر امن است؟ و مهم‌تر از همه، آخرین بار چه زمانی نظر خود کودکان پیش از یک تصمیم مهم شهری شنیده شده و بر نتیجه آن اثر گذاشته است؟
شهر دوستدار کودک شهری نیست که فقط برای کودکان کاری انجام دهد؛ شهری است که یاد گرفته باشد کودکان را شهروند بداند.
همدان در سال ۱۳۹۹ فرصت مهمی برای آغاز این مسیر به دست آورد. شش سال و اندی بعد، زمان آن رسیده است که به جای تکرار عنوان «شهر دوستدار کودک»، گزارشی عمومی و قابل سنجش از آنچه واقعاً برای کودکان تغییر کرده منتشر شود.
تا آن زمان، شاید دقیق‌ترین توصیف این باشد: همدان شهرِ پایلوتِ دوستدار کودک شد، اما هنوز دوستدار کودک نیست.
|
