|
هر سال نخستین جمعه اردیبهشت یک مراسم مردمی در شهر جورقان برگزار میشود که مردم این شهر به طبیعت میروند و روز شهرشان را گرامی میدارند.
روز پنجشنبه گذشته نیز نشان شهری جورقان رونمایی شد، این نشان بر اساس نماد کورههای آجرپزی توسط یک هنرمند با حمایت شهرداری طراحی شده است.
این اتفاقات موجب شد تا مروری کنیم بر ظرفیتهای جورقان، شهری از توابع شهرستان همدان در ۳ کیلومتری شمال شهر همدان که ورودی آن از سمت جاده تهران است.
کلمه جورقان در لهجه و زبان محلی «گورکان» تلفظ میشود و هنوز بسیاری از ساکنان با این کلمه این شهر را میشناسند. این کلمه شاید به معنای کمینگاه یا «گومه» گورخران بوده است.
مردم جورقان از اصیلترین مردم آذربایجان هستند و به زبان ترکی آذربایجانی تکلم میکنند و در حدود ۶۰۰ سال پیش به این منطقه از آذربایجانغربی کوچ کردهاند و از قوم آققویونلو میباشند.
این دشت از دیرباز بهسبب وجود جانوران شکاری مانند گورخر و آهو و شهرت فراوان یافته است. رودخانهای که از شمال شهر جورقان میگذرد و جنس خاک و شیب زمین در قسمت شمال و شرق این شهر، باعث شده که این منطقه مستعد شکلگیری بیشترین تعداد کورههای آجرپزی هوفمان در کل جهان شود. البته در سالهای اخیر کارخانههای ماسهشویی نیز در این منطقه شکل گرفتهاند.
تاریخ ساخت میلهای جورقان مربوط به سال ۱۳۴۵ است. در ابتدا ۱۲میل وجود داشته که یکی از آنها تخریب و در وضعیت فعلی ۱۱میل موجود است.
اکثر اتاقکهای پخت آجر از مصالح آجر ساخته شدهاند، اما بعضی از اتاقکها بهصورت دستکند هستند و البته بیشتر آنها تخریب شدهاند و آنها که ماندهاند نیز شرایط بسیار نامطلوبی دارند. این تعداد میل و کوره آجرپزی در یک منطقه کاملاً منحصربهفرد است و میتواند به عنوان یک جاذبه گردشگری مورد توجه فراوان قرار بگیرد.
این نوع کوره در سال ۱۸۵۸ توسط «فردریش هوفمان» آلمانی برای آجرسازی بهثبت رسید. این کورهها متشکل از اتاقکهایی است که پیرامون یک بیضی در کنار هم ساخته شدهاند و در وسط یا مجاور این بیضی دودکش بلندی ساخته شده است که به تمامی اتاقکها راه داشته و هوای آنها را تأمین کرده و دود حاصل از سوخت را به بیرون هدایت میکرده است. کورههای هوفمان در شهرهای بیرجند، میانه، خرمآباد، فردوس و قم وجود دارند که تعدادی از آنها ثبت شده و تعدادی نیز ثبت نشدهاند. اما در جورقان ۱۱ عدد میل کوره آجرپزی در یک منطقه و در کنار هم وجود دارد.
وجه تسمیه
مردم محلی وجه تسمیه جورقان را از گوران یعنی قوم گوران از تبار گاوبارگان و یا از گوروان بر گرفته از (گورآهوان) میدانند و چون قبل از تشکیل گوروان کل منطقه تالاب بزرگ و پرآبی بودهاست که از نشانههای میتوان قرق نزدیک شهر و شاهقرق که در پشت زندان الوند کنونی قرار دارد، اشاره کرد و دارای 3 منطقه قشلاقی سرسبز و بکر به نامهای گمار قشلاقی، سولیجه و قزلجه بودهاست.
شاهان و درباریان برای شکار گور به ایجا میآمدند و تعداد زیادی گور شکار میکردند به همین این منطقه به گوروان (به معنی محلی که دارای تعداد زیادی آهو در آن روان هستند) یا گورآهوان (به معنی محل شکار آهو شهرت داشتهاست) از دیگر وجه تسمیههایی که مردم به آن اشاره میکنند نامآوروان است (یعنی منطقهای که آب در آن همواره روان بودهاست) که این نام توسط طایفههایی که از به منطقهای کوچ و ساکن شدن آنها کنار رودخانه پرآب قرهچای گرفته شدهاست به مرور زمان به گوروان تغییرشکل یافتهاست و برخی دیگر بر این باورند که نام گوروان برگرفته از کلمه گاوداران است و در زمان حکومت کریمخانزند تعدادی از درباریان به همراه قاسمخان به منطقه جوروان آمده و آنها با تعداد زیادی گاو به این منطقه مهاجرت کردهاند به دلیل در چرا بودن گاوهای زیاد در آن به گاوروان شهرت داشتهاست و به مرور زمان به نام گوروان تغییر یافتهاست و آخرین نامهای آن جوروان که از کلمه جوروان (به معنی منطقهای که محصول جو آن مانند زر زرد میباشد) و نام جورقان فعلی است که مردم منطقه ریشه آن را بر گرفته از کشیدن جور خون نفراتی از اربابان که درگیری با مردم روستا با سر نپذیرفتن حق اربابی و ظلم میدانند.
جورقان دارای 3 قنات به نامهای خلفه کریز، کلهبر (یعنی قناتی که شدت آب آن بهقدری بوده که کله یک گاو را با خود میبرده) و قنات پریجان و ۸ آسیاب که ۵ عدد از آنها توسط قناتها کار میکردهاند و چرخ آسیاب ۳تای دیگر نیز به وسیله آب قرهچای میچرخیده و آثار اندکی نیز از آنها باقی ماندهاست. از آثار تاریخی شهر جورقان میتوان به پل تاریخی اوچ گز و ۳ کوره تولید آجردستی قدیمی با سوخت گیاهی کارمیکردهاند و ۹ دودکش اجری قدیمی به ارتفاع ۶۰متر اشاره کرد.
|
