|
انسان جزو جداييناپذير محيط زيست است، اگر محيط زيست سامانهاي تعريف شود كه انسان، طبيعت و فرهنگ، عناصر تشكيلدهنده آن باشند، بررسي ويژگيهاي اين 3 عنصر آشكار ميسازد كه انسان با زندگي در كره خاكي ميتواند از طريق مصرف، بدون مديريت منابع طبيعي(تجديدپذير و تجديدناپذير) رابطه خود با 2 عنصر ديگر را بر هم بزند و در مجموع به محيط زيست خسارت وارد کند. محتوای آموزش به شهروندان، بهويژه دانشآموزان و همه اقشار جامعه، چگونگی حفظ محيط زيست است.
آموزش غیررسمی محیط زیست در کشور ما سابقهای طولانی دارد. سابقه آموزش رسمی محیط زیست نیز چندان کوتاه نیست. اگرچه میتوان اثرهای آموزش محیط زیست را در نخستین برنامههای درسی کشورمان یافت، اما در واقع آموزش محیط زیست بهمعنای امروزی خود بیش از 3 دهه عمر ندارد. در این مدت تلاشهایی برای وارد کردن موضوعهای محیط زیستی در برنامههای رسمی کشور انجام یافت و موضوعهای محیط زیستی در درسهایی مانند علوم تجربی، جغرافیا، شیمی و زیستشناسی گنجانده شد. بهدلیل منسجم نبودن این موضوعها و ناکاربردی و رویکردهای اصولی در اینباره، هنوز تا رسیدن به آموزش رسمی قابل قبول محیط زیست در ایران راه زیادی مانده است؛ زیرا زمانی كه دانشآموزان در مدرسه هستند، بيش از برنامه درسی رسمی یاد میگيرند. آنها همچنين هنجارهاي فرهنگی، ارزشها و رفتار را از معلمان، كاركنان غيرآموزشی، دیگر دانشآموزان و همچنين از محيط پيرامون خود یاد میگيرند. دانشآموزان تفاوت آنچه میآموزند و آنچه در اطراف آنها رخ میدهد را بهسرعت متوجه میشوند.
واژههاي آموزش محيط زیست و یادگيري كه بهتازگی به مباحث آموزش و پرورش اضافه شدهاند بهطور كامل در سياستگذاریها و عملكرد آموزشی تعبيه نشدهاند و هنوز در مرحله ابتدایی قرار دارند. امروزه بحث آموزش محيط زیست در كتابهاي درسی كشورمان بهصورت ميانرشتهاي بهكار رفته است و تجسم آن رویكرد جامعی دارد كه میتواند یک حوزه محتوایی، یک مكان تجمع گردآوري دانش و اطلاعات بهدست آمده از طيف وسيعی از رشتههاي علوم، علوم انسانی و هنر باشد كه غالباً به 3 نوع از آن اشاره میشود: آموزش درباره محيط زیست، آموزش از طریق محيط زیست، آموزش براي محيط زیست. نحوه عرضه یا نشان دادن محيط به یادگيرندگان در مراحل گوناگون طول عمرشان، حوزهای مشكل براي مربيان و اساتيد به حساب میآید. پرسشهای آموزشی، فنی، نحوه آموزش و نحوه یادگيري درباره محيط اغلب با ارائه مباحث محيطی حلنشدنی و غيرشفافی كه كمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، همراه است.
واژه آموزش زیست محیطی از 2 واژه آموزش و محیط زیست تشکیل شده است. محیط زیست چنین تعریف شده است: مجموع کل همه شرایط و تأثیرات مؤثر بر زندگی و رشد و آموزش شکلدهی مطلوب نگرشها، معیارها، موجودات زنده مهارتها، درك و علایق نسبت به محیط زیست است، بهشکلی که از آن حفاظت کرده و آینده بهتری را برای موجودات زنده عصر کنونی فراهم کند.
اهداف آموزش حفاظت از محیط زیست در ایران
هدف از آموزش محیط زیست، آگاهی بخشیدن به معلومات زیست محیطی هر فرد است، بهطوريکه شخص ارزشهاي محیط را درك کرده و در حراست از آن کوشا بوده و با فکر و تعمق در فرایندهاي زیستی به حمایت از آن بپردازد. در واقع با توجه به اهمیت روزافزون محیط زیست در جوامع امروزي، آموزش محیط زیست یک بخش یکپارچه و جداییناپذیر در زندگی جوانان هر کشور است.
هدف از آموزش محیط زیست در ایران ارتقای دانش زیست محیطی، تغییر مثبت نگرش نسبت به محیط زیست و ایجاد مهارتهای حل مسأله است. در سند برنامه درسی زیر عنوان هدف آموزش محیط زیست در کشور ایران به مواردی مانند: رعایت موازین اخلاقی و معنوی در ارتباط با طبیعت و محیط زیست، حفظ و تعالی محیط زیست، و ارزشمند دانستن محلوقات هستی و محیط زیست اشاره شده است.
وضعیت آموزش محیط زیست
در آموزش رسمی کشور
گزارشها و آمارهای تکاندهنده از وضعیت محیط زیست در ایران در سالهای اخیر، همگی توجه و عنایات بیشتری را از سوی دولت میطلبد، اگرچه دولت بهتنهایی در بروز این وقایع و همچنین پیشگیری و اتخاذ راهحلهای لازم دخیل نیست و سازمانها و گروههای مردمنهاد و همچنین تکتک افراد در اینباره مسئول هستند. با اینحال، دولت در آمار سیاستگذاری، برنامهریزی و اجرای بسیاری از طرحهای پیشگیرانه و ترمیمی نقش بسیار مهمی را به عهده دارد. براساس دستور کار 21، برنامه توسعه پایدار جزو مسئولیتهای دولت است. یکی از این شیوههایی که دولت در حوزه محیط زیست میتواند ورود کند، سیاستگذاری درباره آموزش حفاظت از محیط زیست و حمایت از برنامههای اجرایی است.
وضعیت موجود آموزش رسمی محیط زیست در مدارس کشور با توجه به ایجاد شرایط مساعد و حساسیتهای لازم در وزارت آموزش و پرورش در مقطع دبستان و دبیرستان، از نگاه سازمان حفاظت محیط زیست، نسبتا خوب ارزیابی میشود. مشروط بر تداوم و استمرار اقدامات انجامشده میتوان شرایط را در چند سال آتی امیدوارکننده تصور کرد اما در زمینه آموزش رسمی محیط زیست در مقطع راهنمایی و آموزشهای ضمن خدمت معلمان و آموزگاران اقدامات انجامشده ناکافی است که باید مورد توجه بیشتر آموزگاران قرار گیرد.
پیام زمانی- کاردانی آموزش و پرورش ابتدایی
|
