|
نامش «طرح حفاظت و احیای بافت تاریخی شهر همدان» است. نامهای از سوی «امیر رضا یوسفیان»، معاون هماهنگی امور عمرانی استان همدان به «علیرضا ایزدی»، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی به تاریخ ۲۲ آذر ماه ۱۴۰۳.
هرچند امیر ارجمندی، رئیس اداره حریم آثار تاریخی در ۱۱دی ماه ۱۴۰۳ در پاسخ به میراثباشی در خصوص آخرین وضعیت بافت تاریخی همدان پیرو این نامه گفت: از همدان درخواست آمده که حریم بافت بازنگری شود، ولی ما آن را بازنگری نکردیم. اما سایه سنگین این درخواست همچنان بر سر بافت تاریخی همدان استوار است.
سالهاست استانداری و شهرداری به دنبال مرتفعسازی در بافت تاریخی همدان هستند، اما تا کنون میراثفرهنگی موافقت نکرده است. حال با توجه به نامه اخیر، میراثدوستان و کارشناسان معتقدند یا درخواست افزایش طبقات بافت با یک طبقه بیشتر مد نظر است یا کوچککردن بافت تاریخی! و بهانه این است که وقتی بافت تاریخی در پرونده ثبت جهانی هگمتانه ثبت نشده، چه باک از ساخت و ساز!!!
در واقع مسئولان شهر همدان به جای تلاش برای گنجاندن بافت تاریخی همدان در پرونده و رفع اشکالات، بیشتر قند در دلشان آب شده که چه خوب شد این بافت ثبت جهانی نشد!!!
به نظر میرسد تحرکات زیرپوستی در همدان آغاز شده است. کنار گذاشتن کارشناس باستانشناسی ادارهکل میراثفرهنگی استان و ناظر بافت تاریخی یکی از این تحرکات است. بدون شک هرجا که زیر بافت تاریخی همدان کنده شود، به آثار میرسیم.
عملیات پیادهراهسازی خیابان باباطاهر که در آن منجر به رسیدن به آثاری از دوره اسلامی میانه، خانه، تنور، کوچه و حتی آثار دوره سلوکی شد، یکی از این دلایل است و اکنون پیادهراه خیابان شهدا گرفتاری جدید پیش روی شهرداری است.
این برای شهرداری معضلی شده که هرجای بافت تاریخی همدان بخواهد طرحهای عمرانی اجرا کند، میراثفرهنگی جلوی آن را میگیرد.
از سویی هرچند گفته میشود تپه هگمتانه همان پایتخت مشهور مادها است، اما در واقع در تپه هگمتانه تاکنون آثار دور مادها پیدا نشده است و قدیمیترین آثار کشف شده در تپه متعلق به دوره اشکانی و سلوکی است!
باستانشناسان تا 23 فصل کاوش در هگمتانه را ادامه دادهاند، اما در این کاوشها آثار مادی کشف نشده است.
تنها در فصل ۲۲، تکهای از سفالینهای معروف و مشخص در باستانشناسی عصر آهن پایانی که به اصطلاح پیاله مادی (Median bowl) نامیده میشود، در کاوش سال ۹۹ به دست آمد.
شاید هرگز در تپه هگمتانه آثار مادها پیدا نشود، با این حساب چه تضمینی وجود دارد جای دیگری از این شهر آثار دوره مادی نباشد؟! مگر نه این که جای شهرهای ویران شده، شهرهای جدید ساخته میشود! چه تضمینی وجود دارد رد آثار مادی در دل بافت تاریخی نباشد؟! درست کمی پایینتر از تپه؛ هنگام پیادهراهسازی رینگ تاریخی همدان در میدان امام خمینی(ره) در آذرماه سال ۹۶ تابوت سفالینی کشف شد، متعلق به دوره اشکانی و البته تعداد زیادی سفال که برخی باستانشناسان آن را به دوره مادی نسبت میدهند.
از طرفی ناظر بافت تاریخی هر وقت هرکس میخواسته در بافت ساخت و سازی بکند، گمانهزنی انجام داده و اطلاعات را ثبت و ضبط میکرده که چه لایههای باستانی در بافت وجود دارد و به این ترتیب ۳۰۰ نقطه در بافت تاریخی تاکنون نقطهزنی شده که به تهیه نقشه سکونتی همدان و پرونده ثبت جهانی هگمتانه بسیار کمک کرده و با این کار محدودههای تاریخی شهر مشخص شده است.
خب، چرا مسئولان میراث فرهنگی و شهری همدان به تکمیل این گمانهزنیها و کاوشها کمک نمیکنند تا بتوان با یافتههای باستانشناسی و معماری به ثبت جهانی بافت تاریخی همدان کمک کرد؟!
نکته جالب توجه دیگر در همدان پیدا شدن پایه ستونهای هخامنشی حوالی هگمتانه است. این پایه ستونها در زمان عبور خیابان اکباتان در دوره رضا پهلوی کشف شد. در آن زمان اداره میراث فرهنگی نبود، مدتی پایه ستونها را در مدرسه ابن سینا گذاشتند و بعدها آنها را به روستای شِوِرین بردند.
یک پایه ستون هخامنشی کتیبهدار هم دکتر محمدرحیم صراف در هگمتانه کنار میدان یافته است که در موزه نگهداری میشود.
در متون تاریخی آمده اردشیر دوم پسر داریوش هخامنشی در همدان کاخ داشته است.
فقط از تپه هگمتانه تا میدان امام(ره) تاریخ همدان هزاران حرف و معادلات چند مجهولی برای گفتن دارد. آیا جرینگ جرینگ سکه سوداگران ساخت وساز اینقدر بلند است که صدای تاریخ همدان در گلو خفه میشود؟!
با توجه به شواهد پایه ستونهای هخامنشی در خیابان اکباتان، سفال و آثار سایت موزه میدان امام(ره) در نزدیک بازار و در دل بافت تاریخی، این بافت از دوره پیش از اسلام تا دوره معاصر لایههای متفاوتی دارد.
اینکه در زمان ثبت جهانی تپه هگمتانه نتوانستیم ایکوموس جهانی را قانع کنیم که پیوند محکمی بین آثار تپه هگمتانه و بافت تاریخی وجود دارد، دلیلی نمیشود که تلاش برای اصلاح این پرونده انجام ندهیم.
به گفته کارشناسان لازم است برای پیوست این بافت به پرونده در چند نقطه بافت تاریخی کاوش شود و سایت موزه شهری یا ترانشه حفاظت شده ایجاد شود، مانند تدفین 2نفره وسط موزه هگمتانه که اسکلتهای اشکانی آن در کوچه جراحان یافت شده و به موزه منتقل شده است.
همچنین باید چند مقاله خارجی درباره کاوشهای باستانشناسی همدان چاپ شود، مانند چاپ مقاله کاوشهای کف مسجد جامع همدان در مرداد سال ۸۲ توسط محمد رحیم رنجبران که در حفاری ۲۰۰ مترمربعی از محوطه مسجد، کارگاه عصارهگیری «روغن گیاهان» کشف شد. در این کارگاه یک حوضچه، آسیاب و نیز تأسیسات و راه آبهای متصل به کارگاه نمایان بود و این آثار به احتمال زیاد مربوط به دوره ایلخانیان بود.
بافت تاریخی همدان ۳۰۰ هکتار است، ۴۲ محله تاریخی دارد و ضوابط عرصه و حریم محور تاریخی و فرهنگی همدان در اسفند ۱۴۰۰ به تصویب رسیده است. البته تنها محدوده بازار و آرامگاه بوعلی در پرونده ثبت جهانی گنجانده شده بود که آن هم با ایرادات وارده از پرونده خارج شد و این محدوده در حریم ثبت جهانی تپه قرار گرفت.
مریم اطیابی
|
