|
زخم برجسازی بر پیکر شهر
در روزهای اخیر، خبرهای غیررسمی در برخی صفحات فضای مجازی از اعضای شورای شهر مبنی بر به نتیجه رسیدن بازنگری در ضوابط ارتفاعی ۲۰۰ هکتار از ۵۰۰ هکتار بافت تاریخی منتشر شد که همه دوستداران میراث و تاریخ را در همدان نگران کرد. اگر این اتفاق تلخ به نتیجه دلخواه سهمخواهان برسد، یعنی بافت توسعهای شهر، بافت تاریخی همدان را خواهد بلعید و این همان نتیجهای است که مطلوب نخواهد بود.
به گزارش همدان پیام، بافت تاریخی همدان بهعنوان یکی از گنجینههای ارزشمند فرهنگی ایران، یکی دیگر از بافتهایی است که این روزها طرح بازنگری آن مطرح و حساس شده است. اما آنچه سبب نگرانی است، تأثیر این اقدام بر ثبت جهانی «هگمتانه» و کوچک شدن محدوده فعلی بافت و البته «حریم هگمتانه» است.
۶ مردادماه ۱۴۰۳، «هگمتانه» به عنوان 28مین اثر جهانی ایران در یونسکو با رایزنی گسترده ثبت شد. این پرونده ابتدا با عنوان «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» در بهمن ماه سال ۱۴۰۱ به یونسکو فرستاده شده بود. در این پرونده، ۷۵ هکتار برای عرصه و حدود ۲۸۷هکتار برای حریم آن در نظر گرفته شده بود. اما ایکوموس (شورای جهانی بناها و محوطههای تاریخی) که بازوی مشورتی یونسکو است، معتقد بود به دلیل خیابانکشیهای متعدد در همدان و به شخصه به دلیل «مداخلات قرن بیستم»، شهر همدان یکپارچگی و اصالت لازم را نداشته و پیامی به جهان مخابره نمیکند و در نهایت به یونسکو پیشنهاد کرده بود پرونده «هگمتانه و مرکز تاریخی شهر همدان» را «دیفر» کند، یعنی پرونده برای اصلاح برگشت داده شود.
در ادامه، اما با اصلاح این پرونده، در حالی که حدود عرصه آن ۲۸ هکتار و حریم آن ۳۳۴ هکتار در نظر گرفته شد، هگمتانه ثبت جهانی شد و مرکز تاریخی همدان در محدوده حریم و متصل به عرصه هگمتانه در نظر گرفته شده است که به گفته کارشناسان میراث فرهنگی، تمام ضوابط حفاظتی حریم آثار جهانی بر آن حاکم است.
اکنون که طرح بازنگری بافت همدان به میراث فرهنگی پیشنهاد شده است، پرسشهایی درباره تأثیر آن بر اثر جهانی هگمتانه و چگونگی حفظ حریم آن که در بافت تاریخی همدان باشد، مطرح میشود. از میان ۱۶۸ شهری که بافت مصوب تاریخی دارند،4 شهر مربوط به استان همدان هستند؛ همدان، ملایر، نهاوند و تویسرکان. این شهرها هر کدام دارای بافتهای تاریخی و فرهنگی ارزشمندی هستند و بر اساس وظایف ذاتی وزارت میراث فرهنگی، ما موظف به حفظ این بافتها هستیم.
در مورد همدان بهطور خاص، تصمیم بر این شد که محدوده بافت تاریخی آن مشخص شود. مطالعاتی انجام شد و در نهایت، محدودهای نزدیک به ۵۰۰ هکتار، شامل رینگ نخست و بخشی از رینگ دوم همدان، بهعنوان بافت تاریخی مصوب شد. این محدوده به تأیید شورای عالی معماری و شهرسازی رسیده و ابلاغ شده است. حال وظیفه میراث فرهنگی بر اساس این مصوبه، حفظ و نگهداری این بافت است و با تمام مشکلات موجود در این مسیر، باید تلاش شود وظایف خود را به بهترین شکل انجام دهد و پای حفظ بافت تاریخی همدان بایستد.
***بلندمرتبهسازی در بافت تاریخی همدان؛ تهدیدی برای هویت و اصالت شهر
همدان، نخستین پایتخت ایران با بیش از 3هزار سال تاریخ، یکی از ارزشمندترین شهرهای تاریخی کشور است. این شهر کهن با میدان مرکزی منحصربهفرد، بازارهای سنتی، خانههای تاریخی و بافت فرهنگی غنی، شناسنامهای زنده از تمدن و معماری ایران محسوب میشود. اما در سالهای اخیر، زمزمههایی مبنی بر صدور مجوز برای بلندمرتبهسازی در بافت تاریخی همدان به گوش میرسد؛ اقدامی که در صورت اجرا، نهتنها اصالت و هویت این شهر را مخدوش خواهد کرد، بلکه سبب از بین رفتن یکی از ارزشمندترین سرمایههای فرهنگی کشور میشود.
رینگ مرکزی همدان، که شامل بافت قدیمی و تاریخی شهر است، فضایی است که همچنان هویت معماری سنتی را حفظ کرده و روح اصالت را در کالبد شهر دمیده است. ساختوسازهای بلندمرتبه در این محدوده، ضمن برهم زدن انسجام بصری و فرهنگی شهر، سبب از بین رفتن دید و منظر تاریخی شده و سایهای از مدرنیسم نامتجانس را بر پیکره کهن شهر تحمیل میکند. تجربههای پیشین در سایر شهرهای تاریخی ایران نشان داده که توسعه بدون ضابطه و نادیده گرفتن ارزشهای معماری سنتی، پیامدهایی جبرانناپذیر به همراه دارد. تغییر کاربری بیرویه، تخریب بافتهای اصیل و افزایش فشار بر زیرساختهای شهری، تنها بخشی از این پیامدها خواهند بود.
حفظ هویت یک شهر، به معنای مخالفت با توسعه و پیشرفت نیست، بلکه نیازمند سیاستگذاری هوشمندانه و برنامهریزی منطبق بر ویژگیهای تاریخی و فرهنگی منطقه است. توسعه شهری باید برای همزیستی با اصالت تاریخی باشد، نه آنکه آن را قربانی سودجویی و بیتدبیری کند. ضروری است که مسئولان شهری و نهادهای مرتبط، با در نظر گرفتن اهمیت فرهنگی و هویتی همدان، از اجرای چنین پروژههایی در محدوده بافت تاریخی جلوگیری کرده و با اتخاذ سیاستهای جایگزین، راهکاری برای توسعهای پایدار و متناسب با اصالت شهر بیابند. آینده همدان نباید قربانی تصمیماتی شود که گذشتهاش را از بین میبرد.
|
