|
در گذشته، ورود به دانشگاه برای بسیاری از جوانان بهعنوان نمادی از موفقیت، تلاش و آیندهای روشن تلقی میشد. دانشگاهها بهعنوان مراحلی برای ارتقای جایگاه اجتماعی و حرفهای در نظر گرفته میشدند. کسانی که وارد دانشگاه میشدند، نهتنها از نظر علمی پیشرفت میکردند، بلکه به لحاظ اجتماعی نیز بهعنوان افراد برجسته و موفق شناخته میشدند. اما امروز این وضعیت تغییر کرده است و ورود به دانشگاه به یکی از گزینههای فرار از مشکلات اجتماعی، اقتصادی و حتی نظام وظیفه تبدیل شده است. از این رو، میتوان گفت که دانشگاهها دیگر تنها بهعنوان محلی برای پرورش نخبگان و افراد متخصص به شمار نمیآیند، بلکه تبدیل به مسیری برای فرار از مشکلات و مواجهه نشدن با چالشهای واقعی شدهاند.
امروزه، بسیاری از جوانان بهویژه در سالهای اخیر، به دلیل بحران اشتغال و تطابق نداشتن رشتههای دانشگاهی با نیازهای واقعی بازار کار، دیگر تمایلی به ادامه تحصیل در مقاطع عالی ندارند. در این شرایط، گاه دانشگاه رفتن تنها بهعنوان یک راهکار موقت برای جلوگیری از ورود به بازار کار یا فرار از مشکلات اقتصادی دیده میشود، نه بهعنوان مسیر اصلی پیشرفت و رشد. از سوی دیگر، برای بسیاری از افراد، فارغالتحصیلی از دانشگاه دیگر نمیتواند بهطور قطع تضمینی برای یافتن شغل مناسب باشد.
نکتهای که باید به آن توجه کرد این است که در حالی که مدرک دانشگاهی هنوز در بسیاری از جوامع بهعنوان نمادی از موفقیت و آینده روشن در نظر گرفته میشود، آمارهای اخیر نشان میدهند که این تصور در ایران تا حد زیادی تغییر کرده است.
تحقیقات نشان میدهند که بیش از ۴۰ درصد از بیکاران کشور، دارای تحصیلات دانشگاهی هستند و این در حالی است که بسیاری از فارغالتحصیلان در جستوجوی شغل مناسب خود هستند. نرخ بیکاری در میان فارغالتحصیلان دانشگاهی بهویژه در گروههای «فوقدیپلم» و «لیسانس»، بهصورت نگرانکنندهای افزایش یافته است. این آمارها نشاندهنده یک مشکل اساسی در بازار کار است که نتیجهاش، مواجهه فارغالتحصیلان با بیکاری و ناامیدی در یافتن شغلهای مناسب است.
امیر، دانشجوی رشته مهندسی برق است که در دانشگاه پیام نور همدان تحصیل میکند. او در این باره میگوید: یکی از اصلیترین مشکلاتی که بیشتر دانشجویان با آن روبهرو هستند، مسأله هزینههای تحصیل است. افزایش بیرویه شهریهها در برخی دانشگاهها و هزینههای زندگی در کلانشهرها، به یک دغدغه بزرگ برای بسیاری از دانشجویان تبدیل شده است. ما دانشجویان، در حالی که در تلاش برای یادگیری مطالب و کسب مهارتهای علمی هستیم، باید بار هزینههای زندگی را هم به دوش بکشیم. برخی از ما مجبوریم برای تأمین هزینهها، به کارهای پارهوقت بپردازیم که این امر سبب میشود نتوانیم بهطور کامل روی تحصیل خود تمرکز کنیم.
موضوع دیگر که بسیاری از دانشجویان با آن مواجه هستند، نبود شغلهای مرتبط با رشته تحصیلی آنها پس از فارغالتحصیلی است. مهسا، دانشجوی رشته زبان و ادبیات انگلیسی، در این باره میگوید: من ۴ سال از عمرم را صرف مطالعه و تحقیق در رشته زبانشناسی کردم، اما وقتی فارغالتحصیل شدم، فهمیدم که در ایران برای رشته من بازار کار خاصی وجود ندارد. هیچکدام از مشاغلی که به سراغشان میروم، با تحصیلات من همخوانی ندارد.
او در ادامه میافزاید: این مسأله نهتنها برای دانشجویان رشتههای علوم انسانی، بلکه در بسیاری از رشتههای فنی و مهندسی نیز به چالش تبدیل شده است. با وجود بالا رفتن تعداد فارغالتحصیلان دانشگاهی، فرصتهای شغلی مرتبط بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است. بسیاری از دانشجویان حتی پس از پایان تحصیل به مشاغلی غیرمرتبط با رشته تحصیلی خود روی میآورند.
علی، دانشجوی رشته معماری، میگوید: در حالی که دانشگاه ما یکی از معتبرترین دانشگاهها در استان است، ولی امکانات مناسبی برای انجام پروژههای معماری یا دسترسی به نرمافزارهای تخصصی وجود ندارد. این موضوع سبب میشود که دانشجویان نتوانند بهطور حرفهای در پروژههای خود پیشرفت کنند.
از دیگر مشکلاتی که بهطور خاص گریبانگیر دانشجویان است، فشارهای روانی و اجتماعی ناشی از رقابت شدید در دانشگاهها است. بسیاری از دانشجویان از اضطرابهای ناشی از امتحانات، نمرات پایین، و فشار برای کسب مدارج علمی بالا رنج میبرند.
نسیم، دانشجوی پیراپزشکی در دانشگاه علوم پزشکی همدان، در این باره میگوید: فشارهای روانی و استرسهای ناشی از امتحانات، بهخصوص در رشتههای پزشکی، به حدی زیاد است که گاهی احساس میکنم زندگی من تنها محدود به درس خواندن و امتحان دادن شده است. این فشارها گاهی میتواند حتی منجر به افسردگی و کاهش عملکرد تحصیلی شود.
تحلیل این وضعیت نشان میدهد که مشکل تنها به تعداد فارغالتحصیلان محدود نمیشود، بلکه ضعفهای اساسی در آموزشهای دانشگاهی و تطابق نداشتن آن با نیازهای بازار کار نیز بهطور جدی در این روند دخیل هستند. دانشگاهها بهطور سنتی بیشتر بر آموزشهای تئوریک تأکید دارند و بسیاری از فارغالتحصیلان، بدون داشتن مهارتهای عملی و تجربی، وارد بازار کار میشوند. این مسأله سبب میشود که حتی فارغالتحصیلان رشتههای مختلف نتوانند توانمندیهای خود را در عمل به نمایش بگذارند و در نتیجه، وارد مشاغلی میشوند که با تحصیلات و تجربیاتشان تطابق ندارد.
اما این مشکل بهتنهایی قابل حل نیست. رکود اقتصادی، محدودیت فرصتهای شغلی و سیاستهای اشتغال در کشور، شرایط را برای فارغالتحصیلان، بهویژه در استانهای مختلف دشوارتر کرده است.این درحالی است که به گفته معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار در سفری که به همدان داشت در این باره اعلام کرد که بیکاری در این استان به ۶.۶ درصد کاهش یافته است.
اما، با وجود تلاشهای انجامگرفته برای کاهش نرخ بیکاری، این استان هنوز با چالشهای فراوانی در زمینه اشتغال فارغالتحصیلان روبهرو است. اگرچه نرخ اما همچنان بسیاری از فارغالتحصیلان دانشگاهی قادر به یافتن شغلهای متناسب با رشتههای خود نیستند. این موضوع بهویژه در میان نخبگان علمی استان احساس میشود، زیرا آنها با کمبود فرصتهای شغلی تخصصی و محدودیتهای موجود در امکانات پژوهشی روبهرو هستند. به همین دلیل، بسیاری از نخبگان این استان پس از اتمام تحصیلات خود بهدلیل نبود فرصتهای شغلی مناسب، مجبور به مهاجرت به دیگر استانها یا حتی کشورهای دیگر میشوند.
از سوی دیگر، پدیده مهاجرت نخبگان نهتنها سبب از دست دادن نیروهای متخصص از استانها میشود، بلکه سبب میشود که ظرفیتهای علمی و اقتصادی استانها بهطور کامل بهرهبرداری نشود. برای مثال، در همدان، با وجود ظرفیتهای بالقوهای مانند دانشگاههای برجسته و شرکتهای دانشبنیان، این استان همچنان با چالشهایی چون کمبود بودجه و نبود ارتباط مؤثر بین دانشگاه و صنعت مواجه است.
در نتیجه، بسیاری از طرحهای نوآورانه و خلاقانهای که توسط نخبگان در این استان ارائه میشود، بهدلیل نبود حمایت مالی و مسیرهای کاربردیسازی، بهجای تبدیل به محصول یا خدمت، در مرحله تحقیقاتی باقی میمانند.
این شرایط نشاندهنده ناکارآمدی سیستمهای آموزشی و پژوهشی است که نتوانستهاند بهطور مؤثر به نیازهای واقعی بازار کار پاسخ دهند. بهعلاوه، نبود پیوند مؤثر میان دانشگاه و صنعت، ضعف در تجاریسازی ایدهها، و نبود سازوکارهای مناسب برای هدایت استعدادهای جوان، از دیگر عواملی هستند که روند رشد نخبگانی و ایجاد اشتغال در کشور را کند کردهاند.
در مجموع، میتوان نتیجه گرفت که وضعیت تحصیلات دانشگاهی و اشتغال در ایران نیازمند بازنگری جدی است. بهویژه، توجه به مهارتهای کاربردی، ایجاد پیوندهای مؤثر با صنعت، و حمایت از نخبگان علمی میتواند برای کاهش بیکاری فارغالتحصیلان و بهرهبرداری بهتر از ظرفیتهای انسانی کشور مؤثر باشد.
|
