|
دولت چهاردهم به ریاست مسعود پزشکیان، نخستین سال خود را در حالی پشت سر گذاشت که کشور با یکی از پرتلاطمترین دورههای سیاسی، امنیتی و اقتصادی خود مواجه بود.
زمامداری دولت پزشکیان با مجموعهای از بحرانهای شوکهکننده همراه بود، از ترور اسماعیل هنیه در آغازین ساعات زمامداری پزشکیان تا ناترازیها در انرژی، نوسان شدید در بازار طلا و ارز که در نهایت به مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا ختم شد و در دل این مذاکرات جنگ ۱۲ روزه با رژیم صهیونیستی نیز بر کشور تحمیل شد.
همه این اتفاقات آزمونهایی سخت برای دولتی بودند که با شعار «وفاق ملی» و «شنیدن صدای مردم» پا به میدان گذاشت.
با وجود نقدهای گسترده به سیاستورزی پزشکیان در عرصه داخلی و خارجی، اما نباید فراموش کرد دولت چهاردهم زمانی پا به عرصه گذاشت که کشور از نظر اجتماعی در مرز فروپاشی بود، اما نمیتوان انکار کرد که رئیسجمهور در این مسیر کوشید سیاستورزی را با پایبندی به اخلاق، پرهیز از خشونت و شنیدن صدای مخالفان همراه سازد.
ترور هنیه در روز تحلیف
تنها چند ساعت پس از تحلیف رئیسجمهور ایران، اسماعیل هنیه در تهران ترور میشود که این اتفاق آغاز زنجیرهای از بحرانهای امنیتی در منطقه بود که در ادامه با شهادت سید حسن نصراله و رهبران جنبش مقاومت ادامه یافت. اما ایران در برابر این حملات سکوت نکرد و عملیات «وعده صادق ۲» علیه اسرائیل را آغاز کرد تا کینههای دو کشور نسبت به هم عمیقتر شود.
ناترازی و تورم
نوسانات شدید نرخ ارز، کاهش صادرات غیرنفتی و ناترازی انرژی در زمستان، فشار مضاعفی بر معیشت مردم وارد کرد. دولت با وجود تدوین بودجه ضدتورمی و تلاش برای تکنرخی کردن ارز، نتوانست از افزایش قیمتها جلوگیری کند و همین موضوع سبب شد تا همتی به عنوان نخست وزیر دولت چهاردهم در مجلس استیضاح و از دولت برکنار شود.
از طرفی اگر در دولتهای گذشته به علت ناترازی برق، قطعیها در فصل تابستان بود، اما این بار به گفته سخنگوی دولت و به علت ناترازی بالای انرژی در فصل زمستان، علاوه بر شبکههای خانگی، شهرکهای صنعتی نیز با قطعی روبرو بودند.
سیاستورزی اخلاقمحور
اما دیماه ۱۴۰۳ تنها موسوم به زمستان سخت نبود. پس از آنکه دولت اجرای لایحه حجاب را اجرا نکرد، با اعتراضات و تجمعاتی از حامیان اجرای لایحه در مقابل مجلس و نهاد ریاست جمهوری روبهرو شد، در حالی که بخش بزرگی از جامعه و فعالان مدنی خواهان توقف آن بودند.
با وجود بحرانهای مختلف در کشور و مطرح شدن طرح عفاف و حجاب، دولت با وجود فشارهای شدید، از اجرای آن سر باز زد و اعلام کرد؛ در برابر مردم نمیایستد. این جمله کوتاه، تبدیل به یکی از نقاط عطف دولت چهاردهم شد. دولت عملا اجرای لایحه را به شورای عالی امنیت ملی سپرد، در حالی که نهادهای دیگر از همراهی با تصمیم دولت سر باز زدند.
همچنین در حوزه فضای مجازی، با رفع فیلتر واتساپ و گوگلپلی، گامی محتاطانه اما معنادار برای کاهش محدودیتها برداشت.
روایت شکست دیپلماسی صلح
در طرف دیگر و با آغاز ریاستجمهوری دونالد ترامپ، بار دیگر پیامهایی برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا مطرح شد. پیامهایی که از طریق کشورهای میانجی رد و بدل میشد، سرانجام به آغاز مذاکرات غیرمستقیم در عمان انجامید. مذاکراتی که پس از هر دور، با بازتابهای مثبت در فضای عمومی و واکنشهای امیدوارکننده در بازار همراه بود.
در حالی که قرار بود دور ششم مذاکرات در تاریخ ۲۶ خردادماه از سر گرفته شود، ناگهان در نیمهشب ۲۴ خرداد، حمله نظامی گسترده رژیم صهیونیستی به خاک ایران، همه معادلات را بر هم زد. این اقدام، نهتنها جان صدها شهروند ایرانی را گرفت، بلکه اعتبار مسیر دیپلماتیک و دعوت آمریکا به صلح را نیز زیر سؤال برد.
پزشکیان در واکنش به این رویداد، با لحنی صریح گفت: در حال مذاکره بودیم و رئیسجمهور آمریکا ما را به صلح دعوت کرده بود. در همان جلسه به ما گفتند تا زمانی که ما اجازه ندهیم، اسرائیل حمله نخواهد کرد. اما در آستانه جلسه ششم، عملاً روی میز مذاکره بمب انداختند و دیپلماسی را نابود کردند.
این اتفاقات، نهتنها بیاعتمادی عمیق نسبت به نیت واقعی طرفهای غربی را بازتاب میدهد، بلکه نشان میدهد چگونه سایه جنگ میتواند مسیر صلح را در لحظهای ویران کند. از نگاه تحلیلگران، این رویداد نقطه عطفی در سیاست خارجی ایران بود.
همبستگی در آتش
در واپسین روزهای خرداد، ایران شاهد یکی از تلخترین و پرتنشترین مقاطع تاریخ معاصر خود بود. حمله نظامی گسترده اسرائیل به خاک کشور، که با پشتیبانی مستقیم ایالات متحده انجام گرفت، نهتنها به شهادت صدها تن از مردم عادی، اساتید دانشگاه و فرماندهان ارشد نظامی انجامید، بلکه زیرساختهای هستهای ایران را نیز هدف قرار داد و خساراتی سنگین بر جای گذاشت.
اما در دل این فاجعه، پدیدهای برخاست که فراتر از محاسبات سیاسی و نظامی بود: همبستگی ملی. مردم، فارغ از گرایشهای سیاسی و اجتماعی، با درک مشترک از تهدید علیه تمامیت ارضی، وطن را خط قرمز خود دانستند و با انسجامی کمنظیر، در برابر هجمه دشمن ایستادند.
پس از اعلام آتشبس، این روحیه همدلی و همراهی، نهتنها در سطح جامعه بلکه در گفتمان سیاسی کشور نیز بازتاب یافت. رئیسجمهور در سخنانی صریح و متفاوت از مواضع رسمی پیشین، تأکید کرد: «باید صدای این مردم را شنید.» جملهای که فراتر از یک موضعگیری سیاسی، حامل پیامی عمیق درباره اولویت مردم در معادلات حکمرانی بود.
این سخن، بازتابی از همان شعاری بود که دولت از آغاز بر آن تأکید کرد: یعنی وفاق ملی. در میانه فشارهای منطقهای، تهدیدهای خارجی و بحرانهای داخلی، شنیدن صدای جامعه نهتنها یک ضرورت اخلاقی، بلکه شرط ادامه و مشروعیت سیاسی تلقی میشود.
|
